Ocena brak

Pedagogika dzieci zdolnych i uzdolnionych - Sposoby pracy z uczniem zdolnym

Autor /Beniamin Dodano /02.09.2011

Według zasad egalitaryzmu społecznego każdy uczeń ma prawo do rozwoju swych możliwości. Paradoksem współczesnej pedagogiki jest pra­ktyka, według której szkoła oceniana jest w większym stopniu za elimino­wanie niepowodzeń dydaktycznych uczniów niż za odpowiednią opiekę dydaktyczno-wychowawczą nad rozwojem uczniów zdolnych.

Szkoła współczesna wyposaża uczniów głównie w wiadomości i umiejętno­ści, a uczniowie zdolni są na ogół krytycznie nastawieni do wiedzy podawanej w szkole. Wolą rozwiązywać problemy i zadania o charakterze dywergencyjnym, tymczasem program nauczania zawiera problemy i zadania konwergencyjne. Uczniom o najwyższych zdolnościach umysłowych są potrzebne odręb­ne programy, gdyż im bardziej odbiegają oni od przeciętnych zdolności intelektualnych, tym mniej odpowiedni jest dla nich typowy program naucza­nia szkolnego (Painter, 1993, s. 48). Nadmierne obarczanie uczniów zdolnych funkcjami opiekuńczymi wobec uczniów słabszych pozbawia ich możliwości pożądanej rywalizacji lub współzawodnictwa między sobą.

Psychologowie i pedagodzy od dość dawna pracują nad stworzeniem koncepcji kształcenia uczniów zdolnych. Koncepcja taka, jak sądzę, winna opierać się na idei pedagogiki twórczości i psychologii myślenia. Ponadto powinna zmierzać w kierunku pobudzania rozwoju osobowości, zwracając szczególną uwagę na rozwój osobowości. Reforma polskiego szkolnictwa idzie w kierunku rozwijania umiejętności myślenia przy wykorzystaniu tkwiących w dziecku możliwości i talentów. Podstawę działań wspierają­cych i ukierunkowujących rozwój zdolności winna stanowić diagnoza sytu­acji psychologicznej i pedagogicznej dziecka.

Przeciwnicy specjalnego kształcenia uczniów zdolnych uważają, że wszystkim dzieciom trzeba stworzyć równe szansę i nie należy społecznie sankcjonować i wzmacniać ich przywilejów. Ze względów głównie eko­nomicznych nie stać nas na specjalistyczną opiekę nad dziećmi zdolnymi. Większej opieki wymagają uczniowie z trudnościami dydaktycznymi we­dług zasady, że lepiej minimalizować doraźne straty, niż maksymalizować wątpliwe przyszłe zyski (T. Żuk, 1996, s. 118). Zaniedbanie lub błędy w tym zakresie tłumaczy się na ogół dużymi trudnościami rzetelnego diagnozowania uczniów zdolnych, a także niepożądanymi psychopedagogicznymi kon­sekwencjami otaczania specjalną opieką uczniów zdolnych. Powstaje wiec pytanie: czy opieka nad uczniem zdolnym powinna mieć charakter obligato­ryjny czy fakultatywny? Powinna ona mieć po części charakter obligatoryjny dla nauczyciela, aby mobilizować go do doboru odpowiednio trudniejszych treści i zadań o wyższym stopniu komplikacji i złożoności. Powinna ona mieć także charakter fakultatywny dla uczniów, aby stworzyć im warunki do stymulacji ich zainteresowań i możliwości intelektualnych.

Wiele badań empirycznych potwierdza istotną rolę wychowania i kształ­cenia w rozwoju zdolności. Szczególne znaczenie w ich kształtowaniu posia­da rodzina, rodzice i rodzeństwo. Współpraca szkoły i rodziny jest zatem niezbędna do stworzenia optymalnych warunków rozwoju zdolności.

W literaturze istnieje wiele badań, których celem było podwyższenie po­ziomu funkcjonowania intelektualnego dzieci. We wczesnych okresach roz­woju ontogenetycznego organizm dziecka jest szczególnie podamy na od­działywania wychowawcze i stymulację intelektualną, co wykazał w swoich pracach J. Piaget. Szybszy rozwój intelektualny ma miejsce wtedy, gdy ucz­niom zdolnym stwarza się dogodne warunki do indywidualnej i w dużym stopniu samodzielnej nauki. Warunki takie istnieją w szkołach o elastycznej, alternatywnej organizacji procesu kształcenia. Szkoła na miarę ucznia zdol­nego - to szkoła, w której dominuje orientacja zadaniowa.

Praca z uczniem zdolnym wymaga odpowiedniej strategii i organizacji różnych elementów systemu dydaktycznego, a więc celów, treści, procesu, metod, środków i form organizacyjnych. Ujęcie różnych propozycji kształce­nia uczniów zdolnych we wspólne ramy nie jest sprawą prostą. Na podsta­wie dostępnej literatury można wyodrębnić cztery typy działań nastawio­nych na rozwijanie zdolności uczniów. Są to: szybszy rozwój uczniów (strategia: wcześniej); wyposażenie ich w większy zasób wiedzy (strategia: więcej); umożliwienie im uzyskania wiedzy o wyższym poziomie złożoności (strategia: inaczej); rozwijanie u uczniów zdolnych myślenia twórczego (strategia: lepiej i mądrzej).

Wśród wielu czynników warunkujących powodzenie w nauce szkolnej uczniów zdolnych twórczą, ważną rolę inspirującą do samodoskonalenia się spełnia praca nauczycieli, ich kompetencje pedagogiczne, a przede wszyst­kim ich stosunek do ucznia, umiejętna aktywizacja, oparta na nowoczesnej organizacji procesu kształcenia, jak również stymulowanie zainteresowania­mi. Nauczyciele, jak również władze oświatowe, podejmują wiele działań w zakresie pracy z uczniem zdolnym. Wymienić należy:

  • szkoły muzyczne i sportowe dla uczniów zdolnych i uzdolnionych;

  • utworzenie Krajowego Funduszu Dzieci Zdolnych, którego istota sprowadza się do fundowania stypendium dzieciom zdolnym;

  • ustanowienie dwóch rodzajów stypendiów:

  • Stypendium Ministra Edukacji Narodowej przyznawane uczniomzdolnym za wybitne osiągnięcia. Ma ono formę jednorazowej nagro­dy pieniężnej (w 1998 r. - 2 tyś. zł);

  • Stypendium Prezesa Rady Ministrów. Stypendium to może otrzy­mać jeden uczeń publicznej szkoły średniej, który w wyniku rocznej klasyfikacji uzyskał najwyższą średnią ocen (nie mniej jednak niż 4,76) i co najmniej bardzo dobrą ocenę z zachowania. Alternatywnie stypendystą może zostać uczeń o wybitnych, wyraźnie ukierunko­wanych uzdolnieniach poświadczonych ocenami celującymi w ja­kiejś dziedzinie wiedzy i mający co najmniej oceny dobre z pozosta­łych przedmiotów. Stypendium to przyznawane jest na dziesięć miesięcy od września do czerwca danego roku szkolnego w wyso­kości 1/3 najniższego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w roku budżetowym poprzedzającym rok, na który zostało przyznane stypendium.

  • licea ogólnokształcące o określonym profilu;

  • klasy zakładane przez nauczycieli matematyki skupiające uczniów wybitnie uzdolnionych w zakresie tego przedmiotu;

  • obozy wakacyjne dla dzieci zdolnych organizowane według wzoru wypracowanego na Uniwersytecie J. Hopkinsa w USA;

  • możliwość uczestnictwa uczniów szkół średnich w zajęciach organizo­wanych przez szkoły wyższe, stypendia Ministerstwa Edukacji Naro­dowej i Ministerstwa Kultury dla uczniów wybitnie zdolnych;

  • świadectwa i dyplomy z wyróżnieniem;

  • organizowanie kół zainteresowań przez nauczycieli;

  • targi pracy organizowane dla najlepszych absolwentów szkół średnich i wyższych.

  • organizowanie gimnazjów, skupiających dzieci zdolne i uzdolnione, pod patronatem wyższych uczelni.

Na uwagę zasługuje także praca wielu rodziców z własnymi dziećmi, mają­ca na celu rozwój i pogłębianie zainteresowań przedmiotowych, a tym samym rozwój ich zdolności i uzdolnień. Brak jest jednak w naszym kraju systemu identyfikacji, selekcji i opieki nad uczniami zdolnymi lub uzdolnionymi. Praca z nimi ma jednak charakter bardziej incydentalny niż systemowy.

Do góry