Ocena brak

PLEBISCYT NA GÓRNYM ŚLĄSKU

Autor /caCpEr333 Dodano /21.10.2011

Podstawową zasadą zastosowania plebiscytowych rozwiązań kwestii spornych obszarów w Europie po I wojnie było zwycięstwo zasady samookreślenia narodów nad doktryną prawnopaństwową o formalnej przynależności obszarów do poszczególnych państw.

Decyzja o plebiscycie górnośląskim była wynikiem kompromisu między Wielką Brytanią i Francją w stosunku do zwyciężonych Niemiec. Początkowo, zgodnie z pokojem zawartym z Niemcami 7 maja 1919 roku, Górny Śląsk jako obszar zamieszkały w większości przez ludność Polską miał należeć do Polski. Punktem zwrotnym stały się niemieckie uwagi o warunkach pokoju, w których delegacja niemiecka zaatakowała oddanie Górnego Śląska Polsce. Wywody swoje Niemcy oparli na argumentach historycznych, etnicznych, językowych, ekonomicznych, socjalnych, strategicznych i kulturowych. Niemcy wykorzystali też zainteresowanie zwycięskich mocarstw reparacjami, argumentując, iż będą je mogli wykonać "jedynie wtedy, gdy Górny Śląsk będzie im pozostawiony, ale nie podołają nigdy temu zadaniu w przeciwnym razie. Argumenty te wpłynęły na zmianę stanowiska wielkich mocarstw - decyzję o przyznaniu Górnego Śląska Polsce, zastąpiono werdyktem o przeprowadzeniu tam plebiscytu.

Zmiana ta była krzywdząca dla większości mieszkańców Górnego Śląska, dla których narzucony plebiscyt, mający się odbyć w warunkach nacisku ekonomicznego i administracyjnego, nie gwarantował swobody głosowania. Plebiscyt forował Niemców na płaszczyznach społeczno-ekonomicznej, administracyjnej, religijnej (Kościół nadal był podporządkowany niemieckiej hierarchii). Zgodnie z aneksem do artykułu 88 traktatu wersalskiego, głosowanie miało być tylko formą opinii, na podstawie której Komisja Międzysojusznicza zobowiązała się do opracowanie wniosku o dalszej przynależności państwowej objętej plebiscytem części Górnego Śląska. Na czas plebiscytu i przygotowań do niego prowincją miała władać Komisja Międzysojusznicza, a cały obszar miał być obsadzony wojskami alianckimi. Iluzoryczność równouprawnienia ludność polska odczuwała już bezpośrednio po ratyfikacji traktatu wersalskiego, kiedy to Niemcy wzmogli ucisk narodowy i społeczny, a nacjonalistyczne bojówki rozpętały terror.

Wyrazem protestu przeciwko tym stosunkom było pierwsze powstanie śląskie, po upadku którego w obawie przed prześladowaniami Górny Śląsk opuściło ponad 20tys. powstańców i działaczy polskich. Decyzja o plebiscycie oraz zasygnalizowany I powstaniem ucisk ludności polskiej na Górnym Śląsku spowodowały konsolidację polskiego obozu i zainteresowanie kraju plebiscytem, co wyraziło się tworzeniem licznych komite-tów pomocy dla Śląska, podporządkowanych z czasem, Centralne-mu Komitetowi Plebiscytowemu. Właściwe przygotowania obydwu stron do plebiscytu rozpoczęły się po wejściu w życie 10 stycznia 1920 traktatu wersalskiego. Z obszaru plebiscytowego ewakuowano wojsko niemieckie; zajęły go wojska alianckie, a władzę na Górnym Śląsku objęta Komisja Międzysojusznicza (11 luty 1920r.). Nie-miecki aparat państwowy nadal jednak funkcjonował, a składały się nań powiaty i gminy administrowane przez Niemców.

Od lutego 1920 Polska i Niemcy zaczęły tworzyć własny aparat plebiscytowy na czele z Polskim Komisariatem Plebiscytowym w Bytomiu oraz Niemieckim Komisariatem Plebiscytowym (Plebiszitkommissariat fur Deutschland) w Katowicach. Na czele Polskiego Komisariatu Plebiscytowego stanął Wojciech Korfanty, a jego zastępcami mianowano Konstantego Wolnego, Józefa Rymera, Józefa Biniszkiewicza. Swą pracę Korfanty rozpoczął od wydania odezwy do ludności polskiej Górnego Śląska, w której dawał wyraz przekonaniu o bliskim zjednoczeniu z Polską i w imię tego celu mobilizował ludność do wspólnej pracy plebiscytowej. W obrębie Komisariatu funkcjonowało 27 jednostek (wydziałów): handlowych, szkolnych, kulturalnych, prasowych itp. Tymczasem przeciwko trwa-jącemu niemieckiemu terrorowi wybuchło drugie powstanie śląskie.

Ostatni etap przygotowań plebiscytowych rozpoczęło ogło-szenie przez Komisję Międzysojuszniczą regulaminu plebiscytu na Górnym Śląsku, który powoływał m.in. organy plebiscytowe, ustalał kalen-darz plebiscytowy oraz ostatecznie określał osoby mające pra-wo głosowania w plebiscycie górnośląskim. Do udzia-łu w plebiscycie uprawnione były 1.221.274 osoby, wśród których 19,3% (191.308 osób) stanowili tzw. emigranci. W głosowaniu wzięło udział 1.190.637 uprawnio-nych (97,5 % ogółu). Za głosy nieważne uznano 3879 kartek (0,3%). Głosowanie plebiscytowe objęto 1573 gminy (35 miast, 1135 gmin wiejskich i 403 obszary dworskie). Istotny wpływ na wynik i przebieg plebiscytu miał fakt, że fabryki, kopalnie i majątki ziemskie znajdowały się całkowicie w rękach kapitalistów i junkrów niemieckich, co ułatwiło im wywieranie nacisku na zatrudnionych tam polskich robotników.

W plebiscycie, który odbył się 20 marca 1920 roku, za Polską wypowiedziało się 479.365 uprawnionych (40,3%), za Niemcami 707.393 (59,4%). Niemcy wygrali plebiscyt we wszystkich powiatach miejskich (dla przykładu w Królewskiej Hucie na 42.758 oddanych głosów 10.764 było za Polską, 31.864 za Niemcami). Za Polską głosowało 48,1% uprawnionych na wsi, 41,9% uprawnionych w obszarach dworskich oraz 18,6% w miastach. Historiografia polska- biorąc pod uwagę fakt, że plebiscyt górnośląski odbył się na obszarze z funkcjonującą administracją niemiecką, przy silnej, antypolskiej propagandzie wspieranej terrorem bojówek niemieckich- ocenia rezultaty osiągnięte w głosowaniu jako duży sukces, tym bardziej, że przewagę Niemcom dały głosy ok. 200tys. byłych mieszkańców Górnego Śląska, Niemców przywiezionych na obszar plebiscytowy w dzień głosowania.

Po plebiscycie Komisja Międzysojusznicza, pod wpływem sugestii brytyjskich i włoskich, wysunęła projekt podziału Górnego Śląska, bardzo niepomyślny dla Polski. Ludność polska na wiadomość o tym odpowiedziała wielkim strajkiem powszechnym oraz trzecim powstaniem śląskim.

Podobne prace

Do góry