Ocena brak

Pedagogika osób z zaburzeniami mowy - logopedia - Przedmiot logopedii

Autor /Beniamin Dodano /01.09.2011

Logopedia, będąca jedną z nowszych dyscyplin naukowych, ma charak­ter interdyscyplinarny zarówno w swej warstwie teoretycznej, jak i prakty­cznej (A. Sołtys-Chmielowicz, G. Tkaczyk, 1993). Wyróżnia się swym wielo-specjalistycznym charakterem, co wyznacza z jednej strony konieczność wypracowania takich form postępowania, które zapewniłyby współdziała­nie ze sobą różnych specjalistów (np. psychologów, lekarzy, pedagogów, asystentów społecznych), a z drugiej uporządkowania terminologii, która winna ułatwiać to współdziałanie (T. Gałkowski 1991).

Logopedia nie jest jednak prostym zlepkiem wiedzy medycznej, psycho­logicznej, pedagogicznej i językoznawczej, lecz zhierarchizowaną strukturą, do której starsze od logopedii dyscypliny wnoszą wyniki swoich badań (S. Grabias 1997). Jest dyscypliną samodzielną, badającą wszystkie aspekty mowy: embriologiczny, patologiczny, społeczny i artystyczny (w szczegól­ności badającą procesy mówienia i rozumienia oraz substancję wypowiedzi słownych, a także pisanych) oraz integrującą wyniki badań wszystkich dys­cyplin naukowych, które się mową w większym lub mniejszym stopniu zaj­mują (L. Kaczmarek, 1988). Status logopedii jako samodzielnej dyscypliny naukowej, mającej bogate zastosowania i aspiracje teoretyczne, zależy w du­żym stopniu od tego, jak potrafi ona zaprezentować swe osiągnięcia nadając im właściwy, naukowy charakter (T. Gałkowski 1991).

Zdaniem M. Zarębiny (1991) przedmiotem zainteresowań i badań logo­pedii jest rozwój i zaburzenia mowy oraz języka jako systemu kumunikacyjnego. Według L. Kaczmarka (1991) przedmiotem logopedii filologii pol­skiej jest mowa z wyraźnie wyodrębnionymi jej składnikami, tj. mówieniem i rozumieniem (nadawanie - przekazywanie i odbiór wypowiedzi) oraz wy­nikiem obu tych procesów, a więc wypowiedzią (tekst słowny), składnikiem niezwykle ważnym dla procesu porozumiewania się na podstawie języka.

Inne nauki w różnym stopniu wspierające logopedię zajmują się tylko:

a) niektórymi składnikami mowy, takimi jak: język, tekst (językoznawstwo, stylistyka, grafologia), przekazem i odbiorem informacji (teoria mowy, fonetyka, akustyka, fizyka, cybernetyka), wyjaśniając ich istotę i funkcje, albo

b) procesem porozumiewania się (teoria informacji i komunikacji), me­chanizmami kierującymi procesem nadawania i odbioru, etiologią za­burzeń utrudniających porozumiewanie się (anatomia, neurologia, fi­zjologia, foniatria, psychiatria, patologia, audiologia), czy też

c) przebiegiem procesu kształtowania i rozwoju mowy (psychologia rozwo­jowa, psychologia społeczna, psycholingwistyka, socjolingwistyka) itp.

Logopedia - jak z powyższego wynika - integruje wyniki badań wielu dyscyplin naukowych i dlatego jej miejsce jako samodzielnej dyscypliny na­ukowej z racji pełnionej roli jest niezaprzeczalne. Potwierdzeniem inter­dyscyplinarnego charakteru logopedii jest już sama jej terminologia, która została zaczerpnięta z rozmaitych dyscyplin naukowych, co w pełni doku­mentuje Podręczny słownik logopedyczny J. Surowańca (1993).

Zjawisko mowy nie może być rozpatrywane bez medycznego, psycholo­gicznego, pedagogicznego, lingwistycznego czy społecznego spojrzenia na mowę jako akt w procesie porozumiewania się, w którym istotną rolę od­grywa mówienie i rozumienie na podstawie języka (K. Błachnio, 1992). Za­równo nadawanie (mówienie), jak też odbiór (rozumienie), zależne są od sprawnego funkcjonowania ośrodkowego układu nerwowego (OUN), móz­gowej organizacji wielu procesów neurofizjologiczno-biochemicznych czło­wieka warunkujących te zjawiska, jak również od prawidłowej budowy i funkcji narządów mowy oraz słuchu.

Mówienie, będące czynnością indywidualną, umożliwia zbudowanie wypowiedzi językowej, w której wyróżnia się: treść, formę językową i sub­stancję foniczną w płaszczyźnie suprasegmentalnej (melodia, akcent, rytm) i segmentalnej (głoska, fonem).

Rozumienie słownej wypowiedzi językowej polega na identyfikacji usły­szanych dźwięków i na powiązaniu ich z określonymi treściami. Percepcja wypowiedzi zachodzi w bardzo skomplikowanym układzie funkcjonalnym obejmującym:

  • fizyczną słyszalność dźwięków mowy;

  • fonematyczną zdolność czyli umiejętność różnicowania nie tylko dźwięków mowy, ale i słów;

  • słuchową pamięć słowną, pozwalającą na utrzymanie w pamięci słów pozostających w określonych związkach logiczno-gramatycznych;

  • zdolność szybkiego przełączania uwagi na różne elementy linearne wypowiedzi językowej oraz wyróżniania warstwy znaczeniowej wy­powiedzi (K. Błachnio, 1992).

Użycie języka w akcie mowy wiążę się z psychiką człowieka i opiera się tak na utrwalonych nawykach, jak i całkowitej swobodzie kreatywności słownej w powiązaniu z potrzebą, nastrojem czy miejscem przebywania osób mówiących. Takie elementy wyróżniane w wypowiedzi, jak: artykula­cja, końcówki fleksyjne, formalne cechy struktur składniowych, wprawdzie realizowane są w działaniu językowym nawykowo, to jednak muszą pozo­stawać w zgodzie z obowiązującymi normami danego języka. Natomiast wybór ogólnej konstrukcji wypowiedzi, dobór odpowiednich słów, akcenty zdaniowe, intonacja itp. są elementami kreatywności językowej i podobnie jak poprzednio wymienione mieszczą się w ramach funkcjonowania ludz­kiej psychiki (intelektu, emocji, motywacji itp.).

Mówienie i rozumienie będące interdyscyplinarnymi zjawiskami i jedno­cześnie istotnymi składnikami mowy, wykorzystują system znaków, jakim posługuje się człowiek, tj. język (pomocniczo też metajęzyk, a więc różnego rodzaju znaki kinetyczne i proksemiczne). Posługiwanie się językiem jako specyficznym narzędziem w akcie mowy zakłada konieczność uprzedniego przyswojenia sobie procesu analizy i syntezy jednostek językowych należą­cych do różnych płaszczyzn struktury języka (K. Błachnio, 1992). Nadawca wypowiedzi słownej posługuje się kodem syntetycznym, a odbiorca kodem analitycznym. W akcie użycia języka kod analityczny jest prymarny w sto­sunku do kodu syntetycznego, co oznacza, że nie można mówić logicznie bez wcześniej opanowanych umiejętności rozumienia (W. Tłokiński, 1986). Język - jak podkreśla L. Kaczmarek (1982) - jest systemem znaków służą­cych do porozumiewania się, w którym można wyróżnić kilka poziomów, takich jak: fonologia, morfologia, leksyka i składnia. Poszczególne poziomy tworzące podsystemy języka w warunkach normy realizowane są prawidło­wo. W przypadku zaburzeń mowy obserwuje się znaczne niekiedy odstęp­stwa, przejawiające się w treści, formie językowej oraz substanqi fonicznej, a także graficznej wypowiedzi.

Większość badaczy zajmujących się mową i jej zaburzeniami stwierdza, że bez umiejętności mówienia i rozumienia, która jest podstawowym i nie­zbędnym wyposażeniem człowieka, z trudem przychodzi opanowanie in­nych umiejętności opartych na porozumiewaniu się, pisaniu, czytaniu, licze­niu itp.

Podobne prace

Do góry