Ocena brak

Pierwsze dziesięciolecia funkcjonowania Uniwersytetu Krakowskiego - ukształtowanie się środowiska naukowego

Autor /Salwin Dodano /03.05.2012

 

  • Wraz z inauguracją w 1400 r. ze środowiskiem krakowskim wiąże się spora grupa profesorów praskich. Mimo licznych zagrożeń i kryzysu w latach 1409- 1410, uczelnia przetrwała, kształtując liczące się środowisko naukowe w Europie śr.- wsch.

  • W pierwszych latach istnienia uniwersytet uzyskał poparcie wśród elity możnowładczej Małopolski i kapitule katedralnej krakowskiej. Świadczy o tym powoływanie na rektorów osób spoza grona profesorów.

Jan Wajdut

  • Drugim rektorem po Stanisławie ze Skarbimierza został Jan Wajdut, książę drohiczyński, kustosz katedry krakowskiej. Był on synem ks. litewskiego Henryka Butawta i wnukiem Kiejstuta, bliskim krewnym Jagiełły. Decyzja ta miała wyraźnie charakter polityczny. Rekomendacje nowo wybranego rektora wygłosił w 1401 r. Stanisław ze Skarbimierza.

  • Wkrótce po wyborze Jana Wajduta, Jagiełło wystawił dla Uniwersytetu, jeszcze tr., dokument z nadaniem 9 beneficjów (ww.). To największe w dziejach uniwersytetu nadanie królewskie, w połączeniu z ofiarowaniem przez bp Piotra Wysza 5 beneficjów, zapewniło wszechnicy funkcjonowanie w przyszłości.

  • Za kadencji Jana Wajduta uniwersytet przeżył pierwszy kryzys. Na listę studentów w 1401 r. wpisały się tylko 43 osoby, w porównaniu z 205 immatrykulowanymi osobami z roku 1400.

Otto Marcinkowic z Tochołowa

  • Na czwartego rektora, po Mikołaju z Gorzkowa, profesorowie wybrali scholastyka i kanonika krakowskiego Ottona, syna Marcisza Rupa z Tochołowa. Mowę rekomendacyjną wygłosił w 1403 r. Stanisław ze Skarbimierza.

    Otto Marcinkowic studiował na Uniwersytecie Praskim, jednak nie uzyskał żadnego stopnia naukowego. Wraz z mistrzami zamieszkał w Kolegium Krakowskim i dbał o interesy Uniwersytetu. Pochodził z rodu Toporów, był najprawdopodobniej spokrewniony z Ottonem z Pilicy, wojewodą sandomierskim. Był współrodowcem Jana Tęczyńskiego, kasztelana krakowskiego, oraz Nawoja z Tęczyna, dziekana krakowskiego. Wszyscy oni wspierali działalność wszechnicy. Poprzez te rodowe koneksje Otto zjednywał dla uczelni i jej pilnych spraw małopolskich możnych.

    Po zakończeniu swojej kadencji Otto Marcinkowic pozostawał w ścisłych kontaktach z Uniwersytetem.

  • Za sprawą Ottona już na początku jego kadencji uzyskano trzy ważne dokumenty, przywileje i potwierdzenia nadań:

  • Jagiełło, 1403, Nowe Miasto Korczyn- uzyskanie przywileju zwalniającego zakupiony od Jana z Rzeszowa dom kolegialny od jurysdykcji sądowej urzędników monarszych i miejskich (delegacja: Mikołaj z Gorzkowa, doktor dekretów; Budzisław, magister, kanonik wiślicki)

  • Jagiełło, 1403, Nowe Miasto Korczyn- potwierdzenie nadania 9 beneficjów kościelnych z 1401 r.; uchylenie klauzuli o cofnięciu profesorom corocznych 100 grzywien z cła krakowskiego (delegacja: Mikołaj z Gorzkowa, doktor dekretów; Budzisław, magister, kanonik wiślicki)

  • Piotr Wysz, 1404- potwierdzenie nadania 5 prebend.

Jan Szafraniec

  • Po scholastyku Ottonie z Tochołowa przez profesurę w 1404 r. został wybrany Jan Szafraniec, kustosz i kanonik katedralny krakowski.

    On również nie był profesorem. Jak swój poprzednik studiował na Uniwersytecie Praskim bez uzyskania stopnia naukowego. Jakiś czas przebywał na Uniwersytecie Heidelberskim, prawdopodobnie w związku z misją do Mateusza z Krakowa i pracami na fundacją uczelni krakowskiej.

    Jan Długosz pisał o jego miernym wykształceniu, jednak był on razem ze swoim przyjacielem Zbigniewem Oleśnickim wrogiem stronnictwa Szafrańców.

  • Wybór Szafrańca na rektora stanowił kontynuację poprzedniej polityki zjednywania sobie kapituły krakowskiej i możnowładztwa małopolskiego.

    Ojciec Jana Szafrańca, Piotr Szafraniec z Łuczyc (podstoli krakowski), był wpływowym człowiekiem na dworze Jagiełły, współtwórcą unii polsko- litewskiej. Jego miejsce w elicie władzy zajęli synowie: Piotr Starszy z Łuczyc i Pieskowej Skały (podstoli krakowski, podkomorzy krakowski, wojewoda sandomierski, wojewoda krakowski) i Jan Szafraniec (scholastyk krakowski, dziekan krakowski, bp włocławski, podkancelrzy koronny, kanclerz).

  • Jan Szafraniec skłonił swoich 3 braci w 1402 r. do nadania Kolegium Królewskiemu części dziedzicznej wsi rodowej, jako uposażenia altarii św. Bartłomieja w katedrze krakowskiej dla jednego magistra sztuk wyzwolonych. Była to pierwsza prywatna fundacja najsłabiej wyposażonego przez króla i bp wydziału sztuk wyzwolonych.

  • Za kadencji Jana Szafrańca na uniwersytet wpisało się 99 studentów. Rosła liczba promocji na wydziale sztuk wyzwolonych oraz wyraźniej ukształtował się zespół nauczających mistrzów o doktorów. W 1404 r. sporządzono pierwszą listę profesorów.

Jan z Rzeszowa

  • Na następce Jana Szafrańca profesorowie wybrali w 1405 r. Jana z Rzeszowa, kanonika katedralnego i prepozyta kolegiaty św. Michała na zamku krakowskim, z rodu Półkoziców. Był on synem wybitnego i wpływowego dyplomaty na dworze Kazimierza Wielkiego, Jana Pakosławica ze Stróżysk.

    Podobnie jak jego poprzednicy nie był mistrzem, chociaż także miał za sobą kilka lat studiów, na Uniwersytecie Padewskim. W kapitule krakowskiej zasiadał już 30 lat.

  • Ciesząc się znacznym autorytetem w kapitule, interesował się funkcjonowaniem Uniwersytetu już od 1400 r. Umożliwił Kolegium kupno kamienicy w 1403 r.

  • Wbrew XVII- wiecznym informacjom, nie uczestniczył w rokowaniach z Zakonem Krzyzackim w Raciążu, ani nie podejmowano w jego imieniu rozmów o założeniu kolonii Uniwersytetu w Chełmnie. Pierwsze kolonie Uniwersytetu powstały dopiero pod koniec XVI w.

  • Jan z Rzeszowa był ostatnim rektorem spoza grona mistrzów i doktorów.

Dzięki wspomnianym wyżej rektorom z kapituły katedralnej Uniwersytet zyskał mocniejsze fundamenty materialne i organizacyjne, a także związki z małopolską elitą władzy i jej wsparcie. Powiązał się także nierozerwalnie z dworem.

Rektorzy z grona mistrzów i doktorów

  • Dopiero od 1406 r. profesorowie uniwersytetu systematycznie wybierani byli na stanowisko rektorskie. Listę rozpoczyna w 1406 r. Mikołaj z Pyzdr, mistrz na wydziale artium i bakałarz formatus na fakultecie teologii.

  • Pierwotnie kadencja rektora trwała 1 rok. Taka praktyka obowiązywała do 1419 r. Później rektora wybierano dwukrotnie w ciągu roku:

  • Na wiośnę

  • Na św. Gawła.

    Kadencja została ograniczona od 1419 r. do 6 m-cy.

  • Do 1434 r. stanowisko rektora dzierżyło wielu wybitnych uczonych.

  • Prawnicy:

  • Stanisław ze Skarbimierza (1400; 1413)

  • Paweł Włodkowic (1414- 1415; 1418)

  • Jan z Fałkowa (1418)

  • Jakub z Zaborowa

  • Władysław Oporowski

  • Tomasz Strzempiński

  • Tomasz z Bodzentyna.

  • Teolodzy, stanowiący największą grupę wśród rektorów (głównie bakałarze, rzadziej doktorzy):

  • Mikołaj z Pyzdr (1406)

  • Andrzej z Kokorzyna

  • Eliasz z Wąwolnicy

  • Zygmunt z Pyzdr

  • Benedykt Hesse

  • Mistrzowie sztuk wyzwolonych, przed podjęciem studiów teologicznych, bądź na samym ich początku:

  • Andrzej z Kokorzyna

  • Mikołaj Hinczowic z Kazimierza

  • Pełka z Borzykowej.

  • Medycy, z których najmniejsza liczba pełniła funkcje rektorskie:

  • Jan Kro z Chociebuża

  • Jan de Saccis z Pawii

Wydział sztuk wyzwolonych

  • W metryce uniwersyteckiej w latach 1400- 1434 znajduje się 4450 wpisanych studentów.

    Począwszy od 1402 r. w Księdze promocji wydziały sztuk wyzwolonych odnotowano:

  • 613 promocji bakalarskich

  • 171 promocji magisterskich.

    Przyjętych zostało wypromowanych na innych uczelniach:

  • 10 bakałarzy

  • 2 magistrów.

    Jeszcze za życia fundatora Uniwersytet okrzepł i stworzył trwałe środowisko intelektualne.

Fakultet teologiczny

  • W sumie pracowało 47 teologów:

  • bakałarzy- biblijnych

  • sentencjariuszy

  • formatów

  • doktorów.

Wydział prawa kanonicznego

  • W sumie pracowało 27:

  • bakałarzy

  • licencjatów

  • doktorów dekretów.

Wydział medycyny

  • Źródła informują o kilku doktorach:

  • Tomasz de Amelia

  • Wincenty ze Świdnicy

  • Jan Kro z Chociebuża

  • Jan Saccis z Pawii

  • Bernard Hesse

     

    oraz bakałarzach.

Podobne prace

Do góry