Ocena brak

Pedagogika osób z niepełnosprawnością ruchową: Ogólna charakterystyka zaburzeń motorycznych - Uszkodzenia rdzenia

Autor /Lechoslaw Dodano /01.09.2011

Mogą być następstwem zniszczenia mechanicznego, chorób nowotworo­wych, naczyniowych i zwyrodnieniowych lub ucisku prowadzącego do nie­dotlenienia, a w dalszej konsekwencji do martwicy rdzenia.

Uszkodzenia rdzenia dzielą się na całkowite i częściowe. Przy uszkodze­niu całkowitym zniesione zostają - od miejsca uszkodzenia - wszystkie ro­dzaje czucia (dotyku, bólu, temperatury, ułożenia). Towarzyszy temu pora­żenie wszystkich grup mięśniowych zaopatrywanych z segmentu rdzenia objętego uszkodzeniem, jak również z tych segmentów, które leżą poniżej poziomu uszkodzenia.

Uszkodzenia częściowe dają różnie nasilone zaburzenia neurologiczne: od dyskretnych, ledwie zauważalnych, aż po takie, przy których występuje zaledwie śladowa czynność pojedynczych grup mięśniowych, uniemożli­wiająca wykonanie ruchu dowolnego (Kuch, 1989).

Ludzie młodzi, u których przerwanie rdzenia nastąpiło na wysokości 8 kręgu piersiowego mają szansę, po zaopatrzeniu ortopedycznym, nauczyć się samodzielnego stania, przechodzenia z wózka na łóżko, do wanny, na se­des, do samochodu. Osoby starsze w ogólnym dobrym stanie fizycznym mogą nauczyć się tych czynności przy uszkodzeniu na poziomie od 10 do 12 kręgu piersiowego (Chojnacka-Szawłowska, Szawłowski, 1994).

Uraz rdzenia kręgowego wywołuje dwojakiego rodzaju szok. Pierwszy to tzw. szok rdzeniowy oznaczający zahamowanie czynności rdzenia, co łą­czy się z odcięciem bodźców proprioceptywnych (związanych z tzw. czu­ciem głębokim, a więc z receptorami znajdującymi się w mięśniach, ścięgnach, torebkach stawowych i okostnej oraz w narządzie równowagi). Dru­gim jest szok psychiczny związany z trudnościami w zrozumieniu swojej nowej sytuacji zdrowotnej, psychologicznej i społecznej.

We wczesnym okresie po przebyciu urazu u wielu osób obserwuje się ze­spół objawów określanych jako astenia pourazowa. Są to przede wszystkim: męczliwość, obniżenie tempa procesów psychicznych, zaburzenia snu i czu­wania, reakcje depresyjne. Okres późny charakteryzują głównie następstwa neuropatyczne, takie jak np. osłabienie i zanik mięśni, odczucia mrowienia, ziębnięcia, pieczenia, zniesienie lub osłabienie odruchów itp.

Najwięcej problemów leczniczych, psychologicznych i społecznych stwa­rzają całkowite lub głębokie uszkodzenia rdzenia w odcinku szyjnym, w wyniku których następuje tetraplegia (czterokończynowe porażenie z wyłączeniem kontroli nad czynnościami fizjologicznymi).

U dzieci z tetraplegia w pierwszym okresie po urazie obserwuje się znacz­ne wyniszczenie fizyczne, obniżenie sił witalnych, osłabienie reakcji emocjo­nalnych. W późniejszym czasie najczęściej kształtują się dwa rodzaje reakcji - apatia, osłabienie zainteresowań, izolowanie się, słabe wyrażanie emocji, bądź też zachowania z wyraźnym komponentem agresywnym, związane z silnie przeżywanymi emocjami typu złość, gniew, żal.

U dorosłych, którzy doznali uszkodzenia rdzenia w odcinku szyjnym, w okresie ostrym (pierwsze dwa tygodnie) mogą wystąpić zespoły psychopatologiczne z przewagą reakcji lękowo-depresyjnych, a także objawy depersonalizacji (zaburzenia orientacji w sobie samym) i osłabienia dynami­ki życiowej. W przewlekłej tetraplegii można u niektórych osób obserwować spadek zainteresowań, osłabienie reakcji na bodźce zewnętrzne, zobojętnie­nie emocjonalne i brak motywacji do jakiegokolwiek działania.

W postępowaniu zarówno z dziećmi, jak i z dorosłymi ogromnie ważne jest wzbudzanie u nich pozytywnego stanu emocjonalnego, budowanie bądź przywracanie wiary w siebie oraz pomoc w ujmowaniu własnej przy­szłości nie tylko w kategoriach ograniczeń, ale przede wszystkim możliwo­ści. Dzięki temu możliwa jest mobilizacja sił fizycznych i psychicznych oraz stopniowe włączanie się do różnych form aktywności (kinezyterapia, czyli terapia z wykorzystaniem ruchu, nauka, zabawa, twórczość artystyczna itp.) (Heflich-Piątkowska, Walicka, 1975; Brearley, 1999).

Specyficzną odmianą uszkodzeń rdzenia jest przepuklina oponowo-rdzeniowa, wrodzona wada należąca do najcięższych konsekwencji niezrośnięcia się cewy nerwowej w 3-4 tygodniu życia płodowego. Wada ta, doty­cząca u 75% dzieci okolicy lędźwiowo-krzyżowej, wywołuje zaburzenia w czynnościach wielu narządów i układów, a przede wszystkim układu kost­nego, skóry i układu moczowo-płciowego. Często też współwystępuje z wo­dogłowiem (nie ma go wówczas, gdy przepuklina dotyczy górnego odcinka kręgosłupa piersiowego i szyjnego). Dzieci z przepukliną oponowo-rdzeniową mają rożnego rodzaju trudności w poruszaniu się, niektóre z powód,,wiotkiego porażenia mięśni kończyn dolnych muszą korzystać z wózka Poważne problemy psychologiczne powoduje u tych dzieci nietrzymanie moczu i kału (Behrman, 1996).

Do góry