Ocena brak

Pierwiosnek lekarski

Autor /florida Dodano /22.02.2013

W Polsce bywa używana również nazwa pierwiosnka lekarska. Jest to bylina z rodzinyPierwiosnkowatych (Primulaceae), występująca w Europie, Azji Mniejszej i na Syberii aż poDaleki Wschód. W Polsce rośnie na suchych łąkach oraz widnych zaroślach na niżu i w niższychpartiach górskich. Jest pod częściową ochroną.Roślina wytwarza pod ziemią ukośnie ustawione kłącze do 10 cm długie i 0,5 cm grube,nieco guzkowate, z licznymi korzeniami. U góry kłącze wydaje rozetę liści jajowatych lub podłużniejajowatych,ogonkowych, od strony dolnej kutnerowato owłosionych. Podobnie owłosionyjest pęd kwiatowy, wysokości 15-40 cm. Również owłosione są kielichy. Kwiaty promieniste,zrosłopłatkowe, złocistożółte.

Surowiec. Do celów leczniczych zbiera się od marca do maja rozkwitające kwiaty pierwiosnkai suszy w cieniu oraz przewiewie. Surowcem jest kwiat pierwiosnka -Flos Primulae.Zbiór korzeni, powodujący niszczenie roślin, dozwolony jest tylko z upraw. Zbiera się je w jesieni,myje i szybko suszy w suszarni ogrzewanej w temp. 40-50°C. Otrzymuje się korzeńpierwiosnka - Radix Primulae.Równowartościowego surowca dostarcza pierwiosnek wyniosły - Primula elatior (L.)Schreiber, bardzo podobny do poprzedniego, lecz nieco większy. Występuje w Polsce na tychsamych terenach co gatunek poprzedni i również jest pod częściową ochroną. Korzenie i kwiatypierwiosnka są surowcami bardzo popularnymi na Zachodzie, zwłaszcza w Niemczech.

Podstawowe związki czynne. Korzenie zawierają do 10% saponin trójterpenowych, m.in.kwas prymulowy A oraz inne, dające przy hydrolizie jako geniny prymulageninę lub prymwerogeninęi ich pochodne. W surowcu występują również glikozydy fenolowe prymwerozyd iprymulawerozyd. Przy ich rozkładzie w czasie suszenia wydziela się lotny ester metylowykwasu m- lub p-metoksysalicylowego o swoistym zapachu, natomiast korzenie pierwiosnkawyniosłego są prawie bezwonne, gdyż zawierają tylko ślady glikozydów fenolowych. W korzeniachstwierdzono około 0,1% olejku eterycznego. Inne składniki nie mają znaczenia wlecznictwie.W kwiatach obu pierwiosnków występują saponiny, lecz w mniejszej ilości niż w korzeniu,ponadto karotenoidy, flawonoidy i inne związki o mniejszym znaczeniu.

Działanie. Ze względu na saponiny wyciągi wodne z korzenia pierwiosnka podane doustniedrażnią zakończenia nerwowe błony śluzowej żołądka i na drodze odruchowej, poprzez ośrodeknerwu błędnego, powodują wydzielanie płynnego śluzu w drzewie oskrzelowym. Śluz tenumożliwia pęcznienie i upłynnianie suchej wydzieliny tworzącej się w stanach zapalnych drógoddechowych, która wskutek wzmożonego ruchu nabłonka rzęskowego oraz pobudzenia odruchukaszlowego zostaje wydalona na zewnątrz w postaci plwociny. Ponadto surowiec działanieznacznie moczopędnie i przeciwzapalnie.Wyciągi z kwiatów pierwiosnka mają podobne własności jak korzenie, ale łagodniejsze imniej drażniące górne odcinki dróg oddechowych. Obserwowano również słabe działanie napotnei uspokajające.

Działania niepożądane. Zbyt duże dawki wyciągów z pierwiosnka, znacznie wyższe odleczniczych, drażnią silnie błonę śluzową żołądka i jelit, powodując nudności, wymioty lubbiegunkę, a czasem uczulenie.

Zastosowanie. Przetwory z pierwiosnka stosuje się jako lek wykrztuśny w stanach zapalnychgardła, krtani i oskrzeli, zwłaszcza gdy towarzyszy im uporczywy, męczący suchy kaszel,oraz pomocniczo w astmie oskrzelowej.

W technice surowiec służy do otrzymywania soli amonowej kwasu prymulowego (Ammoniumprimulicum), wchodzącej w skład syropu i kropli Tussipect.

Przetwory. Odwar z korzeni pierwiosnka: 1/2-1 łyżkę rozdrobnionych korzeni zalać 1szklanką wody zimnej i gotować łagodnie 5 min pod przykryciem. Odstawić na 10 min i przecedzić.Pić 1 łyżkę co 2-3 godz. jako środek wykrztuśny w nieżycie gardła i oskrzeli.Odwar z kwiatów pierwiosnka: 1 łyżkę kwiatów zalać 1 szklanką wody gorącej. Ogrzać dowrzenia i gotować łagodnie pod przykryciem 5 min. Odstawić na 10 min i przecedzić. Podawaćdzieciom 1 łyżeczkę do 1 łyżki zależnie od wieku, 3-5 razy dziennie po jedzeniu jako środekwykrztuśny i uspokajający.Zioła w kaszlu: zmieszać równe ilości korzeni pierwiosnka, liści podbiału, liści babki lancetowatej,ziela skrzypu i owoców kopru włoskiego. Wsypać 2 łyżki ziół do termosu i zalać 1 1/2szklanki wody wrzącej, zamknąć i odstawić na 1 godz. Pić małymi porcjami w ciągu dnia.Zioła w utrudnionym zasypianiu: zmieszać 100 g kwiatów pierwiosnka, 50 g kwiatów lawendyoraz po 25 g korzeni waleriany, ziela dziurawca, ziela krwawnika i szyszek chmielowych.Zalać 1-2 łyżeczki ziół 2/3 szklanki wody wrzącej i postawić pod przykryciem na 15 min na parze. Odstawić na 5 min i przecedzić. Można dodaćłyżkę miodu. Wypić całość na 1 godz. przed snem.Intractum Primulae (Herbapol), alkoholowy wyciąg ze świeżego ziela pierwiosnka. Dorosłympodaje się 20-30 kropli w kieliszku wody 2-4 razy dziennie po jedzeniu w przypadku suchegokaszlu.Tussipect (Herbapol), syrop, krople i drażetki, stosowane w przewlekłych nieżytach górnychdróg oddechowych i męczącym kaszlu. Dorośli przyjmują po 1 łyżce syropu kilka razy dziennielub 15-20 kropli na kostkę cukru 3-4 razy dziennie albo 1-2 drażetki kilka razy dziennie;dzieci - po 1 łyżeczce syropu 3-4 razy dziennie po jedzeniu.Bronchicum (Nattermann, RFN), płyn i eliksir zawierający wyciągi z 6 roślin i olejki eteryczne.Działa przeciwkaszlowo, mukolitycznie, wykrztuśnie i przeciw-skurczowo.Coderit (Węgry), tabletki zawierające kwas prymulowy oraz sole kodeiny i efedryny, stosowanejako lek przeciwkaszlowy, zwłaszcza w astmie oraz nieżycie oskrzeli i gardła.

Podobne prace

Do góry