Ocena brak

PLOTYN (203 – 269 / 70 n.e.)

Autor /Emil12345 Dodano /21.04.2011

  • urodzony w Egipcie, młodość spędził w Aleksandrii (słuchał Amoniusza Sakkasa – filozof aleksandryjski), potem przeniósł się do Rzymu

  • przedstawiał życie duchowe nad cielesne (podobno wstydził się, że ma ciało)

  • oryginalny myśliciel, erudyta, zdobył liczne grono zwolenników dla swojej filozofii (uczeń Porfiriusz, cesarz Galien)

  • chciał założyć miasto filozofów – Platonopolis (projekt podobno był bliski urzeczywistnienia)

  • stworzył syntezę filozoficzną epoki – w jego systemie synkretycznym czynniki filozoficzne przeważały nad religijnymi, a czynniki Zachodu (Grecji) nad czynnikami Wschodu (kultura żydowska)

  • poprzednicy: Platon (neoplatonizm), Arystoteles i stoicy, filozofowie aleksandryjscy (neopitagorejczycy, Filon -> gradualizm bytu, etyka nakazująca powrót do Boga, poznanie osiągane w stanach ekstazy), Amoniusz Sakkas (działacz religijny bardziej niż filozof -> Plotyn utrwalił i przekształcił jego poglądy w system, podobnie jak Platon poglądy Sokratesa)

  • w jego filozofii wyróżniamy trzy okresy: wyznawca Platona (nauka o duszy i jej oczyszczeniu), poszukiwanie ogólnej teorii bytu (od platonizmu do neoplatonizmu), sprawy aktualne (etyczno – religijne)

  • pisma: niesystematyczne, pochodzące z okresu późniejszego, uporządkowane przez Porfiriusza w 6 rzeczowych dziewiątek (Ennead) – etyczne, fizykalne, kosmologiczne, o duszy, o rozumie, o najwyższych kategoriach (bycie, dobru, jedności)

METAFIZYKA (ONTOLOGIA)

FILOZOFIA

Punkt wyjścia: dualizm, odczucie olbrzymich przeciwieństw tkwiących w bycie (Bóg a świat materialny)

Cel: dojście do monizmu, jedności

To cecha charakterystyczna filozofii tego okresu – poszukiwanie wyjaśnienia dla obserwowanych przeciwieństw w jedności bytu

Środek do celu: genetyczne ujęcie bytu (postacie bytu są wszystkie etapami tego samego rozwoju, poszczególne formy bytu pochodzą od siebie)

BYT

Nowe cechy bytu:

a) stawanie się i jedność (byt jest jeden, stale rozwija się i przybiera różne postacie) -> dynamizm, monizm

Odejście od niezmienności bytu (eleaci, Platon)

b) wynikająca z natury ekspansja (byt trwa, produkując byty nowe, wyłania z siebie nowe postacie; to należy do jego natury i nie może tak nie być; emanacja jest procesem koniecznym), wyłonione byty to emanacja (promienie), świat to kolejne emanowanie coraz to nowych bytów w zmniejszającej się doskonałości -> emanacja bytu

c) boskość -> panteizm

Zamiast teorii o stworzeniu świata, teoria emanacji.

d) bycie poza wszystkim, co poznawalne -> transcendencja

PORZĄDEK BYTU

1. ABSOLUT (PRAJEDNIA)

  • byt doskonalszy od idei, wolny od mnogości i przeciwieństw -> czysta jednia (PRAJEDNIA)

  • ani duch, ani myśl, ani wola (posiadają swoje przeciwieństwa), byt niezależny i bezwzględny -> odpowiednik absolutu

  • jest ponad wszelką doskonałością (pięknem, dobrem, prawdą, jedności) ->odpowiednik religijnego Boga

  • jest źródłem wszystkiego, co jest -> jedyna pozytywna własność absolutu

jest niepoznawalny, poza bytem i poza rozumem -> transcendencja epistemologiczna i ontologiczna

2. HIPOSTAZY (EMANACJE) – coraz mniej doskonałe (mniej jedności), coraz bardziej zależne, poznawalne

a) ŚWIAT IDEALNY (ŚWIAT DUCHA): świat idei, pojęć ogólnych, emanacja absolutu (neoplatonizm)

b) ŚWIAT PSYCHICZNY: jedyna dusza świata, zawierające wszystkie dusze jednostkowe, emanacja świata idei

c) ŚWIAT MATERIALNY: kres procesu emanacyjnego, najmniej doskonała emanacja (widać w niej pewną jedność – prosta i ciągła budowa, ale jedność, doskonałość i siła twórcza ulegają w niej wyczerpaniu)

ŚWIAT MATERIALNY/ ŚWIAT IDEALNY

Świat materialny to materia ukształtowana, to refleks (odbicie) świata idealnego w materii – jej elementem realnym jest materia, a zjawiskiem idealnym jest ukształtowanie (odzwierciedlenie idei w materii – niczym odbicia w lustrach) -> fenomenalistycza teoria przyrody, monizm (rzeczy to odbicie idei, nie są w gruncie rzeczy różne od idei)

Wszystko we wszechświecie jest z sobą w związku, na podstawie jednej części można wnioskować o innych (jedna natura), każda część wszechświata pochodząc od prabytu posiada coś z jego doskonałości (tkwi w nim też dobro i piękno) -> zaufanie do magii, wróżbiarstwa, astrologii

DUSZA LUDZKA

Ma dwa składniki:

  1. część niższa funkcje związane z ciałem (zwierzęca, roślinna), jej przypisuje się wszelkie niedoskonałości i grzechy)

  2. część wyższa wolna od ciała i niedoskonałości, należąca do świata wyższego, schodzi jednak do bytów niższych, jej funkcją jest uduchowienie i podnoszenie bytów niższych

Dusza odbywa dwie drogi:

  1. w dół (naturalna): upadek, utrata łączności z bytami wyższymi, prabytem

  2. w górę (możliwa dzięki wysiłkowi duszy): powrót do bytów wyższych, co możliwe jest wyłącznie poprzez nawrócenie, które może być oparte na wysiłku poznawczym, estetyce lub moralności

TEORIA POZNANIA

Teoria poznania to teoria zbliżania się do Boga przez poznanie.

Odejście od koncepcji teorii poznania jako teorii nauki (Platon) czy logiki formalnej (Arystoteles)

Poznanie, które pozwala na zbliżenie się do Boga, zachodzi nie na drodze zmysłów czy rozumu, lecz na drodze intuicji - specjalna zdolność umysłu (ekstaza, zachwycenie, akt moralny), która wymaga ćwiczenia ducha i oczyszczenia

Odejście od rozumienia intuicji jako aktu intelektualnego (Platon).

SZTUKA

Teoria sztuki i piękna to składnik filozoficznego systemu, gdyż umożliwia zbliżanie się do Boga.

Sztuka to twórczość urzeczywistniająca idee. Praca artysty to odblask bóstwa i upodabnianie się do niego.

Odejście od koncepcji sztuki jako naśladownictwa, czegoś gorszego od oryginału.

ETYKA

Etyka to teoria zbliżania się do Boga poprzez moralne postępowanie.

Istnieją cnoty najwyższe (upodabniają dusze do Boga), cnoty oczyszczające oraz najniższe cnoty obywatelskie (tradycyjne cnoty w ujęciu greckim). Najwyższym celem życia moralnego są cnoty najwyższe.

Odejście od koncepcji cnót obywatelskich jako najwyższych cnót.

Teoria poznania, sztuka i etyka w koncepcji Plotyna:

  1. otrzymały metafizyczną i teologiczną orientację,

  2. zostały podporządkowane jednemu celowi – dążeniu do Boga i złączone w jeden system,

  3. podstawą osiągania celu stała się intuicja, ekstaza (bezpośrednie dotykanie doskonałego bytu) a nie trzeźwe rozumowanie i myśl.

PODSUMOWANIE

FILOZOFIA: autonomiczna (nie odwoływanie się do religii, posługiwanie się refleksją filozoficzną), pełna (system, uwzględniający wszelkie zagadnienia i dyscypliny filozoficzne), zadanie – znalezienie absolutu, metoda – dialektyczne wysnuwanie pojęć

ONTOLOGIA/ METAFIZYKA: jedność bytu -> monizm (byt niższy z wyższego), emanacja boskiego bytu w byty niższe -> emanacyjna postać panteizmu (istnieje prabyt, który emanuje, wszystko poza prabytem to jego hipostazy – świat idealny/ duchowy, świat materialny), stała ekspansja bytu -> dynamizm, prabyt jest poza wszystkim -> transcendencja (przezwyciężenie dualizmu świata realnego i idealnego, racjonalnego i irracjonalnego, boskiego i ziemskiego)

ŚWIAT MATERIALNY: świat materialny to odblask idei w materii - > teoria fenomenalistyczna

DUSZA: ma dwie części, część wyższa upada, by następnie wysiłkiem nawrócenia powracać do prabytu -> dwie drogi duszy (w dół i w górę)

TEORIA POZNANIA, SZTUKA, ETYKA: poznanie, piękno i dobro są osiągalne dzięki intuicji i ekstazie, zbliżają duszę do Boga, teoria poznania, sztuka i etyka to narzędzia zespalania duszy z absolutem -> teorie ekstatyczne

Do góry