Ocena brak

Początki nowożytnego świata

Autor /Celestyn Dodano /24.10.2011

1. Epoka wielkich odkryć

Rok 1492, w którym genueńczyk Krzysztof Kolumb dotarł do wybrzeży wysp Ameryki Środkowej przekonany, że odkrył drogę do Indii, stanowi w wielu podręcznikach historii datę graniczną między średniowieczem a epoką nowożytną. Europejczycy dopiero w kilka lat później, dzięki wyprawie innego Włocha, Amerigo Vespucci, dowiedzieli się, że Kolumb odkrył zupełnie dotąd nieznany ląd, nazwany w 1507 r. na cześć Vespucciego, Ameryką.

Poszukiwaną drogę do Indii odnalazł natomiast Vasco da Gama, który w 1497 r. wyruszył z Portugalii i opłynąwszy Afrykę znalazł się na wodach Oceanu Indyjskiego.

Te przedsięwzięcia śródziemnomorskich żeglarzy stanowiły fragment wielkiej przygody europejskich kupców, rycerzy, zawodowych żeglarzy i skazańców (dla których zaokrętowanie się było jedyną szansą uniknięcia stryczka), którzy miedzy połową XV a połową XVI w. wyruszyli na morza i oceany, by odkrywać nieznane lądy i szlaki morskie.

Uwarunkowania i cele wypraw. Wyprawy na Atlantyk, Oceany Indyjski i Spokojny poprzedziło stopniowe poznawanie wybrzeży zachodniej Afryki, do których docierano drogą morską, na dużych statkach - karawelach.

Około 1430 r. Portugalczycy opanowali żeglugę na Wyspy Azorskie.

W XIV w. fale głodu, epidemie i zniszczenia wojenne w Portugalii spowodowały spadek zaludnienia, a w rezultacie kryzys, który dotknął warstwy feudalne i pchnął je do udziału w wojnach i podbojach poza granicami Półwyspu Pirenejskiego. Terenem ekspansji szlachty portugalskiej stały się północne i zachodnie ziemie Afryki.

Przewodził tej szlachcie syn króla Jana I, książę Henryk o przydomku Żeglarz (1394 - 1464 r.).

W XV w. znaczne trudności napotykał handel lewantyński.

Przez cały XV w. wyprawy ożywiała legenda o dalekim chrześcijańskim kraju "księdza Jana", który sytuowano w okolicach Etiopii i do którego zamierzano dotrzeć.

Cywilizacje Ameryki. W XV - XVI w. cechowały ich bardzo duże różnice cywilizacyjne. Cztery ludy: Majowie, Toltekowie, Aztekowie i Inkowie stworzyły bardzo bogate kultury, natomiast większość plemion żyła na prymitywnym stopniu rozwoju.

Imperium zamorskie Portugalii. W 1494 r. między królestwami Półwyspu Pirenejskiego został zawarty traktat, który określił ich strefy wpływów i podbojów.

W początkach XVI w. dzięki podbojom Alfonso D'Albuquerqua Portugalia zdominowała handel na Oceanie Indyjskim i zapanowała nad jego wodami.

Portugalia już w końcu XV w. stała się największym producentem cukru w naszym kręgu cywilizacyjnym.

Podboje i organizacja kolonii hiszpańskich.

W 1519 r. pod wodzą Ferdynanda Corteza rozpoczął się podbój Meksyku.

Cesarz Karol V przyznał w 1531 r. Franciszkowi Pizarro prawo zorganizowania tam prowincji hiszpańskiej.

W połowie XVI w. Ameryka Środkowa i Południowa, z wyjątkiem terytorium Brazylii oraz Gujany, stały się częścią imperium hiszpańskiego, które na północy sięgało do dzisiejszej Kalifornii, Luizjany i Florydy. Koloniami w Ameryce zarządzała powstała w 1524 r. Rada Indii.

Już w połowie XVI w. w kopalniach południowoamerykańskich wydobywano prawie dwukrotnie więcej złota niż w Afryce i Europie łącznie (ok. 5400 kg rocznie; 20% kruszców otrzymywał skarb w Madrycie).

"Stary" i "Nowy Świat". W 1605 r. w Dolinie Anahuac było już tylko 1075 tys. Indian, czyli około 4%(!).

Już w drugiej połowie XV w. Portugalczycy wywieźli z zachodniej Afryki ok. 140 tys. Murzynów, początkowo do Europy, a w następnym stuleciu bezpośrednio do kolonii w Ameryce.

2. Kierunki rozwoju gospodarczego Europy w XV - XVI w.

Schyłek XV i XVI w. należą do okresów szybkiego rozwoju gospodarczego Europy.

Produkcja miejska. Rzemiosło w XV - XVI w. rozwijało się nadal w przeważającej mierze w ramach systemu cechowego.

Główną gałęzią wytwórczości miejskiej pozostawała w XVI w. produkcja tkanin, przede wszystkim sukiennictwo.

Najistotniejszą jednak zmianą był bardzo szybki rozwój w XVI w. produkcji tkanin wełnianych w Anglii.

W drugiej połowie XVI w. w Wenecji, Florencji, Lucce i w Mediolanie rozwinęła się produkcja, przeznaczonej na dwory monarsze i arystokratyczne, luksusowej tkaniny jedwabnej, co wiązało się z rozwojem hodowli jedwabników na terenie Półwyspu Apenińskiego.

Handel.

Artykuły kolonialne importowane z krajów Lewantu i Dalekiego Wschodu stanowiły przede wszystkim korzenie i przyprawy (pieprz, goździki, cynamon itp.) oraz cukier, którego udział w przywozie rósł u schyłku XVI w.

Spółki handlowe. Czasem spółki przekształcały się w kompanie handlowe, działające pod protektoratem państwa i uzyskujące monopol na handel z określonym regionem.

Banki i giełdy. Zwiększone obroty towarowe wymagały kredytu i możliwości rozliczeń bezgotówkowych. Wpłynęło to na dalszy rozwój w XV i na początku XVI w. domów bankowo-handlowych, zwłaszcza w Genui, Florencji, Norymberdze i Augsburgu. W ciągu XVI w. sprawowaną dotychczas przez wielkie banki rolę instytucji umożliwiających rozliczenia bezgotówkowe przejęły giełdy.

Rolnictwo. Dualizm w rozwoju gospodarczym Europy. Mimo, iż w charakterystyce rozwoju gospodarczego Europy w XV - XVI w. uderza dynamika i nowoczesność form organizacyjnych produkcji miejskiej, to nie należy jednak zapominać, że przeważająca część ludności kontynentu pracowała w rolnictwie.

Przemiany w rolnictwie XVI w. doprowadziły do powstania zjawiska określonego jako dualizm w rozwoju gospodarczym Europy.

Podobne prace

Do góry