Ocena brak

Pchły

Autor /wera Dodano /31.01.2012

Swędzące, zaczerwienione i często ropiejące plamki na skórze są dowodem, że żerował na niej jeden z najliczniejszych pasożytów w przyrodzie - pchła.
W iększość gatunków pcheł (ok. 90%) to pasożyty ssaków, pozostałe 10% żyje na ptakach. Pchły występują na całym świe­cie, od obszarów biegunowych po gorące rejony Środkowej i Południowej Ameryki oraz Afryki.
Pchły są niewielkimi, nie posiadającymi skrzy­deł, owadami, które mimo to są zaliczane do pod-gromady owadów uskrzydlonych. Długość ich ciała wynosi około 1-10 milimetrów. Większość gatun­ków ma barwę ciemnobrunatną lub czarną, a twar­de pokrycie ciała jest metalicznie błyszczące. Budowa ciała pchły jest doskonale dostosowana do pasożytniczego trybu życia. Owad ten wykształ­cił przystosowania umożliwiające życie i sprawne poruszanie się w gęstej sierści żywiciela oraz zdol­ność przyczepiania się do włosów. Pchła należy do pasożytów zewnętrznych.
Ciało pchły jest bocznie spłaszczone, a głowa kształtem przypomina pocisk, dzięki czemu owad potrafi szybko przemieszczać się pomiędzy włosa­mi, sierścią lub piórami żywiciela. Krótkie czułki pchły umieszczone są w rowkach po obu stronach głowy. Niektóre gatunki pcheł potrafią je wciągać. Brak skrzydeł nadaje ciału opływowy kształt. Pchły trzymają się kurczowo włosów gospodarza za po­mocą ostrych pazurków, którymi są zakończone wszystkie trzy pary nóg. Natomiast oczy i koń­czyny pcheł są zabezpieczone specjalnymi szcze­cinkami i rzędami chitynowych włosków, które utrudniają także czyszczącemu sierść zwierzęciu usunięcie pasożyta.

Jak się odżywiają
Pchły żywią się krwią zwierzęcia, na którym paso­żytują. Aparaty gębowe pcheł mają charakter kłująco-ssący. Długa i ostra warga górna, zwana szty­letem, służy do przekłuwania skóry gospodarza. Pchła posługuje się nią jak szydłem, nieustannie zagłębiając się w skórę aż do momentu, gdy dotrze do naczyń krwionośnych. Potem zasysa krew swą trąbką (proboscis). Gdy owad pije, wstrzykuje do rany żywiciela swą ślinę zawierającą substancje przeciwdziałające krzepnięciu krwi, dzięki czemu płyn bez przeszkód dostaje się przez trąbkę do ukła­du pokarmowego pasożyta.
Pchły utraciły zdolność do lotu i chcąc prze­mieścić się na większe odległości, wykonują skoki. Mogą one w ten sposób pokonywać duże odleg­łości, a osiągają to dzięki specjalnej konstrukcji kończyn oraz silnym mięśniom wyposażonym w mechanizm spustowy ulokowany tuż nad koń­czynami tylnymi. Szczególnie dobrze przystosowa­ne do skakania są stawy biodrowe i kolanowe koń­czyn pchły. Pewne gatunki pcheł mogą skakać na wysokość 150 razy większą niż długość ich ciała i osiągać przyspieszenie 50 razy większe od przy­spieszenia promu kosmicznego w chwili startu.
Nazwy większości gatunków pcheł wskazują na rodzaj zwierzęcia, na którym owady te pasożytują. Takimi gatunkami są na przykład pchła ludzka, pchła kocia, pchła krecia, pchła szczurza lub pchła psia. Niektóre pchły żyją wyłącznie na jednym gatunku żywiciela. Na przykład pchła nietoperzo­wa całe życie spędza tylko na ciele jednego lata­jącego gospodarza i w związku z tym utraciła zdol­ność do skakania.

Inne gatunki pcheł są mniej wybredne. Pchły kocie, pomimo swej nazwy, mogą atakować wiele innych gatunków ssaków; psy, bydło i - jak przekonało się o tym wielu właścicieli zwierząt domowych -także ludzi. Stwierdzono, że niektóre gatunki pcheł atakują nawet jaszczurki. Ofiarami pchły ludzkiej padają psy i koty.
Pchły wykrywają obecność przyszłego żywicie­la, reagując na ciepło jego ciała i zapach oraz na zmiany temperatury i prądy powietrza. Niektóre pchły potrafią nawet reagować na światło i często przez pomyłkę skaczą w kierunku cieni, które są brane przez nie za potencjalnych gospodarzy.

Cykl życiowy
Cykl życiowy pchły obejmuje kilka etapów roz­wojowych: jajo, larwę, poczwarkę i owada dosko­nałego. Ten typ rozwoju nazywa się rozwojem zło­żonym i ma charakter przeobrażenia zupełnego, gdyż obejmuje stadium poczwarki. Samica pchły składa jaja, z których wykluwają się larwy, wyglą­dem nie przypominające owada dorosłego. Nie ma­ją one nóg ani oczu i żywią się wysychającą krwią, odchodami lub szczątkami roślin i zwierząt.
Larwy są bardzo wrażliwe na niekorzystne wa­runki pogodowe i gdy jest sucho, szybko giną. Każda larwa buduje własny jedwabisty kokon i staje się poczwarką. W tym stadium rozwojowym zachodzą zmiany prowadzące do wykształcenia się owada dorosłego. Stadium poczwarki może trwać od pięciu dni do kilku miesięcy.
Pierwszym zadaniem wyłaniającego się z po­czwarki owada doskonałego jest odnalezienie odpo­wiedniego żywiciela i najedzenie się. Następnie pchła jest gotowa do przystąpienia do rozmnażania. Samice pchły kociej rozpoczynają kopulację już w osiem godzin po pobraniu pokarmu. Pchły kocie wykazują najszybsze tempo rozmnażania i jedna samica potrafi w ciągu dnia złożyć nawet do 50 jaj. Większość samic innych gatunków składa dziennie około 10 jaj.

Pchły i epidemie
Pchły od stuleci są odpowiedzialne za roznoszenie zarazków, między innymi dżumy. Jeśli pchła paso­żytuje na zarażonym dżumą żywicielu, zasysa ona krew z bakteriami. W jelicie pchły bakterie gwał­townie rozmnażają się i mogą spowodować jego nawet całkowite zablokowanie. Gdy pchła roz­poczyna żerowanie na nowym gospodarzu, bakte­rie przedostają się do jego układu krwionośnego.
W okresie średniowiecza pchły pasożytujące na zarażonych laseczką dżumy szczurach były głów­nymi roznosicielami epidemii zwanej czarną śmier­cią, która spowodowała wtedy w Europie śmierć ponad 25 milionów ludzi. Niestety przypadki za­chorowań na dżumę nadal odnotowuje się na te­renach dawnego Związku Radzieckiego, w po­łudniowo-wschodniej Azji i USA.

■ Najstarsze kopalne szczątki pcheł po­chodzą sprzed około 50 milionów iat. Są to osobniki uwiezione w bursztynie. Praw­dopodobnie pchły wyewoluowały jednak o wiole wcześniej - około 160 milionów lat temu. Naukowcy uważają, że pierwsze
pchły miały skrzydła, które w drodze ewolucji utraciły. przystosowując się do pasożytniczego trybu życia. Utrata skrzydeł została wyrównana wykształceniem się potężnych kończyn, dzięki którym pchły mogą z łatwością, przemieszczać się na nowych żywicieli.
■ Pchły występowały w cyrkach od początków XVI w., jednak stały się najbardziej
popularnymi zwierzętami cyrkowymi w po­łowic XIX stulecia. Wędrowni cyrkowcy zmuszali owady do ciągnięcia malutkich wozków i "żonglowania" piłeczkami. Były to sztuczki wykorzystujące próby pcheł do uwolnienia się i ucieczki. Większość „arty­stów" stanowiły pchły ludzkie, a właściciele cyrków woleli zatrudniać" silniejsze sa­mice ud słabszych samców.




729

Podobne prace

Do góry