Ocena brak

Platon: polityka jako sfera działania etycznego

Autor /Felek Dodano /18.07.2011

Teoria polityczna Platona (427-347 p.n. e.) wyłożona została najpełniej w dziele Państwo. Wizja idealnego państwa opartego na idei sprawiedliwości zderza się tutaj z realnym państwem, w którym rządzi polityka. Ta ostatnia oznacza konflikt ambicji, walkę miedzy klasami o władzę, co w efekcie prowadzi do dysharmonii w społeczeństwie. Polityka oznacza spontaniczność działań prowadzącą do niestabilności i destrukcji zamiast dążenia do z góry przyjętego celu. Świat polityki jest zaprzeczeniem świata Form. O ile ten pierwszy tworzy nieporządek i niestabilność, ten drugi symbolizuje stabilność, harmonię, porządek i piękno.

W odróżnieniu od złej polityki jako sfery praktyki społecznej, dobre (polityczne) rządy oparte są na cnocie i mądrości. Ich zadaniem jest terapia społecznej choroby, której przyczyną jest sama natura polityki, budowanie harmonijnego systemu politycznego opartego na wiedzy i cnotach obywatelskich. Rządy „polityczne” zmierzają do przezwyciężania patologicznych cech aktualnej polityki, nacechowanej konfliktami i rywalizacją między frakcjami i interesami grupowymi. Natomiast rządzenie „polityczne” oznacza dobre zarządzanie sprawami publicznymi, działanie rozumnych elit na rzecz dobra publicznego. (Wolin, 39). Filozofia polityczna jest źródłem wiedzy o idealnym państwie oraz o tym, w jaki sposób takie państwo urządzić. Wiedza ta nie jest możliwa do zdobycia na podstawie empirycznych obserwacji, nie można jej wyprowadzić z aktualnej diagnozy istniejącego systemu politycznego. Mogła być wniesiona tylko z zewnątrz realnego świata polityki –z abstrakcyjnego świata Form.

Filozofia polityczna i rządzenie polityczne miały na celu budowanie dobrego społeczeństwa na gruzach złej polityki odzwierciedlającej chorobliwy stan ówczesnego społeczeństwa greckiego. Rządy polityczne są oparte na wiedzy o prawdzie i cnocie. Etymologia tego co „polityczne” odnosi się do „spraw dotyczących polis” (Volin, s. 65). Władzę w państwie Platona mieli sprawować uczeni -filozofowie jako jednostki najlepiej przygotowane do tego intelektualnie i moralnie, będące w posiadaniu najlepszej wiedzy o istocie sprawiedliwego państwa i naturze idealnego dobra. Tylko oni mogli przewodzić społeczeństwu na drodze do osiągnięcia tego celu (Nelson, 2006, s. 20-1). Filozofia polityczna i rządy polityczne dotyczyły funkcjonowania sfery publicznej niedostępnej dla zwykłych ludzi. System polityczny posiadał swoją tożsamość i autonomię, ale jednocześnie stanowił część moralnego uniwersum, boskiego porządku-Kosmosu. Kiedy nadszedł czas, gdy Bóg zrezygnował z bezpośredniej kontroli nad życiem ludzi, stworzyli oni własny porządek polityczny. Centralnym pytaniem Platona było, jak przywrócić boską zasadę w życiu politycznym pozbawionym codziennego nadzoru Stwórcy. Zdaniem uczonego, mogli ją odnaleźć i wprowadzić w życie jedynie filozofowie reprezentujący najwyższą mądrość na ziemi. Do tego jednak potrzebowali władzy politycznej. Zdaniem autora Państwa tylko wówczas, kiedy najwyższa mądrość i władza idą w parze, można się spodziewać tworzenia najlepszych praw i najlepszej konstytucji Prawdziwie „polityczna” była sztuka odpowiedzialnych rządów za całe społeczeństwo, sprawowana według absolutnego standardu (Volin, 33). Rządy „polityczne” powinny być podporządkowane etyce, a nie odwrotnie. Z tego założenia wynikał platoński podział społeczeństwa na elity i poddanych. Wiedza o polityce była przymiotem specjalnie wyedukowanych elit złożonych z filozofów. Pozostałym mieszkańcom polis brakowało kwalifikacji intelektualnych i moralnych, aby móc uczestniczyć w sferze publicznej. Przypisana im była rola poddanych a nie obywateli. Rządy „polityczne” powinny się kierować jedynie własnym rozumem, nie powinny słuchać opinii społecznej, która zawiera błędne przekonania i nieprzemyślane oceny dalekie od prawdy.

Główną słabością teorii politycznej Platona było dążenie do zrozumienia świata polityki w oparciu o utopijne założenia metodologiczne, pryncypialne odrzucenie realiów demokracji greckich miast- państw i postrzeganie konfliktu politycznego jako immanentnego zła. Platońska nauka polityczna szukała sposobu eliminacji tego, co stanowi o istocie polityczności zjawisk społecznych : konfliktu interesów. Polityka sama z siebie miała być niezdolna do moralnego uzdrowienia. Zaprowadzenie porządku polis jako najwyższego dobra mogło się zatem dokonać tylko z zewnątrz, z poza świata realnej polityki, z abstrakcyjnego świata Form.

Platońska teoria polityczna ma problem w znalezieniu właściwej relacji między pojęciem tego co „polityczne” a pojęciem aktualnej „polityki”, między światem idealnym a codziennym życiem politycznym w starożytności, które podobnie jak w naszych czasach, nie mogło uniknąć konfliktów, egoizmu i braku zrozumienia interesu publicznego przez aktorów politycznych. Nie można jednak zapominać o wielkich zasługach Platona dla rozwoju ontologii i epistemologii nauki o polityce. Autor Państwa może być uważany za prekursora myślenia systemowego o polityce. W jego traktatach społeczeństwo polityczne stanowi koherentną współzależną całość, system współzależnych ról i funkcji, uporządkowaną strukturę, w której poszczególni aktorzy pełnią specyficzne role polityczne

Podobne prace

Do góry