Ocena brak

Pedagogika osób odmiennych somatycznie - Zakłócenia ciężaru ciała

Autor /Lechoslaw Dodano /01.09.2011

Na przestrzeni wieków zmieniały się poglądy na to, co zdrowe i piękne. Jednak odchylenia w ciężarze ciała, jako dość powszechne, mogą powodo­wać skutki nie tylko biologiczne, ale i psychologiczne. Najczęstszą postacią za­burzeń ciężaru ciała jest otyłość, która w polskiej populacji dzieci i młodzieży szacowana jest na kilka do kilkunastu procent (Szylagyi-Pągowska, 1986).

W literaturze anglojęzycznej funkcjonuje pojęcie eating disorders, które tłumaczone bywa jako zaburzenia łaknienia, zaburzenia w jedzeniu i zabu­rzenia w przyjmowaniu pokarmów. Należą do nich zarówno otyłość, jadło-wstręt psychiczny, bulimia, jak i wewnętrzny przymus jedzenia (M.M. Jablow, 1993, S. Abraham, D. Llewellyn-Jones, 1995). Wspólną cechą tych zaburzeń jest fakt, że rozwijają się wtedy, gdy jedzenie i waga ciała stają się główną dominantą nie zaspokojonych potrzeb emocjonalnych młodego człowieka. Najczęstszą postacią tych zaburzeń jest nadmiar wagi ciała, czyli otyłość.

Wśród wielu powszechnie znanych przyczyn powstawania otyłości nie można pominąć roli, jaką odgrywają uwarunkowania psychologiczne. Nad­mierny apetyt i spożywanie zbyt wielkiej ilości węglowodanów może być reakcją zastępczą na przykre przeżycia emocjonalne dziecka. Spożywanie pokarmów wywołujące uczucie przyjemności sprawia, że w sytuacjach kon­fliktu z otoczeniem, trudności w zaakceptowaniu siebie, dziecko stosuje „ucieczkę w jedzenie", przez którą wyrównuje przykre w danym momencie napięcie. W jego efekcie odmienność sylwetki zwiększa się jeszcze bardziej, wskutek czego poczucie niepełnowartościowości nasila się. Zasygnalizowa­ny tu mechanizm jest przykładem oddziaływania pewnych czynników na zasadzie błędnego koła, w którym trudno ustalić, co jest przyczyną, a co skutkiem. Tak powstała otyłość określana jest mianem reaktywnej. Przyczy­ny psychologiczne prowadzące do otyłości mogą mieć też charakter wadli­wych postaw wychowawczych. Odrzucenie emocjonalne dziecka przez mat­kę może być kompensowane przez nią troszczeniem się o jego obfite odżywianie. Postawa całkowicie przeciwna, a więc nadmierna opiekuńczość może także wyrażać się w szczególnym skupieniu uwagi rodziny na obfi­tym żywieniu (Jarosz, 1988).

Ostatnio podkreśla się, że nie można pomijać znaczenia osobniczej skłon­ności do powstawania otyłości, uwarunkowanej najczęściej rodzinnie (M.M. Jablow, 1993). Wyjaśnieniem roli tego czynnika w powstawaniu otyłości za­jął się J. Stunkard w badaniach prowadzonych na osobach zaadoptowanych w dzieciństwie, u których porównano wagę w wieku dorosłym z ciężarem ciała ich biologicznych i przybranych rodziców. Badacz nie znalazł żadnych powiązań między adoptowanymi a ich przybranymi rodzicami. Natomiast między wagą dzieci i ich biologicznych rodziców występowała bardzo wy­soka korelacja. Nie oznacza to, że czynnik genetyczny determinuje otyłość w sposób jednoznaczny i bezpośredni, lecz jedynie to, że ktoś kto ma predy­spozycje genetyczne i znalazł się w otoczeniu kultywującym wadliwe nawy­ki żywieniowe i styl życia pozbawiony aktywności fizycznej, to wystąpienie u niego otyłości jest wysoce prawdopodobne.

Skutki otyłości są niepożądane i przykre dla dziecka zarówno ze wzglę­dów biologicznych, jak i psychospołecznych. Aż u 95% młodzieży otyłej ze szkół ponadpodstawowych stwierdza się poczucie niższości i objawy nerwi­cowe. Także jej pozycja w grupie rówieśniczej jest częściej niższa niż innych dzieci (Ślęzak J., 1984).

Uwzględniając najczęściej występujące psychospołeczne przyczyny nadmier­nego ciężaru ciała, należy dążyć do ich zlikwidowania. Leczeniu otyłości poprzez stosowanie odpowiedniej diety ustalonej przez lekarza powinno towarzyszyć:

  • stymulowanie dziecka do zwiększonej aktywności fizycznej,

  • podtrzymywanie motywacji do przestrzegania diety,

  • uczenie innego niż jedzenie sposobu rozładowania napięcia w stresie,

  • kształtowanie samokontroli u dzieci poprzez zachęcanie rodziców do stwarzanie sytuacji odraczania gratyfikacji,

  • korygowanie postaw rodzicielskich przypisujących obfitemu odżywie­niu nadmierną rolę w opiece nad dzieckiem.

Wielostronne podejście terapeutyczne proponuje Jablow (M. M. Jablow, 1993), wychodząc z założenia, że w terapii otyłości powinno się za punkt wyjścia przyjąć zmianę nastawienia całej rodziny do wagi ciała dziecka i jej zbicia. Nie może być to centralny problem rodziny, który wzmaga niepokój wszystkich jej członków, gdy każdy posiłek staje się udręką dla otyłego dziecka.

Kolejne kroki terapii wielostronnej omawia autorka w przytaczanej pozycji.

Podejmowane przez młodzież próby odchudzania często kończą się niepo­wodzeniem i wtedy pedagog powinien budować dobrą samoocenę dziecka otyłego poprzez podkreślanie jego zalet i walorów charakteru czy intelektu.

Nieprawidłowości ludzkiej sylwetki mogą ujawniać się także w zbyt ni­skim ciężarze ciała, są one jednak zjawiskiem marginalnym w stosunku do otyłości i dlatego zostały w niniejszym opracowaniu pominięte.

Podobne prace

Do góry