Ocena brak

Pelplin

Autor /grapcio Dodano /24.01.2013

Miasto na Pojezierzu Starogardzkim, zwane Pomorskimi Atenami; stacja kol. 22 km na pd. od Tczewa. Prawa miejskie od 1931. 9 tys. mieszkańców.
W 1276 do Pelplina przybyli Cystersi na zaproszenie księcia Mściwoja II. Po kasacie zakonu w 1824 przeniesiono z Chełmży do Pelplina siedzibę diecezji chełmińskiej, a w 1829 otwarto tu Seminarium Du­chowne.
Z dawnego zespołu klasztornego Cys­tersów najokazalsza jest gotycka świątynia p.w. NMP, wzorowana na katedrze cyster­skiej w Doberanie (Meklemburgia). Budowę jej rozpoczęto po 1375 i ukończono ok. poł. XV w. Od 1824 świątynia jest katedrą; w 1965 podniesiono ją do godności bazyliki mniejszej.
Zbudowana z cegły, na planie krzyża łacińskiego, trójnawowa z dwunawowym transeptem, należy do największych 
kościołów w Polsce. Nawa główna i prez­biterium mają sklepienie gwiaździste, pn. ramię transeptu kryształowe, pd. sieciowe.
Późnorenesansowy ołtarz gł. z 1623-40, wysokości 25 m jest jednym z największych drewnianych ołtarzy w Europie. Są w nim figury wszystkich apostołów i obraz gdań­skiego malarza Hermana Hahna „Koronacja NMP" z 1623 r. o wym. 5,3 x 3,4 m.
Wyjątkowo cenny obraz tego samego autora, „Pokłon pasterzy" z 1616, znajduje się w ołtarzu MB Wniebowziętej, za ołtarzem głównym. Okazały ołtarz marmu­rowy „Zwiastowanie" w pd. nawie bocznej.
Niezwykle cenne i jedne z największych w Europie są gotyckie, dębowe stalle z 1434-1454 w nawie pd. Tworzą one wyższą kondygnację; w niższej stalle rene­sansowe z 1612.
Ambona i prospekt organowy z wizerun­kami książąt pomorskich, barokowe z XVII w. są dziełem Macieja Schollera z Gniewa.
Od pd. do świątyni przylega czworobok dawnego klasztoru. Ogród klasztorny (wirydarz) otaczają ostrołukowe krużganki, z obrazami o tematyce biblijnej z 1639­-1702. We wsch. krużganku znajduje się d. kapitularz klasztorny (obecnie kaplica Col­legium Marianum) i d. sala konwentualna, obecnie dział rzeźby muzeum. W skrzydle pd., gdzie dawniej był refektarz letni, obecnie mieści się biblioteka Seminarium Duchownego.
Bliżej pl. Grunwaldzkiego, po drugiej stronie ul. Mestwina, stoi gotycki kościół farny p.w. Bożego Ciała, zbud. w XIV w. jako parafialny. Ceglany, jednonawowy z drew­nianym stropem; rokokowy ołtarz główny, boczne barokowe.
Na zach. od świątyni, nad Wierzycą stoi dom bramny opactwa (obecnie mieszkalny) z XIV w., z kamienną figurą Madonny z XVIII w. w niszy szczytowej.
Za rzeką park biskupi (7 ha) z pięknym, eklektycznym mostem. W pd. części parku wybudowano w 1837-38 pałac biskupi, z monumentalnym portykiem, przebudo­wany 1927-28.
Na wsch., pn. i zach. od świątyni usytuo­wane są klasycystyczne kanonie (1820-50). 
Najstarsza, tzw. kuria kanonicka z 1619, przebud. w 1882, znajduje się przy pl. Mar­iackim 6.
Z innych zabytków na uwagę zasługuje poklasztorny młyn wodny nad Wierzycą oraz domy mieszczańskie, m.in. piętrowy drewniany przy ul. Starogardzkiej 5 i murowany, wielokondygnacyjny z wie­życzką przy pl. Grunwaldzkim 9.
Muzeum Diecezjalne założył w 1928 bp Stanisław Wojciech Okoniewski. Mieściło się w obiektach poklasztornych, a w latach 80. zostało przeniesione do nowego budynku.
Galeria sztuki średniowiecznej szczyci się najwybitniejszymi dziełami malarstwa i rzeźby powstałymi na Pomorzu. Szcze­gólnie cenne są XIV-wieczne krucyfiksy, figury Madonn i świętych. Najwspanialszym eksponatem muzeum jest jedyny w Polsce egzemplarz Biblii Guttenberga (1453-1455) w autentycznej, skórzanej oprawie z war­sztatu Henryka Costera z XV w. Pelplińska biblia, drukowana na papierze, jest uni­katowa, gdyż zawiera na karcie 46 w I tomie ślad obalonej czcionki drukarskiej.
Tabulatura Pelplińska, zebrana w 1620-40 przez zakonnika Feliksa Trzcińskiego, to jeden z najobszerniejszych zapisów muzy­cznych z 1 poł. XVII w. w Europie. W 6 to­mach zawiera ok. 900 utworów orga­nowych i wokalnych, w tym kilka polskich. Wśród zabytków bibliofilskich są też: „Komentarz do listów św. Pawła" z XIII w., „Graduał Cysterski" z XIII w., św. Augustyna „De civitate Dei" z XIII w. oraz wiele ksiąg z XIII-XIV w., pisanych na pergaminie i ozdobionych inicjałami.
W bardzo bogatym skarbcu muzealnym zgromadzono m.in.: trzy monstrancje z XVII w., kielichy (w tym jeden z 2 poł. XIV w.), pacyfikały, gotycki relikwiarz z XV w., pastorały, krzyże i szaty liturgiczne, wszystkie wykonane na Pomorzu, głównie w Gdańsku i Toruniu.

Podobne prace

Do góry