Ocena brak

Pedagogika dzieci zdolnych i uzdolnionych - Psychologiczne i pedagogiczne właściwości ucznia zdolnego

Autor /Beniamin Dodano /02.09.2011

Zróżnicowanie ilościowe i jakościowe zdolności powoduje, że mogą mieć one różne poziomy. Różnice ilościowe dotyczą głównie inteligencji, a więc zdolności ogólnej do uczenia się, wyrażanej za pomocą ilorazu inteligenci. Na ogół przyjmuje się, że ucznia zdolnego cechuje wysoki iloraz inteligencji równy 120 i więcej (Lewowicki, 1980, s. 37).

Jakościowe zróżnicowanie zdolności wynika z ich wielokierunkowości, różnorodności treściowej, a także różnorodności form działania, w których się przejawiają. Ważną cechą charakteryzującą uczniów zdolnych są dyspozycje lub osiągnięcia twórcze. Poziom uzdolnienia twórczego wyznacza płynność, giętkość i oryginalność myślenia Q. P. Guilford, 1978, s. 616). Dzie­ci twórcze odznaczają się zdolnością patrzenia na pewne problemy pod zu­pełnie nowym kątem, w wyniku czego potrafią generować nowatorskie po­mysły oraz wytwarzać prace noszące cechy oryginalności.

Specjaliści zajmujący się problemem twórczości nie są jednak do końca pewni, jakie cechy pozwalałyby już w dzieciństwie skutecznie przewidywać predyspozycje człowieka do wykonywania w przyszłości pracy o charakte­rze twórczym (Painter, 1993, s. 29).

Zarówno zdolności, jak i uzdolnienia u poszczególnych jednostek mogą więc być rodzajowo zróżnicowane. Jedni mają rozwinięte zdolności ogólne, inni mają dobrze rozwinięte zdolności specjalne. Zakres i ilość posiadanych zdolności specjalnych mogą być różne. Wśród wielu czynników mających wpływ na poziom osiągnięć szkol­nych na ogół przecenia się znaczenie zdolności intelektualnych. Wśród ucz­niów najzdolniejszych spotyka się także dzieci mające niższe osiągnięcia szkolne (L Bożym, 1979, s. 107).

Do najważniejszych pozaintelektualnych właściwości odróżniających uczniów zdolnych od pozostałych zaliczyć należy: dojrzałość i równowagę emocjonalną, silne ego, zrównoważenie, umiarkowaną aktywność, zdolność do koncentracji uwagi, niejednokrotnie duży poziom niepokoju, spotykany szczególnie u dzieci, w stosunku do których rodzice przejawiają postawy nadmiernie opiekuńcze.

W ostatnich latach pojawiło się w literaturze psychologicznej pojęcie inte­ligencji emocjonalnej. Jest ona rozumiana jako zbiór cech obejmujący zdol­ność motywacji i wytrwałości w dążeniu do celu mimo odnoszonych niepo­wodzeń, umiejętność panowania nad popędami i odłożenia czasu ich zaspokojenia, regulowania nastroju i niepoddawania się zmartwieniom upo­śledzającym zdolność myślenia, wczuwania się w nastroje i optymistyczne­go patrzenia w przyszłość (Goleman 1997).

Uczniowie zdolni odznaczają się dużym poczuciem własnej wartości, wierzą w swoje możliwości, przejawiają silną wiarę we własne umiejętności w pokonywaniu napotykanych trudności. Mają oni na ogół pozytywny sto­sunek do szkoły i nauczycieli, aczkolwiek są bardzo krytyczni w odniesieniu do ich działalności dydaktyczno-wychowawczej. Przejawiają tendencję do dominacji, łatwo nawiązują kontakty z innymi osobami. Okazują szacunek dla innych ludzi i poszanowanie norm współżycia społecznego, co sprawia, że uczniowie zdolni mają dość dobrą pozycję w środowisku szkolnym, acz­kolwiek nie zawsze. Zdarza się, że są nieakceptowani lub wyobcowani, szczególnie w tych grupach, w których wiedza lub inne kompetencje nie sta­nowią znaczących wartości. Nierzadko też sami wyłączają się z kręgu ró­wieśników szkolnych, nie znajdując w nich partnerów o zbliżonym pozio­mie intelektualnym, zainteresowaniach, upodobaniach i oczekiwaniach.

Uczniowie zdolni odznaczają się silnymi i skrystalizowanymi zainteresowa­niami, potrafią określić, które przedmioty szkolne, dziedziny życia szczegól­nie ich interesują. Są wytrwali w realizacji swych dążeń i planów życiowych. Wśród wielu cech osobowościowych, dodatkowo sprzyjających dobremu przystosowaniu uczniów zdolnych do wymagań szkoły, należy przede wszystkim wymienić: obowiązkowość, systematyczność i wytrwałość. Praktyka szkolna potwierdza też, że niektórzy uczniowie zdolni nie mają najlepszych ocen, mimo że u dużej części uczniów zdolnych źle uczących się (38 %) stwierdza się wysoką inteligencję, wybitną ciekawość, dociekliwość J intelektualną i szerokie zainteresowania (WasylukKuś, 1971, s. 72-73). Przykłady te dowodzą, że nasza szkoła dość często jeszcze nie potrafi stworzyć właściwych warunków pracy uczniom zdolnym. Z tych powodów wśród wielu cech charakteryzujących osobowość uczniów zdolnych zdarzają się wzmożone skłonności neurotyczne (Bożym, 1979; Dąbrowski, 1976; Osiński, 1968). Z badań H. Osińskiego wynika, że skłonności neurotyczne wystąpiły aż u 80 % średniozdolnych.

Wyodrębnić można następujące cechy swoiste dotyczące procesu uczenia się uczniów zdolnych. Mianowicie uczniowie zdolni:

  • uczą się szybciej i łatwiej niż pozostali uczniowie;

  • opanowują znacznie szerszy zakres materiału;

  • potrafią opanować treści o najwyższym poziomie trudności;

  • wyróżniają się oryginalnością i twórczym podejściem do zadań;

  • wykazują wysoki poziom poszukiwania i korzystania z rozmaitych źródeł wiedzy;

  • są krytyczni, dociekliwi. Cechuje ich samodzielność i niezależność są­dów.

W literaturze przedmiotu znaleźć można trzy podstawowe kryteria diag­nozowania uczniów zdolnych:

  • wysoki poziom zdolności ogólnych (inteligencji) - powyżej 120;

  • szybkość i łatwość nabywania nowych doświadczeń oraz szybkość i łatwość uczenia się;

  • wysoki poziom osiągnięć szkolnych.

Wymienione kryteria winny być brane pod uwagę łącznie, gdyż stosowane oddzielnie są zawodne (Nakoneczna, 1980, s. 13-15; Lewowicki, 1980, s. 48). Kogo zatem będziemy nazywać uczniem zdolnym?

Uczeń wybitnie zdolny to ten, który poza wysoką inteligencją ogólną wyróżnia się w karierze szkolnej możliwością osiągnięć twórczych w jakiejkolwiek dziedzinie społecznie użytecznej (udział w konkursach, olimpiadach itp.); wyróżnia się ponadto twórczą wyobraźnią, wybitnymi zdolnościami specjalnymi, łatwo­ścią uczenia się, szerokimi zainteresowaniami oraz dużą dozą .samokrytycyzmu i pracowitością (Gondzik 1973, s. 13).

Podobne stanowisko w tej kwestii zajmuje Painter (1993, s. 19-20). Uważa ona, że dziecko może być uznane za wybitnie zdolne, jeżeli jego twórczość w dziedzinie wysoko cenionej przez społeczeń­stwo odpowiada wyjątkowo wysokim standardom. Osiągnięcia ucznia mogą być zakwalifikowane jako wybitne na podstawie bardzo wysokich wyników w obiektywnym teście wiadomości, egzaminie, konkursie lub olimpiadzie.

Podobne prace

Do góry