Ocena brak

Pierwotniaki - Informacje ogólne

Autor /Tim Dodano /12.10.2011

Komórka pierwotniaka pokryta jest błoną cytoplazmatyczną, która u przedstawicieli poszczególnych typów ulega pewnym modyfikacjom: może być pojedyncza lub złożona (pelikula), a nawet pokryta wapienną skorupką (np:otwornice) lub zmineralizowanym krzemionkowym szkielecikiem zewnętrznym (promienice).

U pełzaka, czyli ameby (Amoeba)-korzenionóżki-błona komórkowa jest niczym nie wzmocniona i nie usztywniona. Daje to możliwość zmiany kształtu oraz tworzenia i opróżniania wodniczek w dowolnym miejscu.

U wiciowców błona komórkowa jest nieco usztywniona co wynika z obecności białkowych wzmacniających pasów włókien. W związku z tym wiciowce mają dość stały kształt ciała, a tworzenie i opróżnianie wodniczek odbywa się w określonym miejscu.

U pantofelka (Paramecium)-orzęski-błonę komórkową wzmacniają białkowe pasma włókien poprzecznych,wzdłużnych i ukośnych oraz znajdująca się nad nim warstwa pęcherzyków. Ogranicza to w sposób zasadniczy zmienność kształtu. Wodniczki pokarmowe tworzą się w okolicy cytostomu i opróżniane są w okolicach cytopyge.

Pierwotniaki mogą mieć 1 jądro kom. lub wiele takich samych jąder.

Wyjątek stanowią orzęski mające 2 różne jądra kom:

-duże-makronukleus(sterujący wszystkimi procesami życiowymi pierw.)

-małe-mikronukleus (przekazujący informacje genetyczne)

Wszystkie prawie pierwotniaki poruszają się dzięki organellom ruchu.

Mogą nimi być:nibynóżki(ameba),wici u wiciowców,rzęski u orzęsków

Pierwotniaki są heterotrofami, co oznacza, że wszystkie substancje org. potrzebne im do życia muszą pobrać ze środowiska.

Pierwotniaki wolno żyjące najczęściej odżywiają się innymi organizmami, np:glonami,bakteriami (pantofelek). Inne będące saprofagami odżywiają się martwą materią org. (pierw.żyjące w glebie)

Z kolei pierwotniaki pasożytnicze (świdrowiec) czerpią gotowe subst.pok. z żywych org. W procesach odżywiania i usuwania nie strawionych resztek pokarmu uczestniczą wodniczki pokarmowe

Przyjmowanie pokarmu może odbywać się jednym z 3 sposobów: - przez fagocytozę (pobieranie większych cząstek pokarmowych,komórek) -przez pinocytozę (pobieranie poj. cząstek subst. Wielkocząsteczkowych - białek,tłuszczów)

-wchłanianie (pobieranie roztworów subst.odż. bezpośrednio przez błonę kom.) pierwotniaki chorobotwórcze:

-świdrowiec gambijski (Trypanosoma gambiense) - wywołuje śpiączkę

-świdrowiec rodezyjski (Trypanosoma rhodesiense) - śpiączka

-Trypanosoma brucei - nagana

-Trypanosoma equiperdum - zaraza stadnicza (choroba durina)

-Trypanosoma evansi - surra

-Trypanosoma cruzi - chagasa

-Leischmania tropica - pendynka

-Leischmania donovani - kala-azar

-lamblia (Lamblia intenstinalis)

-rzęsistek pochwowy(Trichomonas vaginalis)

Organella ruchowe:

1.Wić (flagellum) lub rzęska(cilia)

Konstrukcyjnie są to twory identyczne.

Rzęsek jest znacznie więcej,są krótsze i połączone pod powierzchnią błony kom. włókienkami białkowymi w aparat rzęskowy

Umożliwia on skoordynowany ruch całych zespołów rzęsek. Każda wić i rzęska ma część wolną wystającą ponad pow. kom. i część zanurzoną w cytoplazmie.

2.Nibynóżki(pseudopodia)-niektóre zarodziowce mają zdolność przelewania cytoplazmy do różnych rejonów komórki. Pozwala to przemie- szczać się ruchem pełzakowatym(ameboidalnym) lub "oblać" ciało potencjalnej ofiary

Wydalanie

Zbędne i szkodliwe produkty przemiany materii usuwane są w drodze dyfuzji.

Inaczej ma się sprawa z bilansem wodnym

Otóż pierwotniaki morskie i pasożytnicze zwykle nie muszą regulować ilości wody i związków min.Wynika to z tego że ich płyn kom. jest izotoniczny z otoczeniem.

U gat.słodkowodnych występuje zjawisko osmozy-woda nieustannie migruje z hypoto- nicznego środowiska do wnętrza kom. Grozi to rozerwaniem struktur wewnątrzkom. i całego org. Rozwiązaniem są tu wodniczki tętniące.Niekiedy wyglądają jak małe "słoneczka" gdyż posiadają dodatkowy system kanałów.W wakuolach tętniących gromadzi się nadmiar wody. Po wypełnieniu twory te kurczą się gwałtownie i wyrzucają swoją zawartość na zewnątrz i tak w kółko.

Rozmnażanie

P.rozmnażają się bezpłciowo i płciowo.

Rozmnażanie bezpł. polega na mitotycznym podziale jądra i cytoplazmy na 2,zazwyczaj równe części - 2 nowe osobniki potomne.

U niektórych p. -szczególnie pasożytnych- podziały takie mogą następować b.szybko po sobie, bądź też jądra i plazmy mogą się dzielić od razu na wiele części (schizogonia)

U p. wyżej uorganizowanych pewne organelle które nie mogą się podzielić równo, ulegają uwstecznieniu, a nawet zanikowi, zaś u org. potomnych są odtwarzane na nowo. Rozmn.pł. polega na wytworzeniu drogą mejotycznych podziałów drobnych osobników płciowych, czyli gamet, połączeniu się ich w zygotę, czyli zapłodnieniu, oraz podziale zygoty na nowe, młodociane osobniki. U wielu p. występuje przemiana pokoleń: pokolenia rozmnażającego się bezpłciowo i płciowo. W każdym z tych pokoleń przy jakimkolwiek sposobie rozmnażania osobniki przechodzą przed podziałem, w czasie niego i po nim daleko czasem sięgające przemiany oraz reorganizację struktur i funkcji.

Gatunki haploidalne przechodzą cykl życiowy, w którym dominuje haplofaza. U takich pierwotnia-ków w pewnych warunkach część osobników spełnia funkcję gamet i łączy się ze sobą, tworząc diploidalne zygoty. Te ostatnie przechodzą mejozę pozapłodnieniową (postgamiczną), która prowadzi do wytworzenia komórek haploidalnych. Po dojrzeniu stają się one zwykłymi osobnikami trofi-cznymi, które rozmnażają się bezpłciowo.

U diplontów rzecz przedstawia się inaczej. Aby powstały haploidalne gamety, mejoza musi zajść w kom. troficznych (tyle, że przygotowanych do tego podziału). Powstałe gamety mogą łączyć się w procesie zapłodnienia. Zygota po dojrzeniu staje się normalnym osobnikiem troficznym. Jak widać w tym przypadku mamy do czynienia z mejozą przed-zapłodnieniową (pregamiczną), a w cyklu życio-wym dominuje diplofaza.

Koniugacja u orzęsków

Odmienność tego rozwiązania polega na tym, że i przed, i po całym procesie mamy do czynienia z dwoma osobnikami. W czasie koniugacji dochodzi do wytworzenia mostka cytoplazmatycznego pomiędzy dwoma orzęskami, a mikronukleus (Mi) przechodzi mejozę(R). Z powstałych 4 jąder haplo-idalnych trzy znikają, a czwarte dzieli się mitotycz-nie na dwa pronukleusy: stacjonarny i migracyjny. Jądra migracyjne wędrują i zapładniają krzyżowo jądra stacjonarne. Powstałe jądra zygotyczne dzielą się mitotycznie i w każdej komórce powstają dwa jądra diploidalne. Jedno nazywać się będzie mikro-nukleusem. Drugie zwielokrotni ilość DNA i powstanie z niego poliploidalny makronukleus (Ma). W tym czasie stary Ma rozpada się i zanika.

Wiciowce - p. poruszające się przy pomocy wici (1 lub kilku). Zwykle są jednojądrowymi haplon-tami, rozmnażającymi się przez podział podłużny. Część z nich zdolna jest do autotrofii (E.Zielona). Subst. zap. u tych p. są wielocukry: skrobia , para-mylon. Większość wiciowców ma wodniczki tętniące. Do najbardziej znanych należą myksotrofi-czne eugleny i bruzdnice. Wśród wiciowców zwierzęcych zwracają uwagę liczne gat. pasożyt.

Np.: Świdrowiec gambijski , Ś.rodezyjski, lamblia

Sporowce - haploidalne pasożyty o uproszczonej budowie. Często przechodzą złożone cykle rozwo-jowe . Np.: plasmodium (zarodziec malarii). Czło-wiek jest dla niego żywicielem pośrednim. Ukłucie przez komara widliszka wprowadza do krwi małe sporozoity, które wędrują z jej prądem i osadzają się w wątrobie. Tam przekształcają się w schizonty, które w drodze podziałów mitotycznych dzielą się na drobne merozoity.

Okrzemki - org. jednokom. , wielkości mikroskop. żyjące pojedynczo lub łączące się w kolonie. Jedne przyczepiają się do podłoża, inne żyją swobodnie. Wiele gat. ma zdolność autonomicznego ruchu. Występują w zbiornikach wodnych wszelkich typów, jak również na wilgotnej glebie i skałach, na korze drzew, a także na śniegu i lodowcach. Przy masowym rozwoju tworzą brunatne lub żółtawe skupienia. Błona kom. przesycona jest krzemionką i tworzy skorupkę złożoną z dwu niezrośniętych ze sobą połówek o bardzo oryginalnej ornamentacji. Zawartość komórki stanowi m.in. jądro i jeden lub wiele brązowych, żółtych chromatoforów, zawiera-jących barwniki: chlorofil a z dodatkiem chlorofilu c, ß-karoten i w małej ilości ksantofile. Produktem asymilacji są krople oleju, a niekiedy również wolutyna i chryzoza. Rozmnażają się wegetatywnie i płciowo. Wiele gat. o. tworzy rozmaitego typu kom. przetrwalnikowe (statospory , endospory ) umożliwiające przetrwanie niekorzystnych warunków.

Podobne prace

Do góry