Ocena brak

Początki „państwa nowego typu”

Autor /Nikita09 Dodano /16.07.2013

Rewolucja, która wybuchła w Paryżu u schyłku wojny francusko-pruskiej I przeszła do historii jako okres Komuny Paryskiej (18 marzec - 28 maj 1871 r.) wywarła niemały, choć pośredni wpływ nie tylko na przemiany państwa kapitalistycznego [40], lecz również, a raczej przede wszystkim, na rozwój idei politycznych i na kształtowanie się instytucji państwa, które nazywało się socjalistyczne.

Przyjęcie przez Zgromadzenie Narodowe upokarzających Francję warunków pokoju oburzyło lud Paryża. Zorganizowany w Gwardię Narodową bronił on swego miasta, nie dopuszczając do kapitulacji, 17 marca 1871 r., gdy rząd zamierzał rozbroić lud, władzę w Paryżu objął Centralny Komitet Federacji Gwardii Narodowej, który zarządził przeprowadzenie demokratycznych wyborów do Rady Komuny, czyli rady gminy Paryża. Większość spośród 85 członków Rady, wśród których było 25 robotników, opowiadała się za zorganizowaniem scentralizowanego rządu rewolucyjnego i nie wykazywała zainteresowania problemami społecznymi; byli to blankiści i neojakobini [por. 21]. Mniejszość opowiadała się za władzą zdecentralizowaną i spontaniczną, ale doceniała też potrzebę reform społecznych - proudhoniści [21]. Polityka Rady była wypadkową obu tych kierunków - ale jak zauważał Fryderyk Engels: (...) ironia historii - jak to zwykle hywa, gdy doktrynerzy dochodzą do władzy - sprawiła, że jedni i drudzy czynili zgoła coś przeciwnego niż nakazywałyby ich szkolne doktryny. Nie związany z marksizmem ruch Komuny wyszedł poza tradycyjne, nawiązujące do ideologii władzy municypalnej [31], żądanie szeroko rozumianej decentralizacji administracji i przekształcić się w rewolucyjną władzę ludu paryskiego.

Komunardzi odrzucili powszechną w państwach burżuazyjnych, z wyjątki#* Szwajcarii oraz konstytucji jakobińskiej Francji z 1793 r., zasadę podziału wladl i praktykowali system jednolitości władzy. Rada Komuny była nie tylko parła mentem, lecz również czuwała bezpośrednio nad biegiem spraw administracyjnych, Czyniła to poprzez resortowe komisje, które spełniały jak gdyby funkcje mini sterstw. Początkowo sama Rada koordynowała działalność komisji, zadania powo« łanej przez nią Komisji Wykonawczej były bowiem bardzo ograniczone. Stopniowo jednak Rada przekazywała zadania koordynacyjne organom, które jej podlegały; najpierw Komisji Wykonawczej, złożonej już z przewodniczących komisji resortu* wych, a następnie Komitetowi Ocalenia Publicznego. Krótkotrwałe doświadczeniu Komuny wskazywały na to, że zasada jednolitości władzy nie może wyłączać pcw nego rozdziału kompetencji między organami państwowymi.

Ustrojowe idee Komuny Paryskiej, odniesione do doświadczeń rosyjskie) rewolucji 1905 r., posłużyły Włodzimierzowi Iljiczowi Leninowi do sformulo wania założeń „państwa nowego typu”. Takiego znaczenia dla myśli leninowskiej nie mogły natomiast mieć społeczne reformy Komuny. Komunardzi starali się bowiem respektować własność prywatną. Uspołeczniono więc tylko zakłady produkcyjne opuszczone przez właścicieli. Nie odważono się naruszyć powa> nych zasobów finansowych Banku Francji. Jednakże Rada Komuny podjęła -obok wielu doraźnych decyzji leżących w interesie uboższej ludności, takich jak zakaz eksmisji lokatorów, ustalenie sztywnej ceny chleba czy zajęcie opuszcza nych mieszkań na potrzeby ludności zbombardowanych dzielnic - pewne próby ingerencji w stosunki między właścicielami warsztatów i fabryk a robotnikami, W owym czasie, gdy daleko było jeszcze do ukształtowania się norm prawa pracy [44], mieszczaństwo uznało to za zamach na zasadę wolności umów, w tym umów o pracę, służącą jego interesom. Dopiero po pewnym czasie doszło, jak wiemy, do zmiany stanowiska w tym«przedmiocie.

Rosyjski ruch robotniczy przed I wojną światową odróżniał się od wielu so cjaldemokratycznych ruchów innych krajów europejskich tym, że nie poddał sic w swej znaczącej części wpływom rewizjonizmu [40]. II Zjazd Socjaldemokni tycznej Partii Robotniczej Rosji, obradujący w 1903 r., wykazał, że większość kierownictwa rosyjskich socjaldemokratów, której przewodził Lenin, opowiadała się za rewolucyjnym programem działania - większość, stąd nazwa bolszewicy, Taki też program starali się realizować bolszewicy w czasie rewolucji 1905 roku. Rewolucja ta miała złożony charakter. Wystąpiły w niej elementy rewolucji bur żuazyjno-demokratycznej, rewolucji socjalistycznej i wreszcie buntu chłopskie go, znanego z epok wcześniejszych. Bezpośrednim skutkiem rewolucji była, jak wiemy, likwidacja absolutyzmu i wprowadzenie monarchii np.nmiey.onej 118, 2J|,

W 1905 r. powslnwiily Rady Delegatów Robotniczych, a także Rady Chłopskie i żołnierskie - zalążki organów, które tworzyły się później, w 1917 roku.

W marcu 1917 r., w obliczu klęsk ponoszonych w wojnie z Niemcami i dzięki wystąpieniom robotników, dokonała się w Rosji, jak ją określano, rewolucja lnir/uazyjno-demokratyczna. Obalony został carat, władzę przejął Rząd Tym-czasowy. Obok organów podległych rządowi działały jednak również, powstałe lin nowo, Rady Delegatów Robotniczych i Żołnierskich, a później także Rady Delegatów Chłopskich. W Radach stopniowo przewagę uzyskiwali bolszewicy. Kozpoczął się okres dwuwładzy - istnienia obok siebie organów państwowych odmiennego typu.

Okres ten skończył się wraz z rewolucją październikową, która miała na celu obalenie władzy burżuazyjnej i zrealizowanie hasła rzuconego w kwietniu 1917 r. przez Lenina - „cała władza w ręce Rad - w całym kraju, od dołu do góry”. II Wszechrosyjski Zjazd Rad, obradujący w czasie szturmu na siedzibę Rządu Tymczasowego, Pałac Zimowy, ogłosił Rosję Republiką Radziecką, a Rady -Jedyną legalną władzą w kraju.

Po tej deklaracji szybko zostały wydane następne akty, określające socjalistyczny kierunek przeobrażeń w Rosji, między innymi dekret o nacjonalizacji banków, transportu i handlu zagranicznego; przemysł prywatny znacjonalizowa-no nieco później. Nie miał natomiast wprost socjalistycznego charakteru ważny dokument nowej władzy, mianowicie uchwalony zaraz po rewolucji dekret o ziemi, na mocy którego odebrano ziemię obszarniczą po to, by dać ją w użytkowanie chłopom, a nie przejąć na własność państwa. Dekret o ziemi, stanowiący o socjalizacji, a nie nacjonalizacji ziemi, oznaczał realizację postulatów innych kierunków politycznych, w szczególności sprzymierzonych wówczas z bolszewikami lewicowych socjalistów-rewolucjonistów (tzw. lewych eserów); nacjonalizacja ziemi została formalnie dokonana dopiero na mocy stalinowskiej konstytucji z 1936 r. III Wszechrosyjski Zjazd Rad w styczniu 1918 r. przyjął uchwałę o zasadach ustroju Rosyjskiej Federacji Republiki Radzieckiej, a V zjazd w lipcu 1918 r. uchwalił konstytucję Rosji radzieckiej.

Złamawszy w 1920 r. siły kontrrewolucji i obecnej interwencji, bolszewicy byli w stanie przystąpić do realizacji stawianych sobie celów. Czynili to w ramach nowej federacji - Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, utworzonego w 1922 r. przez RFSRR oraz inne, powstałe po rosyjskiej, socjalistyczne republiki radzieckie, wówczas ukraińską, białoruską i federacyjną zakaukaską. W 1924 r. uchwalona została pierwsza konstytucja ZSRR.

Duże znaczenie bolszewicy przypisywali planowaniu rozwoju gospodarczego. Pierwszy plan gospodarczy, nazwany GOELRO, od Państwowej Komisji ds. Elektryfikacji Rosji, która opracowała jego projekt, został uchwalony w 1920 roku. Przewidywał on budowę w całym kraju wielkich zakładów przemysłowych i elektrowni l'i/vk'lo go pod koniec tzw. komunizmu wojennego, który polegał nn ścisłej, iulmmr.liiieyjnej reglamentacji całego życia gospodarczego w okresie kontrrewolucji i zbrojnej interwencji obcej. Zrealizowano go natomiłtfl w 1931 r., gdy władza radziecka miała już za sobą doświadczenia nowej poIlflM ekonomicznej, czyli NEP-u.

Gospodarka NEP-u została oparta na rynku, handlu i obiegu pieniężnym. W ograniczonym zakresie dopuszczano do działalności gospodarczej element* kapitalistyczne, nawet kapitał zagraniczny. W 1928 r., gdy umocnił swą - coril bardziej niepodzielną - władzę Józef Wissarionowicz Stalin, który zadekretował „budowę socjalizmu w jednym kraju”, a zatem zarzucenie NEP-u, zaczął obowluj zywać pierwszy plan pięcioletni. Jego realizacja łączyła się z przymusową kO»l lektywizacją rolnictwa i forsowaniem industrializacji, zwłaszcza w dziedzinin przemysłu ciężkiego - przy użyciu, pod leninowskim hasłem dyktatury prolHu riatu, terroru i naruszania podstawowych praw człowieka, których pojęcie nlo zdołało się ugruntować w Rosji przed 1917 rokiem. Według oficjalnych danych, plan ten wykonano w ciągu 4 lat i 3 miesięcy. W czasie następnego planu pięciu letniego (1933-1937) doszło jednocześnie do apogeum stalinowskiego termin i ogłoszenia (w 1936 r., w związku z przyjęciem nowej konstytucji), że w ZSRK zbudowano podstawy socjalizmu.

Pod wpływem Rewolucji Październikowej oraz zmęczenia mas imperia li styczną wojną światową w latach 1918-1919 w wielu krajach Europy Środkowej i Południowo-Wschodniej wystąpiła sytuacja rewolucyjna. W niektórych km* jach jak w Niemczech i w Polsce [44], powołano do życia Rady. W części Nip miec podjęta została próba przeprowadzenia rewolucji odpowiadającej boszcwk kiej - przez trzy tygodnie istniała Bawarska Republika Rad. Na Węgrzech buntu azja była zmuszona oddać władzę komunistom i lewicowym socjaldemokratom, Jednakże wskutek przede wszystkim obcej interwencji, Węgierska Republika Rai utrzymała się tylko przez niecałe cztery i pół miesiąca. Bawarską Republikę Rml burżuazja niemiecka zlikwidowała własnymi siłami.

Inaczej zakończyła się natomiast rewolucja ludowa w Mongolii (1921), ktcS> rej następstwem było proklamowanie w 1924 r. republiki ludowej. Przed rewolll cją Mongolia znajdowała się w stadium feudalizmu. Wskutek przystąpienia do budowy socjalizmu, miała ona w ogóle ominąć, jak to zaczęto rychło głosić, fcu mację kapitalistyczną.

Podobne prace

Do góry