Ocena brak

Pedagogika dzieci zdolnych i uzdolnionych - Teorie zdolności: Strukturalne teorie zdolności

Autor /Beniamin Dodano /02.09.2011

Grupa teorii strukturalnych wiąże się z nazwiskiem C. Spearmana, który opierając się na wynikach badań testowych poddanych analizie czynniko­wej, doszedł do przekonania, że we wszystkich działaniach testowych wy­stępują dwojakiego rodzaju czynniki, które są względem siebie niezależne. Są to: czynnik ogólny „g" (z ang.: generał - ogólny) i czynnik specyficzny „S" (specyfic). Czynnik „g" odpowiada pojęciu inteligencji, czynnik „S" jest natomiast odpowiednikiem zdolności specjalnych. Mimo że czynnik „g" jest rożny dla rożnych osób, występuje on zawsze jako ten sam w różnych zdol­nościach charakterystycznych dla tej samej osoby (Strelau, 1987, s. 23). Czyn­nik „S" jest nie tylko różny dla różnych osób, lecz także dla różnych zdolno­ści występujących u tej samej jednostki (Strelau, 1987, s. 23). Wśród strukturalnych teorii zdolności wyróżnia się dwie podgrupy teo­rii: hierarchiczne i oparte na koncepcji czynników równorzędnych.

Jeśli chodzi o teorie hierarchiczne, to reprezentantami są P. E.Yernon, C. Burt i R. B. Cattell. Uważają oni, że na szczycie hierarchii czynników znaj­duje się czynnik „g", który posiada strukturę złożoną z czynników bardziej specyficznych. Ilustracją tej koncepcji może być przedstawienie poglądów Yernona. Dzieli on czynnik „g" na dwa czynniki grupowe: czynnik zdolno­ści werbalnych „W", który składa się z czynników: słownego „s", liczbowe­go „l" i szkolnego „E"; czynnik zdolności plastycznych „P", na który składa­ją się: sprawność mechaniczna „M", zdolności przestrzenne „O", zdolności manualne „R".

Druga podgrupa teorii czynników równorzędnych wiąże się z nazwi­skiem T. L. Kelleya, L. Thurstonea i J. P. Guilforda. Teoria Kelleya jest pięcio-czynnikowa, Thurstonea - siedmioczynnikowa, a Guilforda - studwudzie-stoczynnikowa. Punktem wyjścia w teorii Guilforda było założenie, że każdą zdolność można opisać za pomocą trzech następujących wymiarów: operacji, treści (czyli materiału) i wytworu. Każde zachowanie inteligentne wyraża się zawsze w operacjach umysłowych, które są wykonywane na określonym materiale (treści) i prowadzą do określonego wytworu (Strelau, 1987, s. 33-34). Wymiar operacji dotyczy procesów przetwarzania informacji i obejmuje pięć kategorii, które opisują funkcjonowanie umysłu człowieka, a mianowicie: poznawanie, pamięć, wytwarzanie (myślenie) dywergencyjne i konwergencyjne oraz ocenianie. Wymiar treści uwzględnia następujące kategorie: figuralną, sematyczną i behawioralną.

Wymiar wy­tworu odnosi się do formalnej strony operacji i zawiera 6 kategorii szczegó­łowych: jednostki, klasy, relacje, systemy, przekształcenia i implikacje. Jeżeli pomnożymy przez siebie 5 kategorii operacji przez 4 kategorie treści i 6 ka­tegorii wytworu, to otrzymamy w sumie 120 kategorii zdolności elementarnych. Warto wiedzieć, że 98 zdolności elementarnych zostało opisanych przez Guilforda, pozostałe są natomiast nie opisane. Do zalet tej teorii nale­ży zaliczyć to, że jest ona bliska współczesnemu sposobowi myślenia o inte­ligencji w kategoriach teorii informacji. Wprowadza także pojęcie zdolności elementarnych, w szczególności zaś myślenia dywergencyjnego, które są istotne dla zrozumienia istoty procesu twórczego. Do wad należy zaliczyć to, że wyniki testów mierzących zdolności elementarne są ze sobą pozytyw­nie skorelowane, co sugerowałoby istnienie czynnika ogólnego „g".

Do góry