Ocena brak

PIĘKNO

Autor /aleKac Dodano /11.11.2012

 

 

PIĘKNO gr. kdllos, to kalón; łc. pulchritudo; nłc. pulchrum (2); ang. beauty, the beautiful; fr. le beau, beaute; nm. das Schóne, Schónheit

1. estet. a) W sensie szerszym: syn.—> war­tość (3) estetyczna.

  1. W sensie węższym: jedna z wartości estetycznych (obok ładności, wdzięku, śliczności, wzniosłości, wspaniałości i in.).

  2. To, co odpowiada pewnym normom równowagi, obrazowości, harmonijnym proporcjom, doskonałości w swoun rodza­ju; tak pojęte piękno bywa przeciwstawia­ne wartościom estetycznym.

Bardziej znane koncepcje piękna: pitagorejsko-platońska (piękno polega na proporcji i układzie części, a także na mierze i liczbie, przy czym podłoże piękna jest duchowe), sokratejska (piękno polega na celowości, stosowności), sofistyczna (pod­łoże piękna jest zmysłowe, a samo piękno — względne), plotyńska (piękno jest pro­stą jakością, nie zaś proporcją i układem), tomistyczna, kantowska.

Arystoteles określa piękno jako „to, co będąc dobrem, jest przyjemne".

Tomasz z Akwinu, łącząc koncepcję pitagorejsko-platońską z plotyńska, określa piękno jako „to, co oglądane budzi upodo­banie" {pulchrum est quod visum placet). Piękno jest według niego relacyjną właści­wością przedmiotów, które spełniają trzy warunki, zwane obiektywnymi warunkami piękna: 1) —> proporcjonalność (1) {proportionalitas) — harmonię, 2) —> całkowi­tość {integritas) — doskonałość wykończe­nia, 3) -^ blask formy {claritas).

I. Kant określa piękno jako „to, co się podoba nie przez wrażenie ani przez poję­cia, lecz z subiektywną koniecznością, w sposób powszechny, bezpośredni i zu­pełnie bezinteresowny". Jest to tzw. subiektywistyczna koncepcja piękna.

2. metaf. W tradycji arystotelesowsko-tomistycznej: jedna z transcendentalnych własności bytu (—> transcendentalia /1,2/),
najczęściej pojmowana jako pochodna wzglę­dem dwóch innych transcendentaliów >prawdy (II) i -^ dobra (2), ruekiedy — jako synteza ich wszystkich (J. Maritain). Ontycz­ną podstawę piękna metafizycznego upa­trywano bądź w formalnych elementach by­tu (Platon, Arystoteles), bądź w samym ist­nieniu (Tomasz z Akwinu).

Na gruncie tomizmu rozważa się zarów­no transcendentalny charakter piękna, jak i stosunek między pięknem w sensie me­tafizycznym a pięknem w sensie estetycz­nym. Jeśli chodzi o transcendentalność pię­kna, upatruje się w niej całościowe zwią­zanie bytu z porządkiem intencjonalnym, tj. z wizją poznawczą i wywoływanym przez nią aktem miłości.

3. pot. Niekiedy, zwłaszcza w języku po­tocznym, terminu „piękno" używa się w in­nych znaczeniach niż wyszczególnione wy­żej {1,2), np. moralnym lub utylitarnym.

Podobne prace

Do góry