Ocena brak

Pedagogika specjalna w Polsce u progu XXI wieku - Dokonania w latach 1970 - 1996

Autor /Serafin Dodano /01.09.2011

Przełomowym rokiem dla pedagogiki specjalnej był rok 1970, w którym Państwowy Instytut Pedagogiki Specjalnej przekształcono formalnie w wyż­szą szkołę zawodową, co zmieniło dotychczasowy status studiów w zakresie pedagogiki specjalnej. Pierwsi absolwenci z dyplomem wyższych studiów zawodowych opuścili uczelnię w 1973 r., a pierwsi magistrowie pedagogiki specjalnej - w ramach studiów uzupełniających - pojawili się w Polsce w 1975 roku. W 1973 r. uruchomiono także - trwające do dziś - jednolite studia magisterskie (dzienne i zaoczne) najpierw czteroletnie, a od 1981 r. - pięcioletnie.

W latach osiemdziesiątych rozwinięto w Wyższej Szkole Pedagogiki Spe­cjalnej im. Marii Grzegorzewskiej oraz w niektórych uniwersytetach i wyższych szkołach pedagogicznych - studia podyplomowe z pedagogiki specjalnej, wzo­rem studiów podyplomowych dla sędziów dla nieletnich organizowanych przez Państwowy Instytut Pedagogiki Specjalnej w latach sześćdziesiątych.

W latach 1976-1985 pedagodzy specjalni włączyli się do badań nauko­wych realizowanych w ramach tzw. problemów węzłowych w Polsce. Na­stępnie w pięcioleciu 1986-1990 pedagodzy specjalni realizowali badania w ramach Resortowego Programu Badań Podstawowych III. 32 pt. „Rewali­dacja osób odchylonych od normy w Polsce" (którego koordynatorem była Wyższa Szkoła Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej) oraz Cen­tralnego Programu Badań Podstawowych 08.18. (koordynatorem był Instytut Badań nad Młodzieżą).

Problemy rozwoju i sprawności fizycznej dzieci i młodzieży niepełno­sprawnej były wydzieloną częścią badań w ramach Centralnego Programu Badań Podstawowych 08.16. pt. „Kultura fizyczna w kształtowaniu sposobu życia, zdrowia i sprawności fizycznej społeczeństwa", którego koordynato­rem była Akademia Wychowania Fizycznego w Warszawie.

Rezultatem tych badań było ogłoszenie drukiem dwunastu prac, dwa awanse profesorskie, siedem pozytywnie zakończonych przewodów habi­litacyjnych i kilkanaście przewodów doktorskich.

W końcowej fazie procesu wydawniczego znajduje się Encyklopedia pe­dagogiki specjalnej jako rezultat wieloletnich badań i studiów, zwłaszcza w ramach RPBP. III. 32. „Rewalidacja osób odchylonych od normy w Polsce". (Pańczyk, 1991a)

Zespół Pedagogiki Specjalnej Komitetu Nauk Pedagogicznych Polskiej Akademii Nauk, kierowany przez prof. drą hab. Aleksandra Hulka, zorga­nizował jedenaście konferencji, które udokumentowane zostały w postaci publikacji o tym samym tytule:

  • Współczesne teorie i tendencje wychowania i kształcenia specjalnego (Ossoli­neum, Wrocław 1979),

  • Kadra w kształceniu specjalnym, stan obecny i perspektywy (IBP, Warszawa 1980),

  • Funkcje pedagogiki specjalnej w systemie oświatowo-wychowawczym (Ossoli­neum, 1983),

Praca ludzi niepełnosprawnych - zadania pedagoga (Ossolineum, Wrocław1984), Integracja społeczna ludzi niepełnosprawnych - zadania pedagoga (Ossoli­neum, Wrocław 1987),

  • Czas wolny ludzi niepełnosprawnych - zadania pedagoga (Ossolineum, Wroc­ław 1989),

  • Stan obecny kształcenia specjalnego w Polsce i jego przebudowa (CDN, War­szawa 1991),

  • Szkolnictwo specjalne a służby socjalne. Zadania pedagoga (Ossolineum,Wrocław 1992),

  • Przyszłość kształcenia specjalnego („Ruch Pedagogiczny" 3/4 -1981),

  • Uczeń niepełnosprawny (WSP, Kraków 1992),

  • Edukacja osób niepełnosprawnych (UNO, Warszawa 1993).

W Wyższej Szkole Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w latach 1983-1989 organizowano cykliczne konferencje naukowe w ramach Seminarium Współczesnych Problemów Pedagogiki Specjalnej, rezultatem czego są opublikowane przez jej wydawnictwo trzy tomy z tej serii (Pańczyk, 1987, 1989, 1991).

W 1987 r. z okazji 65. rocznicy istnienia Wyższej Szkoły Pedagogiki Specjalnej zorganizowano międzynarodową konferencję pt. „Pedagogika specjalna - uwarunkowania i tendencje rozwoju", egzemplifikacją której jest książka o tym samym tytule (Pańczyk, 1989).

Z licznych konferencji, organizowanych systematycznie przez Wyższą Szkołę Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej każdego roku, wy­mienić należy m.in.:

  1. Dziesięć sesji ortodydaktyki matematyki poświęconych przełamywaniutrudności w uczeniu się matematyki przez dzieci niepełnosprawne i nie­dostosowane społecznie.

  2. Siedem konferencji nt. „Biblioterapia jako metoda pedagogiki".

  3. Przemoc w rodzinie" - konferencję zorganizowaną w 1993 r. przez Katedrę Psychopedagogiki Resocjalizacyjnej.

  4. Konferencje pt. „Metoda rewalidacji w pedagogice terapeutycznej. Promocja zdrowia", zorganizowaną w 1993 przez Katedrę Pedagogiki Specjalnej.

  5. Konferencje pt. „Integracyjne kształcenie osób niewidzących i słabo wi­dzących", zorganizowaną w 1993 przez Katedrę Pedagogiki Speqalnej.

  6. Konferencje pt. „Kształcenie specjalne w nowej sytuacji ekonomicznej i prawnej" zorganizowaną w 1994 przez Katedrę Pedagogiki Specjalnej. (Pańczyk, 1995)

Interesującym nurtem działalności rehabilitacyjnej zajmowała się Katedra Kultury Fizycznej Osób Niepełnosprawnych Akademii Wychowania Fizycz­nego w Poznaniu, kierowana przez prof. zw. drą hab. Jana Dziedzica, organizując serię następujących konferencji specjalnych:

1. „Sprawność ruchowa niewidomego w pracy i podstawowych czynno­ściach życiowych". I Krajowe Sympozjum przy współudziale Związku Spółdzielni Niewidomych. Poznań, 17-18 listopada 1967.

2. Wychowanie fizyczne i sport w rekreacji i rehabilitacji inwalidów". Pierwsza tego rodzaju konferencja przy współudziale Okręgowego Związku Spółdzielni Inwalidów w Poznaniu, 14 stycznia 1974.

3. „Problem rehabilitacji upośledzonych umysłowo w aspekcie przygo­towania do pracy". Konferencja organizowana przy współudziale Okręgowego Związku Spółdzielni Inwalidów w Poznaniu, a takżespółdzielni „Zjednoczenie" w Poznaniu 6-7 maja 1974.

4. „Wychowanie fizyczne, sport i turystyka w rehabilitacji inwalidów". Konferencja z okazji XXX-lecia PRL odbyła się w czasie krajowych igrzysk sportowych inwalidów w Poznaniu, zorganizowana przywspółudziale Związku Spółdzielni Inwalidów w Warszawie i Z.S. START" Poznań - VIII/IX1974.

5. „Rola wychowania fizycznego, sportu i turystyki w procesie resocjaliza­cji młodzieży". Współudział organizacyjny Ministerstwa Oświaty i Wy­chowania oraz Ministerstwa Sprawiedliwości. Poznań, 18-19 maja 1975.

6. „Efektywność rehabilitacji ruchowej upośledzonych umysłowo. Współorganizator RZSI Poznań, 14-15 kwiecień 1980.

7. „Zagadnienia kultury fizycznej niewidomych w Polsce – aktualne problemy i tendencje rozwojowe". Organizatorzy: AWF i PZN, Po­znań, 28-29 listopada 1980.

8. „Aktywizacja na zajęciach wychowania fizycznego uczniów szkół ogólnokształcących i specjalnych stopnia podstawowego". XVIII Ogólnopolska Konferencja Metodyczno-Naukowa dla nauczycieli wf. Organizatorzy: AWF, Kuratorium Oświaty i Wychowania, Insty­tut Kształcenia Nauczycieli, Poznań, 10 kwietnia 1981.

9. „Szkoła miejscem wychowania do rekreacji fizycznej". XIV Ogólno­polska Konferencja Metodyczno-Naukowa dla nauczycieli wf. Orga­nizatorzy AWF i ODN Poznań, KOiW w Lesznie i Poznaniu. Poznań,8-9 października 1982.

10.„Aktualne problemy rehabilitacji ruchowej głębiej upośledzonych umysłowo". III Konferencja Metodyczno-Naukowa. Organizatorzy: AWF, RZSI, ODN, Poznań, 13-14 kwietnia 1983.

11. „Sport dzieci we współczesnej szkole i sport niepełnosprawnych dzieci, młodzieży i dorosłych". Jubileuszowa XX Ogólnopolska Kon­ferencja Metodyczno-Naukowa dla nauczycieli wf., wizytatorówszkolnictwa ogólnokształcącego i specjalnego oraz społecznych i za­wodowych służb rehabilitacyjnych. Organizatorzy: AWF, RZSI, ODN Poznań i KOiW w Lesznie i Poznaniu, 10-12 maja 1984.

12. „Skuteczność turnusów rehabilitacyjno-usprawniających różnych grup inwalidów". Konferencja Naukowo-Metodyczna, Poznań, 12-13 listopada 1985.

Na podkreślenie zasługuje fakt organizowania konferencji naukowych poświęconych imiennie wybitnym polskim pedagogom:

  1. Prof. drowi Stanisławowi Jedlewskiemu - z okazji siedemdziesięciolecia urodzin - przez Instytut Profilaktyki i Resocjalizacji Uniwersytetu War­szawskiego w 1976 r.

  2. Prof. dr Marii Grzegorzewskiej - z okazji stulecia urodzin - przez Wy­ższą Szkołę Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w 1988 r. z jednoczesnym wydaniem dwóch monografii pt.: Maria Grzegorzewska.Pedagog w służbie dzieci niepełnosprawnych (1985) i Wspomnienia o Marii Grzegorzewskiej (1989).

  3. Prof. zw. dr hab. Zofii Sękowskiej - z okazji siedemdziesięciolecia uro­dzin - przez Zakład Psychopedagogiki Specjalnej Uniwersytetu MariiCurie-Skłodowskiej w 1994 r. z jednoczesnym wydaniem książki pt.: Człowiek niepełnosprawny - Charisteńa dla Profesor Zofii Sekowskiej (1994).

Warto zaznaczyć, że wiele uczelni w kraju organizuje konferencje na­ukowe w zakresie pedagogiki specjalnej, jednak nie dysponujemy ich pełnym rejestrem.

Stan i kondycję dyscypliny naukowej, w tym także pedagogiki specjalnej, odzwierciedlają opracowania teoretyczne. Do nich można zaliczyć m.in.:

  • Pedagogika specjalna. Cz. I i II: Janina Doroszewska, Ossolineum, 1981 (i dalsze wydania).

  • Pedagogika specjalna: Otton Lipkowski, PWN, 1977 (i następne wydania).

  • Pedagogika specjalna: Zofia Sękowska, PWN, 1982 (i następne wydania).

  • Pedagogika resocjalizacyjna: Czesław Czapów i Stanisław Jedlewski, PWN,1972.

  • Pedagogika rewalidacyjna: Aleksander Hulek (red.), 1977 (i następne wy­dania).

  • Upośledzenie umysłowe - pedagogika: Kazimierz Kirejczyk (red.) PWN,1981.

  • Pedagogika specjalna w Polsce: Urszula Eckert i Karol Poznański (red.)WSPS, 1992.

  • Pedagogika resocjalizacyjna: Lesław Pytka. WSPS, 1991 (i następne wy­dania).

  • Pedagogika specjalna. Psychopedagogiczne i medyczne studium terminologicz­ne: Jan Pańczyk (red.), IWZZ, 1991.

Do góry