Ocena brak

PODOLANKA wychowana w stanie natury, życie i przypadki swoje opisująca, powieść M. Krajewskiego

Autor /wiola_87 Dodano /15.03.2012

PODOLANKA wychowana w stanie natury, życie i przypadki swoje opisująca, powieść M. Krajewskiego, wyd. bezim. we Lwowie 1784 (t.r. dalsze 2 wydania lwow. i 4 warsz.); swobodna przeróbka franc. powieści H.J. Dulauransa Immirce, ou la Filie de la naturę (1765), w której Russowska koncepcja stanu natury została skarykaturowana. Krajewski odebrał pierwowzorowi charakter antyrussowski i rysy wolteriańskie; zaczerpnął z niego popularny w piśmiennictwie zach.eur. zabieg konstrukcyjny: sztucznie wyhodowany człowiek natury w zetknięciu ze współczesnością demaskuje ją jako zakłamany świat pozorów i alienacji. Za pośrednictwem izolowanej do pełnoletności w piwnicy (razem z chłopcem Ao) Podolanki autor poddaje krytyce rzeczywistość Polski stanisławowskiej: nierówność i niesprawiedliwość społ., wynaturzenia i śmiesznostki obycz. itp.; przedmiotem krytyki staje się też m.in. własne środowisko zakonne pisarza, z którym badacze (S. Pietraszko) wiążą wznieconą wokół P. pierwszą w Polsce szerszą i głośniejszą polemikę literacką.

W jej przebiegu poruszano zarówno kwestie filoz. (pojęcie stanu natury), jak i lit.: właściwy sens postulatu naśladowania natury przez sztukę, szkodliwość czy pożytek fikcji powieściowej itp. Pisarzowi zarzucano m.in. lekceważenie współcz. literatury (zwł. A. Naruszewicza), niekonsekwencje fabularne i kompozycyjne, usterki stylist. orazplagiatorstwo, co wskazuje na budzenie się społ. poczucia własności literackiej. Ukazało się 1784 pięć bezim. broszur o dyskusyjnym przeważnie autorstwie; w związku z wystąpieniami kryt. (List Sandomierzanki do Podolanki, List Paryżanki do Podolanki) wymienia się nazw. F.K. Dmochowskiego, F.N. Golańskiego, F. Siarczyń-skiego; Krajewski (po Odpisie Podolanki na list Sandomierzanki, nie ustalonego pióra) odpowiadał Listem Podolanki... do swojej przyjaciółki i (zapewne) kończył wymianę zdań Dialogiem, czyli rozmową Podolanki z jej mężem. Do sporu o P. nawiązał m. in. P. Brzostowski w Wieśniaczce (1786).

SLPO (A.K. Guzek Polemiki literackie); Z. MARESCH Polskie prawykonanie polemiki literackiej, czyli Spór o ,,P. wychowaną wstanie natury", Zesz. Nauk. UWr. S. A 17 (1959); S. PIETRASZKO Doktryna literacka polskiego klasycyzmu, Wr. 1966, s. 434-439; Z. SINKO Powieść zachodnioeuropejska w kulturze literackiej polskiego oświecenia, Wr. 1968, wg indeksu; Z. LIBERA Życie literackie w Warszawie w czasach Stanisława Augusta, W. 1971, s. 50-56.

Podobne prace

Do góry