Ocena brak

Pierścień

Autor /Cacper Dodano /31.05.2013

Spośród wielu rodzajów pierścieni, którymi zwykli się ludzie przyozdabiać od najwcześniejszych czasów, tylko pierścienie wkładane na palce — niezależnie od symboliki właściwej wszystkim formom kulistym (por. rozdział II s. 57 n.) — mają znaczenie symboliczne. Wykonywano je z najrozmaitszego materiału: szlachetnego metalu, żelaza, brązu, kości słoniowej, rogu, niekiedy nawet ze szkła. Były bardzo rozpowszechnione, i to jako ozdoba albo jako pieczęć. W Grecji pierścień był oznaką wolnego człowieka; bardzo ceniono zaś sobie pierścień z wyrytym herbem lub literami, którego używano zamiast pieczęci. Rzymianie początkowo nosili, za przykładem starożytnych Etrusków, proste żelazne pierścienie i zachowywali jeszcze długo ten zwyczaj, zwłaszcza jeśli chodzi o pierścienie ślubne (annulus pronubus). Złote pierścienie mogli początkowo nosić jedynie senatorzy i osoby zajmujące wysoką pozycję społeczną. Później noszenie złotych pierścieni spowszechniało i przestało być znakiem przynależności do określonego stanu społecznego. Znaleziska w grobowcach świadczą o zwyczaju pozostawiania zmarłym pierścieni; pozwalają one jednak także wnosić o zbytku panującym pod tym względem w czasach cesarzy.

W zabobonach ludowych odgrywały wielką rolę także pierścienie czarodziejskie (magiczne). Przypisywano im moc chronienia przed chorobami i wszelakimi innymi nieszczęściami czy moc czynienia kogoś niewidzialnym albo widzialnym itd.

Oprócz zwykłych obrączek noszono pierścienie ozdobione drogimi kamieniami, cyzelunkami, emalią, symbolami, wyrytymi literami imienia, przede wszystkim jednak z wygrawerowanymi gemmami albo płytkami metalu, na których wyryte znaki pozwalały się odciskać jak pieczęć.

Według świadectwa Pisma Świętego noszenie pierścieni było u Żydów tak samo powszechne jak u Egipcjan, wśród których żyli długi czas. Druga Księga Mojżesza (35,22) opowiada, że pierścienie stanowiły część darów, które lud złożył dla sanktuarium Jahwe. Także w Izraelu znano pierścienie ozdobne i sygnety; znaczenie tych ostatnich przewyższało wartość wszystkich innych. Pierścień, który faraon przekazał Józefowi (Rdz 41,42), był znakiem udzielenia mu wszelkich pełnomocnictw (por. również 1 Mch 6,14 n.). Władca odciskiem sygnetu musiał uwierzytelnić każdy dekret królewski (por. Est 3,10; 2,8.10); także wszystko, co miało pozostać ścisłą tajemnicą, było zabezpieczane w podobny sposób (por. Dn 6,17; 14,10.13). Noszenie sygnetu na prawej ręce i wielką wartość, jaką mu przypisywano, potwierdza tekst Jr 22,24 i Ag 2,24, w którym mówi się: ,,(...) i uczynię z ciebie jakby sygnet, bo sobie upodobałem w tobie”. Natomiast powszechnym zwyczajem innych ludów było wyróżnianie pierścieniem palca u lewej ręki, tak zwanego „palca serdecznego”. Według starożytnej anatomii palec ten mianowicie miał być połączony żyłą albo nerwem bezpośrednio z sercem.

W przypowieści o synu marnotrawnym (Łk 15,22) pierścień jest oznaką syna w przeciwieństwie do niewolnika, zaś w Liście św. Jakuba (2,2) — bogacza.

Zgodnie z ogólnie przyjętym zwyczajem również chrześcijanie nosili pierścienie. Ojcowie Kościoła ubolewają jednak z powodu nadużyć, jakich niektórzy się dopuszczają. Klemens Aleksandryjski chcąc wyrugować posługiwanie się znakami pogańskimi, przedstawia szereg symboli, które wydają się mu odpowiednie dla wierzących.

Symbolika pierścienia jest dwojaka: kolista forma, nie mająca ani początku ani końca, prostego, nie zdobionego pierścienia jest symbolem wieczności. Sygnet zaś otrzymuje znaczenie od charakteru, który odciska. To podwójne znaczenie odnosi się także do pierścieni, które mocą kościelnego poświęcenia stają się sacramsntale. Najpierw zwróćmy uwagę na obrączki ślubne jako najbardziej popularne. Po poświęceniu, kapłan wręcza je nowożeńcom, którzy nawzajem wkładają je sobie na palce. Obrączki ślubne są właściwie zastawem danym jako rękojmia, stąd grecka ich nazwa (igoafju>v. Modlitwa przy ich poświęceniu zawiera prośbę kierowaną do Boga, aby ci, którzy będą nosić te obrączki, dochowali sobie nawzajem niezłomnej wierności. Również słowa, które wypowiadają nowożeńcy, wkładając sobie nawzajem obrączki, brzmią: „N., przyjmij tę obrączkę jako znak mojej miłości i wierności. W imię (...)’’.

Pierścień, który otrzymują zakonnice, wywodzi się ze starorzymskich zwyczajów weselnych i w dziedzinie nadprzyrodzonej ma to samo znaczenie co ślubna obrączka: jest symbolem i rękojmią zaślubin poświęconej Bogu duszy z Chrystusem. Słowa błogosławieństwa również i w tym przypadku wyrażają prośbę, by ta, która nosi ten pierścień dochowała nienaruszonej wierności („quae eum gestaverit, fidem integram, fidelita-temąue sinceram teneat”). Gdy kapłan konsekrujący wkłada ten symbol na palec dziewicy, mówi: „Zaślubiam cię Jezusowi Chrystusowi, Synowi najwyższego Ojca, aby cię zachował nienaruszoną. Przyjmij zatem ten pierścień wiary, oznakę Ducha Świętego, byś nazywała się oblubienicą Boga, a jeśli będziesz mu wiernie służyć, po wieczne czasy będziesz nosić wieniec. W imię (...)” . W następujących potem dwóch pieśniach dziewica raduje się szczęściem, że została poślubiona Temu, któremu służą aniołowie, i że może na znak tego związku nosić Jego pierścień („Annulo suo subarrhavit me”). — Nie sposób dowieść, że w trzech pierwszych wiekach dziewice poświęcone Bogu nosiły pierścienie, jednak Pseudo--Ambroży wspomina o pierścieniu św. Agnieszki, nawiązując do jej Akt, z których też wzięte są czytania brewiarzowe na święto tej męczennicy (21 stycznia).

O pierścieniu biskupim albo pasterskim mówi się w chrzęścijaństwie starożytnym jako o sygnecie; z racji jego praktycznego zastosowania stał się też oznaką urzędu biskupiego. Świadectwa o przekazywaniu tego insignium podczas konsekracji biskupa pochodzą dopiero z VII w. Przywilej noszenia pierścienia przysługuje opatom od XII w., a stał się powszechnym w XV w.

Błogosławieństwo kościelne tego pierścienia nazywa go znakiem najświętszej wiary („sacrosanctae fidei signum”). Słowa stosowanej obecnie formuły towarzyszącej jego przekazywaniu, brzmią: „Przyjmij ten pierścień jako znak wiary [fides oznacza również wierność]. abyś zachowując nieskażoną wiarę, ustrzegł od wszelkiego uszczerbku Oblubienico Boga, Kościół święty. Amen”. Zdaniem Optata biskup nosi pierścień, aby pamiętał, że jest Oblubieńcem Kościoła i jeśli zajdzie potrzeba oddal, tak jak Chrystus, za niego życie, a także, żeby tajemnice świętych pism opieczętowywał przed bezbożnymi, a otwierał je Kościołowi.

W Sakramentarzu Gregoriańskim, znajduje się starsza formuła słów odmawianych przy wręczaniu pierścienia biskupiego: „Przyjmij ten pierścień jako znak wyróżnienia i znak godności, i znak uwierzytelnienia, abyś opieczętowywał to, co powinno być opieczętowane, przekazywał to. co należy przekazywać, związywał to, co trzeba związać, i rozwiązywał to, co ma być rozwiązane”. Pewien fragment z pism św. Ambrożego, który ten znany tekst Pisma Świętego rozważa w świetle nowotestamen-towych tajemnic, ukazuje jeszcze inny, bardzo głęboki sens pierścienia: „Po cóż pierścień na [jego] palcu, jak nie po to, byśmy poznali, że jemu powierzone zostało arcykapłaństwo wiary (pontificatum fidei), by on sam pieczętował innych (charakter sakramentalny)?” .

Pierścień rybaka przysługuje tylko papieżowi. Służy do pieczętowania każdej bulli papieskiej i nosi wizerunek Piotra, który (Łk 5,4—10) wciąga do łodzi sieć z rybami. Ten znak urzędu wręcza się papieżowi w chwili przyjęcia przez niego wyboru, a łamie po jego śmierci. Symbolika podobna jest do symboliki pierścienia biskupiego.

Badania zabytków okresu starożytności dostarczyły też wielu przykładów pierścieni. Najczęściej pochodzą one z katakumb i wczesnośredniowiecznych grobów biskupich. Wśród tych ostatnich najstarszym jest pierścień pasterski biskupa św. Arnulfa z Metzu (614 r.); uważa się go jednak za jeszcze starszy (IV w.). Gemma tego pierścienia przedstawia rybacki więcierz między dwoma rybkami — symbol urzędu apostolskiego.

Podobne prace

Do góry