Ocena brak

Pióra ptaków

Autor /wera Dodano /31.01.2012

Od czasu, kiedy nasi przodkowie zobaczyli ptaki krążące na niebie, ludzie zawsze zazdrościli ptakom zdolności latania.
Pióra są jedną z najbardziej charakterystycz­nych cech ptaków. Spełniają różne ważne funkcje. Nadają ptakowi lekką aerodyna­miczną sylwetkę, stanowią ochronę przed ekstre­malnymi temperaturami. Dzięki temu kręgowce te mogły skolonizować rozmaite środowiska. Pióra pozwalają ptakom na kamuflaż w otoczeniu, a także pełnią ważne funkcje w zachowaniach godowych i porozumiewaniu się ptaków.
Upierzenie jest cechą właściwą tylko ptakom, jednak pióra są utworzone z tych samych materia­łów, które występują u innych kręgowców. Podob­nie jak włosy, paznokcie i rogi, są one zbudowane z keratyny. Komórki w pełni wykształconych piór są martwe i zawierają bardzo mało wody. Dlatego nawet duże pióra są bardzo lekkie.
Typowe pióro jest zbudowane z okrągłej nasa­dy zwanej dutką, która przechodzi w stosinę, od której to z każdej strony odchodzą promyki. Sąsia­dujące ze sobą promyki są połączone malutkimi haczykami, które zachodzą na siebie i tworzą cho­rągiewkę, nadając pióru płaski kształt.
Ze względu na kształt i pełnioną funkcję można wyróżnić kilka rodzajów piór. Ciało ptaka okry­wają pióra konturowe. Są one głęboko wrośnięte w skórę i mają długą zaostrzoną dutkę. Dolna część chorągiewki jest puszysta i chroni ciało przed utratą ciepła. Górne części chorągiewki mają gład­ką powierzchnię. Pióra konturowe zachodzą na sie­bie dachówkowato nadając ptakowi aerodyna­miczny kształt, dzięki któremu zminimalizowany zostaje opór powietrza podczas lotu.
Pióra konturowe na skrzydłach i na ogonie są większe i sztywniejsze niż na tułowiu. Umożliwiają one aktywny lot, tworzą powierzchnię nośną pod­czas lotu, a także pozwalają na zachowanie sterow­ności. Dzięki nim ptak może bardzo sprawnie i szybko zmieniać kierunek lotu.
Pod piórami konturowymi znajdują się pióra puchowe, które zabezpieczają przed utratą ciepła. Ich stosiny są skrócone, a promyki nie mają haczy­ków. Pióra puchowe tworzą miękką podściółkę, a uwięzione między nimi powietrze jest doskona­łym izolatorem chroniącym przed zimnem. Mło­de pisklęta wielu gatunków są pokryte wyłącznie puchem, gdyż w początkowym okresie życia waż­niejszą sprawą jest utrzymanie ciepła niż zdolność do lotu. Jednak w miarę rozwoju ich ciało stop­niowo okrywa się piórami konturowymi.
Jeszcze innym rodzajem piór są pióra pudrowe. Wytwarzają one puder utworzony z drobniutkich cząstek keratyny. Chroni on przed wnikaniem wody i dzięki temu pióra wielu gatunków ptaków, na przykład ptaków brodzących, są wodoodporne. Inne ptaki wodne, takie jak kaczki, zapewniają swe­mu upierzeniu wodoszczelność, natłuszczając pióra oleistą wydzieliną gruczołu kuprowego, który znaj­duje się tuż nad nasadą ogona.
Najprostszymi piórami są drobniutkie szczecin­ki, które wyrastają w pobliżu nozdrzy i oczu. Są one pozbawione chorągiewek i składają się wyłącz­nie ze sztywnej stosiny. Spełniają podobną funkcję jak rzęsy u ssaków i odfiltrowują cząsteczki kurzu z wdychanego powietrza. U niektórych gatunków ptaków pióra szczecinkowe są wrażliwe na dotyk i spełniają rolę narządów czuciowych.

Barwa i wymiana upierzenia
Pióra ptaków mają przeróżne barwy. Są czarne, brunatne, białe lub mienią się rozmaitymi kolora­mi, tak jak u pawia, kolibrów i ptaków rajskich. Ostatnie badania wskazują, że oko ptaka postrze­ga nieco inny zakres widma elektromagnetycznego niż oko ludzkie i to, co nam wydaje się niezbyt ko­lorowe, dla ptaków może wyglądać nieco inaczej.
Barwa upierzenia ptaka jest wynikiem obecności odkładanych w piórach barwników lub powstaje wskutek rozszczepiania lub odbijania światła przez specjalnie zbudowane pióra. Może być także kom­binacją obu tych czynników. Barwę brązową lub czarną nadają piórom barwniki me lani nowe. Są to te same pigmenty, dzięki którym skóra człowieka jest czarna lub brązowa. Barwniki te powstają w ciele ptaka, natomiast inne, takie jak karotenoidy, nadające barwę czerwoną, pomarańczową i żółtą, pochodzą częściowo ze spożywanego pokarmu. Jasnoróżowe ubarwienie piór flaminga - czerwona­ka jest wynikiem obecności karotenoidów w zjada­nych glonach i pierwotniakach. Połyskujące błę­kitne lub zielone pióra niektórych gatunków ptaków tropikalnych są efektem odbicia barw zielonych i niebieskich od powierzchni upierzenia. Pióra białe odbijają wszystkie długości fal padającego na nie światła. Działające na pióra czynniki mechaniczne powodują ich niszczenie się i ścieranie. Dzieje się tak szczególnie podczas latania.
Pióra ptaka, tak jak rozmaite części samolotu, co pewien czas muszą być wymieniane i zastępo­wane nowymi. Wymiana piór następuje u ptaków zwykle w regularnych odstępach czasu i nazywa się pierzeniem. U większości gatunków proces ten następuje dwa razy w roku. Pióra na skrzydłach, czyli lotki, są wymieniane zazwyczaj stopniowo, dzięki czemu ptak może nawet w czasie pierzenia zachować zdolność latania. W ten sposób pierzą się, na przykład, sokoły, orły i jastrzębie, które polują w locie i utrata zdolności latania podczas wymiany piór oznaczałaby dla nich śmierć głodo­wą. Jednak większość kaczek, gęsi i łabędzi w okre­sie pierzenia się wymienia prawie wszystkie pióra i w tym czasie, a trwa to zazwyczaj około jednego miesiąca, są one niezdolne do wznoszenia się w powietrze. W podobny sposób pierzą się pingwi­ny, które aż do czasu pojawienia się nowych piór nie mogą sprawnie pływać i nurkować i są wtedy narażone na ataki drapieżników.
Liczne gatunki ptaków zmieniają upierzenie tuż przed okresem godowym strojąc się w efektowne pióra, aby zwabić partnerów rozrodczych. Ko­lorowe upierzenie przyciąga uwagę przedstawicieli odmiennej płci, ale ptaki są też lepiej widoczne dla drapieżników. Z tego względu po zakończeniu okresu godów liczne gatunki ptaków gubią barw­ne pióra i przyjmują bardziej maskujące upierzenie. Gatunki ptaków żyjące na dalekiej północy lub w wysokich górach, na przykład pardwy, na zimę zmieniają upierzenie na całkowicie białe i dzięki temu są mniej widoczne dla swych wrogów.

Raki nielotne
Ptaki nielotne utraciły zdolność do latania dlatego, że żyły w środowisku, gdzie nie miały wielu wro­gów naturalnych albo, jak w przypadku pingwinów, umiejętność ta stała się zbędna i została zastąpiona przez pływanie. Gatunki ptaków nielotnych nie posiadają piór umożliwiających wznoszenie się w powietrze, toteż ich upierzenie często ma cał­kowicie odmienną budowę i wygląd.
Emu, na przykład, mają upierzenie przypomi­nające swym wyglądem włosy ssaków. Upierzenie pingwina stanowią bardzo krótkie, sztywne pióra, które pie nasiąkają wodą. Wskutek tego ptak jest bardzo dobrze zabezpieczony przed utratą ciepła podczas pływania w lodowato zimnych wodach mórz Antarktyki.

POWSTANIE PIÓR
Pióra są prawdopodobnie przekształco­nymi łuskami dawnych gadów. Pióra i łuski są zbudowane z keratyny i w rozwoju za­rodkowym powstają z tych samych komó­rek. Prehistoryczne gatunki szybujących gadów miały prawdopodobnie wydłużone łuski, które tworzyły powierzchnie nośne umożliwiające tym zwierzętom przelaty­wanie z jednego drzewa na drugie. W dro­dze ewolucji łuski te stawały się coraz dłuższe i przekształciły się w struktury, które nazywamy piórami.
Pierwszym znanym zwierzęciem, które posiadało pióra był praptak, czyli Archaeopteryx lithographica. Zwierzę to jest ogni­wem pośrednim pomiędzy dinozaurami a współczesnymi ptakami. Archaeopteryx był zwierzęciem stałocieplnym. Pióra naj­pierw były strukturami zapewniającymi ochronę przed utratą ciepła, a dopiero później nabrały znaczenia jako twory umożliwiające latanie.

Podobne prace

Do góry