Ocena brak

Pedagogika specjalna jako teoria i praktyka - Humanizm treści, działań i efektów specjalnej edukacji oraz samopomocy

Autor /Serafin Dodano /01.09.2011

W humanistycznej wizji stosunków międzyludzkich główną teoretyczno-pragmatyczną przesłanką organizującą myślenie i działanie pedagogiczne - w stosunku do osób chorych i niepełnosprawnych w szczególności -pozostaje człowiek, jego wolność, godność, tożsamość i jego ludzkie sprawy jako wartości naczelne (K. Imieliński, 1996).

Żyjemy obecnie w świecie olbrzymich osiągnięć cywilizacyjnych, w któ­rych widoczna jest humanistyczna kultura zmian w życiu człowieka, wspól­not, społeczeństw, kultura przemian w ustrojach państw, kultura duchowej integracji całej ludzkości.

Kultura, której podmiotem jest człowiek, każdy człowiek ze swoim ułom­nym człowieczeństwem przez naturę danym i ze swoim kumanum z kultury wziętym, nie może pomijać ani zastępować wszystkich tych ludzkich war­tości już posiadanych, właśnie tworzonych i zarazem pilnie oczekiwanych, a dotyczących określenia miejsca i roli niepełnosprawnego człowieka w społeczeństwie.

Humanistyczna kultura i edukacja, a więc także pedagogika specjalna w swych naturalnych związkach i zależnościach teoretycznych oraz pra­ktycznych tworzą odmienne od tradycyjnych, bardziej pragmatyczne, orien­tacje rewalidacji o charakterze modelowym. Były one dotąd nieobecne nawet w najbardziej radykalnych dyskursach o kształcie nowoczesnej specjalnej opieki, kształcenia i wychowania osób niepełnosprawnych. Są nimi cztery następujące nurty humanistycznego postępu, aktualizującego się w Polsce zwłaszcza po zmianie ustrojowo politycznej:

  • pedagogika poszukiwania alternatywnych propozycji i wyborów edu­kacyjnych;

  • pedagogika możliwości zmiany granic rozwojowych i edukacyjnych człowieka;

  • pedagogika optymizmu i nadziei na sukces; wychowania bez porażek;

  • pedagogika twórczości, autokreacji i samorealizacji bez względu naposiadane predyspozycje, możliwości i społeczne warunki.

Dzięki nietradycyjnemu, wielko tekstowemu i wielowariantowemu po­dejściu empirycznemu do potrzeb i problemów ludzi odchylonych od normy albo mniej sprawnych łatwiej pogodzić można to, co wspólne, z tym, co różni w indywidualnych odmiennościach rozwojowych i życiowych. Od­waga bycia sobą tych jednostek, ich otwarta postawa do wolności, indy­widualności i samorealizacji w strukturze systemu społecznego ujawnić się może w pełni dopiero w demokratycznym ładzie społeczeństwa obywatel­skiego i preferowanym przez niego systemie wartości ogólnoludzkich.

Podstawą optymizmu i nadziei na sukces edukacji niepełnosprawnych są więc coraz liczniejsze przykłady świadczące o tym, że każdy człowiek może uczestniczyć w życiu społecznym, wystarczy tylko, żeby wyzwolił się spod władzy fałszywych mitów i uprzedzeń społecznych oraz sam zaczął współdecydować o sobie.

W środowiskach osób niepełnosprawnych uwidacznia się więc potrzeba przywracania ich życiu utraconych wartości, narasta samoświadomość ko­nieczności podejmowania różnych własnych inicjatyw, projektów i działań samopomocowych. W Banku Samopomocy Społecznej KLON (Krajowa Liga Osób Niepełnosprawnych) zarejestrowano już kilka tysięcy organizacji osób niepełnosprawnych bądź innych pozarządowych, niosących im pomoc i wsparcie. Samopomoc ma sens wtedy, kiedy osoby niepełnosprawne w sposób rzeczywisty wpływają na jej cele, programy, stosowane metody i środki oraz oczekiwane efekty.

A. Hulek (1992) wyróżnił w literaturze fachowej kilka różnych terminów i form samopomocy, którą określa jako: a) pracę dla siebie bez czekania na zewnętrzną pomoc, b) pomoc wzajemną w jakimś zespole lub c) wza­jemną pomoc w ogóle.

Terminy zbliżone do samopomocy to:

  • samowystarczalność;

  • samodoradztwo;

- niezależność (oparcie na samoocenie i samokontroli).Samopomocy służyć może również odpowiednio zorganizowany system form pomocy udzielanej osobom niepełnosprawnym z zewnątrz. Strategie społecznego wsparcia powinny być uzależnione od możliwości i chęci jego przyjęcia oraz od gotowości i aktywności radzenia sobie samemu. Idea samopomocy wyraża się więc przede wszystkim w:

- upodmiotowieniu sposobu porozumiewania się z osobami niepelnosprawnymi;

  • upodmiotowieniu współdziałania różnych osób w procesie dokony­wania zmian;

  • rozbudzaniu, wsparciu i wkomponowywaniu postaw własnej aktyw­ności ludzi niepełnosprawnych: a) w planach i programach działania administracji państwowej oraz organizacji pozarządowych, b) w ichosobistym udziale w rozwiązywaniu problemów wynikających z róż­nych sytuacji życiowych (zob. S. Kawula, 1998).

Nowe, systemowe i kompleksowe propozycje rozwiązań problemów ) niepełnosprawnych wymagają uwzględnienia nie tylko humanistycznej perspektywy pomocy i wsparcia, zgodnej z realiami społecznoekonomicznymi, ale także decentralizacji działań, oparcia ich na inicjatywach społeności lokalnych i zasadach samorządności, zapewniających spójność i ordynację poszczególnych ogniw działania.

Do góry