Ocena brak

"Pieśń o spustoszeniu Podola", "O poprawie Rzeczypospolitej" i "Powrót posła". Co łączy te utwory?

Autor /dezerter Dodano /15.04.2011

Utwory tę łączy główne przesłanie - jest nim troska o losy ojczyzny, patriotyzm.  

POWRÓT POSŁA:

W tym utworze są zaprezentowane dwa stronnictwa. Jedno z nich to stronnictw patriotyzmu (obóz reform). Zalicza się do nich: Podkomorzy z żoną, Walery i Teresa. Drugie to obóz wsteczny, konserwatywny: Starosta, Sarmacki. Wytknięte są tu ich wady.

Obóz reform:

• działacze stronnictwa patriotycznego

• zwolennicy reform dotyczących naprawy państwa: zniesienia Liberum Veto, wolnej elekcji i polepszenia doli chłopa

• rozumiejący potrzebę reform kraju

• pragnący pozyskać sobie jak najwięcej zwolenników wśród średniej szlachty

ludzie godni naśladowania Podkomorzy:

• przedstawiciel drobnej szlachty, urzędnik ziemski z wyboru, rozsądzający spory graniczne, cieszący się dobrą opinią

• wzorowy i dobry ojciec

• oświecony patriota, opowiadający się za patriotycznym wychowaniem młodzieży

• zwolennik reform

• wzór cnót obywatelskich

• dobry i ludzki opiekun swoich poddanych Podkomorzyna:

• zwolenniczka reform

• narzekająca na skutki cudzoziemszczyzny i błahe wychowanie młodzieży

• oddana bez reszty rodzinie Walery:

• uosobienie cnót rodzinnych i patriotyzmu

• uczciwy, stały w uczuciach

• przywiązany do rodziców

• patriota, rozumie potrzebę reform

• głosi potrzebę zniesienia Liberum Veto, wolnej elekcji i poddaństwa chłopów

• potępia obóz wsteczny

Obóz wsteczny, konserwatywny:

obrońcy starych porządków feudalnych, broniący Liberum Veto, wolnej elekcji i poddaństwa chłopów

• sami się ośmieszają własną głupotą, tym co mówią

• bezkrytyczne przyjmowanie obcej mody

• konserwatywny pogląd na wychowanie dzieci Starosta Gadulski:

• nie cieszy się dobrą opinią

• skompromitowany we wszystkich dziedzinach życia

• reprezentuje ciemną, zacofaną szlachtę, konserwatysta

• nieuk

• bojący się nowości

• obojętny na sprawy publiczne

• gadatliwy, chciwy, leniwy, kłótliwy, zły, pijak Starościna:

• zwolenniczka francuszczyzny

• sentymentalna dama

• wodząca za nos swojego męża, szantażując go rozwodem Szarmancki:

• utracjusz, fircyk, cwaniak, cynik, nierób

• modny kawaler

• goniący za uciechami życia dworskiego

• pogardzający niższymi stanami

• obojętny na sprawy narodu

• niegodnie postępujący z kobietami

-> "Powrót posła" porusza problematykę polityczną kraju, sprawę nowego ustawienia w Polsce władzy ustawodawczej i wykonawczej. Jest to komedia związana ściśle z pracami Sejmu Czteroletniego w okresie szczególnego napięcia politycznego i dramatycznej sytuacji narodu. Jest to echo wszystkich ważniejszych wydarzeń rozpatrywanych w czasie Sejmu Wielkiego. Jest to najostrzejsza w literaturze polskiej satyra na sarmatyzm w życiu politycznym, apelująca do sumień ludzkich. Jest to utwór o charakterze okolicznościowym, grany w Warszawie w czasie obrad Sejmu Czteroletniego.

PIEŚŃ O SPUSTOSZENIU PODOLA:

"Pieśni  o  spustoszeniu Podola"

- na początku utworu poeta przestawia tragiczne skutki najazdu Tatarów i Turków na Podole, w 1575 roku . Ziemia podolska  została  spustoszona,  najeźdźcy dzielili łupy. Wiele bezbronnych kobiet i dzieci dostało się do niewoli, gdzie spotyka je okrutny los - Bądź  zostaną sprzedane Turkom, bądź też pozostaną tatarskimi jeńcami. Hańba Polaków jest tym większa, że pozwolili się oni zawojować narodowi dzikiemu, barbarzyńskiemu, który nie umie budować ani wsi, ani miast, lecz gnieździ się w namiotach.  

Polskę  nazywa  poeta  "obieżałym stadem" - jest to aluzja do ucieczki króla  Henryka  Walezego  z  kraju. Brak "pasterza" (króla) "ostrożnych psów" (wojska) wykorzystali Tatarzy. Po przedstawieniu  tej  tragicznej  sytuacji autor zwraca się z gorącym apelem do wszystkich  rodaków,  aby  pomyśleli wreszcie o grożącym im niebezpieczeństwie,  oraz o zmazaniu hańby jaką ponieśli dopuszczając do napadu Tatarów.

Polacy powinni natychmiast opodatkować się na rzecz zaciężnego wojska,  a  w razie potrzeby sami stanąć do obrony granic gdyby wojska zaciężne nie sprostały wyznaczonemu zadaniu. Pieśń kończy się przypomnieniemznaczenia przysłowia o Polaku mądrym po szkodzie, a także ostrzeżeniem, że jeśli Polacy nie pomyślą zawczasu o grożącym im niebezpieczeństwie, wówczas cytowane przysłowie może ulec zmianie: "Nową przypowieść Polak sobie kupi, że i przed szkodą, i po szkodzie głupi! ..." 

O POPRAWIE RZECZYPOSPOLITEJ:

Księga pierwsza:

"O obyczajach"

-> wzywa do służby ojczyźnie.  

-> traktuje ojczyznę jako ciało

-> podstawą dobra i godności ma być uczciwość obyczajów, surowość sądów i dobre rzemiosło wojenne  

-> aby osiągnąć dobre obyczaje należy od początku dobrze wychowywać dzieci  

-> radzi sławić cnotę

-> piętnuje zepsucie dobrych obyczajów

-> piętnował także próżniactwo i marnowanie czasu.  

-> przymioty dobrego władcy: mądrość!, umiarkowanie, sprawiedliwość, hojność, męstwo

-> opieka władcy nad poddanymi

-> zaleca Modrzewski objeżdżania kraju, a także nadzorowanie wyższych urzędników

-> proponuje powołanie urzędu kontroli w państwie stojącego na straży dobrych obyczajów

-> potępia próżniactwo, proponuje aby ludzi niezdolnych do pracy zamknąć w przytułkach dla ubogich.

--> wyróżnia dwie grupy ludzi ubogich: ci, których ubóstwo jest niezawinione i tym współczuje; ci, którzy są sami sobie winni: pijacy i próżniacy

-> szlachectwo należy pielęgnować, trzeba na nie zasłużyć - nie wystarczy tytuł odziedziczyć

-> występuje w obronie chłopów, twierdzi, trzeba wziąć ich w obronę  

-> piętnował ustrój, który zabraniał chłopom swobodnego opuszczania ziemi

-> żądał kontroli państwa nad złymi panami

-> postuluje oparcie wszystkiego w państwie na miłości chrześcijańskiej i miłości wobec nieprzyjaciół

-> we wszystkim głosi ideę umiaru przede wszystkim w zabawach i przyjemnościach.  

Księga druga:

"O prawach"

->  W ówczesnym prawie karnym wyróżniano cztery sytuacje: zabójstwo szlachcica przez plebejusza, zabójstwo szlachcica przez szlachcica, zabójstwo plebejusza przez plebejusza i zabójstwo plebejusza przez szlachcica. Sejmy z 1510 i 1532 r. zrewidowały ustawy związane z karą śmierci, ale nie w duchu równości wobec prawa. Zwiększono odpowiedzialność plebejuszy za zranienie szlachcica - mógł być ukarany śmiercią, a za zabójstwo śmierć. Szlachcic za zabicie plebejusza płacił dziesięć grzywien (mało). Ówczesne prawo karne pozwalało praktycznie zabić chłopa bez konsekwencji. Szlachcic za zabicie szlachcica szedł do więzienia na rok i sześć miesięcy oraz płacił rodzinie sto dwadzieścia grzywien.  

-> był zwolennikiem zrównania obywateli wobec prawa

-> za każde zabójstwo żądał śmierci

-> wziął także w obronę mieszczan, którym poświęcił broszurę pt. "Mowa Prawdomówcy Parepatetyka"  

-> uznał za nieuzasadnione żądanie szlachty aby mieszczanie pozbywali się własności ziemskich

-> wysuwa zarzut szlacheckiej zachłanności, która sprawia, że szlachta wkracza na tereny należące jedynie do mieszczan. 

Księga trzecia:

"O wojnie"

-> pisarz podobnie jak Erazm z Rotterdamu wyróżnia dwa rodzaje wojen: sprawiedliwe - obronne i niesprawiedliwe - zaborcze

-> kreśli program obrony państwa

-> na cele wojenne szlachta musi płacić podatki, chłopów należy zwolnić od podatków, bo i tak są już bardzo obciążeni

-> wskazuje dwa miejsca na przechowywanie tego funduszu: Wawel i zamek piotrkowski są to miejsca warowne i bezpieczne

-> nieprzyjaciela upatrywał na południowo - wschodnich kresach

-> omawia przymioty hetmana - prawdziwy hetman to ten co zna swoje wojsko

-> wojsko powinno odbywać ćwiczenia w rzemiośle wojennym

-> proponuje podział Rzeczpospolitej na siedem lub osiem okręgów wojskowych, które miałyby mieć za zadanie obronę granic państwa

-> czasu pokoju nie należy marnować - dogodna pora do budowy zamków, zaleca budowanie zasadzek i zasieków

-> pisze jak należy postępować z pokonanym wrogiem - odjąć mu możliwość prowadzenia wojny

-> ależy zażądać zwrotu kosztów wojny, wziąć zakładników i zająć ziemie nieprzyjaciela

->  ludność podbitych ziem należy pozyskać, nie może być gwałtów na ludności, a król zwycięzca ma być w oczach pokonanych ojcem ojczyzny - łask panem

-> Ma okazać łaskę ludności ale ukarać winnych "wyniosłych łamać"

Księga czwarta:

"O kościele"

-> punktem wyjścia jest koncyliaryzm - wyższość soboru nad papieżem

-> zakwestionował zasadę nieomylności papieża w sprawach wiary

-> kreśli projekt struktury organizacyjnej kościoła i domaga się by o karierze duchownego, o hierarchii kościelnej decydowało nie urodzenie, a przymioty człowieka

-> domaga się dania wszystkim równej szansy

->  porusza zasadę wyboru biskupów i innych urzędników kościelnych

-> proponuje by biskupów wybierać na sejmikach diecezjalnych złożonych z przedstawicieli czterech stanów

-> papieża powinni wybierać wszyscy wierni, a nie tylko kardynałowie.

Księga piąta:

"O szkole"

-> podejmuje problemy godności zawodu nauczyciela

-> trzeba by nauczyciel był godnie opłacany i nie musiał szukać innych zajęć, które rozpraszają go od nauki

-> proponuje by ciężar utrzymania szkół spoczął głównie na duchowieństwie

Podobne prace

Do góry