Ocena brak

Pedagogika osób z niepełnosprawnością ruchową: Ogólna charakterystyka zaburzeń motorycznych - Nieprawidłowości obwodowe

Autor /Lechoslaw Dodano /01.09.2011

Przyczyny, dynamika i symptomatologia zaburzeń dotyczących narządu ruchu są bardzo zróżnicowane. Ze względu na czynniki etiologiczne można je podzielić na wrodzone i nabyte. Pierwszą grupę stanowią nieprawidłowo­ści powstałe m.in. w wyniku chorób genetycznych i zaburzeń w chromoso­mach, działania w okresie prenatalnym promieniowania jonizującego, czyn­ników infekcyjnych i chemicznych oraz niedotlenienia, drugą natomiast -zaburzenia o etiologii urazowej oraz spowodowane procesem chorobowym.

Do najcięższych wad wrodzonych należy brak kończyn, nazywany ameliami lub - jeśli dłonie i stopy wyrastają bezpośrednio z tułowia - fokomeliami. Powstają one najczęściej na skutek działania czynnika szkodliwego (teratogenu) w okresie aktywnego tworzenia się kończyn, tzn. miedzy czwartym a siódmym tygodniem ciąży. Przykładem teratogenu wywołują­cego ten rodzaj wad jest thalidomid - lek, który w latach sześćdziesiątych, zalecany kobietom w ciąży jako poprawiający ich samopoczucie, spowodo­wał urodzenie się na zachodzie Europy wielu dzieci z omawianym zaburze­niem. Tzw. okres krytyczny dla tego czynnika zawiera się w przedziale mie­dzy 34 a 50 dniem licząc od ostatniej miesiączki.

Innymi wrodzonymi wadami kończyn są np. dodatkowe palce lub ich zrost. Dodatkowe palce mogą powstać w konsekwencji zaburzeń chromoso­mowych (np. trisomii chromosomu 13), posiadania nieprawidłowego genu(są to tzw. zaburzenia monogenowe), a w niektórych przypadkach ich etio­logia jest nieznana. Tego typu zaburzenia pojawiają się z częstością 2/1000 noworodków (Connor, Ferguson-Smith, 1991).

Znacznie częstszą, ale też znacznie łagodniejszą nieprawidłowością jest dysplazja stawu biodrowego.

Dysplazja to, najogólniej mówiąc, niepełne ukształtowanie się stawu bio­drowego w okresie życia płodowego. Stan ten może, przy niekorzystnych okolicznościach, przejść w nadwichnięcie, a nawet zwichnięcie stawu bio­drowego. Warunkami sprzyjającymi pełnemu ukształtowaniu się stawu, a tym samym chroniącymi dziecko przed niesprawnością ruchową, jest utrzy­mywanie nóżek małego dziecka w odwiedzeniu. Osiągnięcie tego ułatwia tzw. „szerokie pieluszkowanie" oraz noszenie dziecka na biodrze matki lub jej brzuchu. Czasami trzeba zastosować nieskomplikowane aparaty ortope­dyczne (poduszka Frejki, szyny Koszli, pajacyk Grucy itp.). W przypadku zwichnięcia stawu stosuje się leczenie z wykorzystaniem wyciągu. U dzieci, wobec których zawiodło leczenie zachowawcze lub zbyt późno je podjęto (np. dopiero w 2. roku życia), często konieczny okazuje się zabieg operacyj­ny (Kuch, 1989).

Do wrodzonych wad narządu ruchu należą też skoliozy (boczne skrzy­wienia kręgosłupa). Dzielą się one na pierwotne i wtórne.

Skolioza pierwotna to wykrzywienie kręgosłupa do boku, tyłu i przodu, czemu towarzyszy rotacja kręgów (obracanie się ich wzdłuż osi długiej). Po­woduje to zniekształcenie klatki piersiowej, tzw. garb. Stopień tych deforma­cji, których etiologia jest nieznana, zależy m.in. od wieku, w którym proces patologizacji w obrębie kręgosłupa się rozpoczął. Są one tym cięższe, im wcześniej występują. Skrzywienia wtórne są wywołane m.in. przez wady klatki piersiowej, nierówność kończyn, przykurczę i inne. Skolioz nie należy mylić z wadami postawy, czyli odchyleniami w wyprostowanej postawie ciała zdrowego dziecka (Dziak, 1993). Zakłócenia w funkcjonowaniu narządu ruchu mogą być też spowodowa­ne procesem chorobowym lub urazem. Czasami w wyniku choroby (np. nowotworu, zmian martwiczych) bądź na skutek urazu dochodzi do amputacji.

U ludzi młodych (do 16 r. ż.) am­putacje dotyczą częściej kończyn górnych i są powiązane z urazem, nato­miast u osób starszych amputacje na ogół dotyczą kończyn dolnych i mają etiologię chorobową. Zjawiskiem, które czasami towarzyszy amputacjom, jest czucie fantomowe, czyli odczuwanie kończyny (czasami bardzo boles­ne), której nie ma. Istnieją dwie koncepcje wyjaśniające to zjawisko (Kowa­lik, 1996). Pierwszą określa się jako peryferyczną, drugą - centralistyczną. Według zwolenników koncepcji peryferycznej doznania pochodzące od nie­istniejącej kończyny powstają w wyniku drażnienia zakończeń nerwowych na kikucie. Może to mieć miejsce podczas użytkowania protezy albo po wstawać w związku z gojeniem się ran pooperacyjnych, tworzeniembien itp Według zwolenników koncepcji centralistycznej główną przyczyn odczuć fantomowych jest utrzymująca się obecność utraconej kończyny w reprezentacji mózgowej własnego ciała. "

Jest oczywiste, że amputacja nie tylko modyfikuje warunki realizowania czynność: ruchowych, ale wymaga dokonania zmian w obrazie swojej ła w tzw. Ja delesnym). Dopóki to nie nastąpi, rozbieżność między sianem dała a jego umysłową reprezentacją może być przyczyną trudności w kierunkowaniu swoimi ruchami, a nawet powodować dezorganizację ruchową Może to mieć niekorzystne konsekwencje psychologiczne, takie jak np zaburzenia w poczuciu własnej tożsamości, nieakceptacja siebie, żal po stracie Sytuacja staje się jeszcze bardziej skomplikowana, gdy do tych traumatycznych doznań dołącza się jeszcze odczuwanie bólu, związanego np. z przystosowanemu się do protezy. Przy nasilonych trudnościach psychologicznych po­trzebna jest specjalistyczna pomoc psychoterapeutyczna

Do góry