Ocena brak

Pedagogika osób z zaburzeniami mowy - logopedia - Rozwój mowy dziecka

Autor /Beniamin Dodano /01.09.2011

Rozwój mowy dziecka, przebiegający pewnymi etapami, warunkowany jest genetycznie. Zależy on jednak nie tylko od fizycznych i psychicznych predyspozycji dziecka, ale także warunków społecznych, ilości i jakości kon­taktów ze środowiskiem, z innymi mówiącymi ludźmi. W procesie rozwoju

mowy dziecka (podkreślam to wyraźnie) istotną rolę spełniają trzy grupy czynników: anatomiczno-fizjologiczne, psychologiczne i społeczne. Znajo­mość norm rozwojowych mowy dziecka jest niezwykle przydatna tak rodzi­com, jak i wychowawcom, gdyż pozwala im kontrolować rozwój dziecka i czuwać nad właściwym jego przebiegiem. Tempo i przebieg rozwoju mo­wy wykazują niekiedy nawet znaczne w tym względzie różnice. W związku z tym, jak podkreśla to A. Sołtys-Chmielowicz (1993), należy mówić o chro­nologii względnej i bezwzględnej. Chronologia bezwzględna spełnia rolę wzorca, z którym porównujemy badane dziecko. Chronologia względna na­tomiast pozwala liberalnie traktować wszelkie normy, biorąc za podstawę różnorodność cech i warunków rozwoju jednostki.

Mowa rozumiana jako proces przechodzi w toku swego rozwoju szereg stadiów, które u większości zdrowych, prawidłowo rozwijających się dzieci pojawiają się samoczynnie dzięki wrodzonemu mechanizmowi zezwalające­mu na opanowanie przez nie wiedzy o języku, określanej mianem kompe­tencji językowej. Twórca tego pojęcia, Noam Chomsky (1982), podaje, że kompetencja językowa jest to nieuświadamiana przez użytkownika języka wiedza o języku, która pozwala mu tworzyć nieskończenie wiele poprawnych w określonym języku zdań i odrzucać zdania niepoprawne.

O kompetencji językowej użytkownika języka można wnioskować jed­nak na podstawie wykonania językowego, które może być poprawne lub niepoprawne. Kompetencja językowa może być więc większa niż wskazuje na to wykonanie językowe (N. Chomsky, 1982). Kształtowanie się mowy dziecka ma ścisły związek z wpływem warunków społecznych i kulturo­wych, w których ono wzrasta. Rola otoczenia polega przede wszystkim na wyzwalaniu u dziecka jego naturalnych zdolności językowych, ujawniają­cych się w poszczególnych fazach jej rozwoju drogą kontaktów werbalnych i zabaw z najbliższymi (matką, ojcem, opiekunami itp.).

Literatura przedmiotu uwzględnia wiele różnych kryteriów, będących podstawą do wyróżniania faz (etapów, stadiów) rozwoju mowy dziecka. W praktyce logopedycznej często przyjmuje się proponowany przez L. Kaczmarka (1988) podział na następujące etapy:

  • etap przygotowawczy - od III do IX miesiąca życia płodowego,

  • okres melodii (sygnału apelu) - od urodzenia do 12 miesiąca,

  • okres wyrazu (sygnału jednoklasowego) - od 1. do 2. roku,

  • okres zdania (sygnału dwuklasowego) - od 2. do 3. roku,

  • okres swoistej wymowy dziecięcej (swoistych form językowych) – od 3. do 7. roku życia.

Za podstawę tego podziału autor przyjmuje formę językową wypowie­dzi dziecka, inaczej mówiąc - formę językową komunikatu przekazującego informację otoczeniu-odbiorcy (L. Kaczmarek, 1988).

Kryterium to nie uwzględnia więc ani rozwoju sprawności przekazywa­nia informacji, ani też jej odbioru (rozumienia). Niemniej podział ten odgry­wa istotną rolę w ocenie poziomu rozwoju mowy dziecka i określaniu sto­pnia jej ewentualnego opóźnienia. Omówienie poszczególnych etapów kształtowania mowy dziecka zamieszczają liczne publikacje (np. L. Kaczma­rek, 1988; I. Styczeń 1979; G. Demel, 1994; E. Minczakiewicz, 1992,1995), to­też pominięto je w tekście.

Prawidłowe kształtowanie się i rozwój mowy dziecka stanowi podstawę rozwoju całej jego osobowości (E. Sachajska, 1987). Dzięki rozumieniu po­znaje ono otaczający je świat. Dzięki umiejętności mówienia jest w stanie wyrazić swoje uczucia, pragnienia i doznania.

Kształtowanie się i rozwój mowy ma także ścisły związek z rozwojem społecznym i emocjonalnym dziecka. Częste kontakty zarówno z dorosłymi, jak też z rówieśnikami, wspólne z nimi zabawy w znacznym stopniu przy­spieszają ten rozwój, wywierając pozytywny wpływ na rozwój słownictwa, wymowę, poprawność językową itp. Brak kontaktu z otoczeniem i odpo­wiedniego klimatu wychowawczego sprzyjającego rozwijaniu mowy (ogra­niczenia wynikające ze złego stanu zdrowia, ciężkiej choroby wymagającej hospitalizacji, braku rozumienia takich potrzeb przez rodziców itp.) prowa­dzić może do opóźnienia, a nawet poważnych zaburzeń mowy (E. Sachaj­ska, 1987; E. Minczakiewicz, 1992).

Podobne prace

Do góry