Ocena brak

Pedagogika osób ze sprzężonymi upośledzeniami - Pojęcie upośledzenia sprzężonego

Autor /Beniamin Dodano /02.09.2011

W rezultacie skomplikowanej patogenezy zaburzeń rozwojowych może się zdarzyć, że u danej osoby występuje więcej niż jedna niepełnosprawność. W literaturze przedmiotu mówi się wówczas o upośledzeniu: sprzężonym, złożonym, podwójnym, połączonym, wielorakim, a także o kalectwie towa­rzyszącym lub dodatkowym (Doroszewska, 1981; Kirejczyk, 1981). Tego ty­pu upośledzenia są trudne do zdefiniowania z uwagi na ich złożone uwa­runkowania oraz następstwa.

Wiele upośledzeń sprzężonych powstaje w okresie prenatalnym w wyni­ku działania tej samej wspólnej przyczyny. Mogą nią być patologiczne geny lub nieprawidłowe chromosomy. Jest tak w wypadku uwarunkowanych ge­netycznie zaburzeń przemiany tłuszczowej, które jednocześnie mogą dopro­wadzić do: ciężkich zaburzeń rozwoju fizycznego, głębszego upośledzenia umysłowego, porażenia, inwalidztwa wzroku i padaczki. Sprzężone upośle­dzenia wywoływane są również przez szkodliwe czynniki działające na dziecko w okresie jego rozwoju płodowego - wirusy, bakterie, środki chemicz­ne, promieniowanie. Na przykład thalidomid, zażywany przez kobiety w pierwszym trymestrze ciąży jako lekarstwo łagodzące złe samopoczucie fi­zyczne i psychiczne, powodował rodzenie się dzieci głuchych z wrodzony­mi amputacjami lub deformacjami kończyn.

Przykładami niepełnosprawności sprzężonych wywołanych przez ten sam czynnik, ale działający już w okresie postnatalnym, są: głuchota i upo­śledzenie umysłowe wywołane zapaleniem opon mózgowych lub inwalidz­two wzroku i jednocześnie utrata kończyn górnych, powstałe na skutek wy­buchu niewypału.

Anomalie sprzężone mogą być wywołane przez różne przyczyny działa­jące niezależnie od siebie. Jest tak wówczas, gdy u niewidomej od urodzenia osoby na skutek wypadku samochodowego pojawia się paraliż kończyn dolnych, afazja i padaczka.

Upośledzenie sprzężone może powstać w tym samym czasie. Przykła­dem może być dziecko, u którego na skutek rozległego urazu mózgu jedno­cześnie pojawia się inwalidztwo wzroku, głuchota i padaczka. Możliwe jest także, że czynniki wywołujące niepełnosprawność działają w różnym czasie i prowadzą do stopniowego kumulowania się występujących u danej osoby zaburzeń. Jest tak np. w przypadku dziecka, u którego schorzenie neuro­logiczne powoduje kolejno: utratę sprawności ruchowej, głuchotę oraz in­walidztwo wzroku. Jest tak również wówczas, gdy głuche od urodzenia dziecko żyje w skrajnie niekorzystnym środowisku rodzinnym, nie jest pod­dawane żadnym oddziaływaniom rehabilitacyjnym i w konsekwencji, po kilku latach, pojawia się u niego upośledzenie umysłowe w stopniu głęb­szym.

Definicja:

Z upośledzeniem sprzężonym mamy do czynienia wówczas, gdy u danej osoby występują dwie lub więcej niesprawności spowo­dowane przez jeden lub więcej czynników endo- lub/i egzogen­nych, działających jednocześnie lub kolejno w różnych okresach życia (w tym również w okresie prenatalnym).

Niepełnosprawność sprzężona nie jest prostą sumą składających się na nią upośledzeń, ale stanowi swoistą, odrębną i złożoną całość (Twardowski, 1999).

Usta wszystkich możliwych upośledzeń sprzężonych jest bardzo długa. W li­teraturze przedmiotu wymienia się m.in.: osoby głucho-niewidome, upośledzone umysłowo niewidome, upośledzone umysłowo głuche, upośledzone umysłowo autystyczne, niewidome z porażeniem mózgowym, upośledzone umysłowo przewlekle chore, upośledzone umysłowo i niesprawne ruchowo itd.

W Polsce, podobnie jak i w innych krajach Europy, wzrasta liczba dzieci, młodzieży i osób dorosłych dotkniętych sprzężonymi upośledzeniami. Przy­czyn tego faktu należy upatrywać między innymi we wzroście wad pocho­dzenia genetycznego, rozwoju neonatołogii, postępie w dziedzinie reanima­cji oraz coraz liczniejszych wypadkach, głównie w ruchu drogowym. Niestety, jak dotąd brak jest konkretnych danych o liczbie osób ze sprzężo­nymi upośledzeniami żyjących w naszym kraju oraz o tym, jakie typy nie­sprawności sprzężonych występują najczęściej. Jest to zjawisko niepokojące, ponieważ osoby z upośledzeniami sprzężonymi i ich rodziny znajdują się w szczególnie trudnej sytuacji i przede wszystkim potrzebują jak najwcześniej­szej specjalistycznej pomocy.

Do góry