Ocena brak

Patofizjologiczne zmiany w schorzeniach układu moczowego

Autor /pinezka Dodano /09.06.2014

Do podstawowych procesów fizjologicznych człowieka, których prawidłowy przebieg jest nieodzowny dla zachowania życia, należy wytwarzanie moczu oraz jego wydalanie z ustroju. Proces ten jest możliwy dzięki układowi moczowemu, który tworzą nerki oraz drogi moczowe. Drogi moczowe, które odprowadzają mocz na zewnątrz, składają się z moczo-wodów, pęcherza moczowego i cewki moczowej. Narządem, w którym powstaje mocz, jest nerka. Nerki są narządem parzystym, zbliżonym kształtem do ziarna fasoli, o wymiarze poprzecznym 12 cm i szerokości 7-8 cm. Każda z nich waży około 130-170 g. Położone są w przestrzeni zaotrzewnowej na tylnej ścianie jamy brzusznej, po obu stronach kręgosłupa, na wysokości od XII kręgu piersiowego do II kręgu lędźwiowego. Nerki otoczone są dwiema torebkami: włóknistą oraz tłuszczową. Położone są w loży, którą tworzą mięśnie, powięzie i tkanka tłuszczowa. Makroskopowo w nerce rozróżnia się dwie struktury: zewnętrzną, zwaną korą, oraz wewnętrzną, zwaną rdzeniem. Jednostką czynnościową nerki jest nefron, który składa się z kłębuszka nerkowego, cewki bliższej, pętli Henlego, cewki dalszej oraz cewki zbiorczej. Kłębuszek nerkowy jest pętlą naczyń włosowatych otoczonych torebką Bowmana. Zachodzą w nim procesy ultrafiltracji, w wyniku czego do cewek nerkowych dociera ultrafiłtrat osocza. U człowieka powierzchnia filtracyjna kłębuszków nerkowych wynosi 1,5 m2. Nerki otrzymują krew przez tętnicę nerkową w ilości około 25% objętości wyrzutowej serca. Proporcja między masą nerek a ilością przepływającej przez nie krwi świadczy o ich bardzo ważnej roli w utrzymaniu stałości środowiska wewnętrznego. Podstawowym elementem składającym się na czynność wydalniczą nerki jest filtracja kłębuszkowa.

Ultrafiłtrat, przepływając przez kolejne odcinki nefronu, zmienia stopniowo swój skład chemiczny. Również ilość wody wydalanej z organizmu jest regulowana w odpowiednich częściach nefronu: Średnio w ciągu minuty przez nerki przepływa około 1200 ml krwi'. Ponieważ osocze stanowi 55% krwi, to przez nerki w ciągu jednej minuty przepływa 600-700 ml osocza. Z tej ilości powstaje średnio 120-130 ml moczu pierwotnego w ciągu minuty, 99% ulega wchłanianiu zwrotnemu do krwi, a 1% wydala się w postaci moczu ostatecznego, w ilości 1,5-1,8 1 na dobę [Angielski, Jankowski, Stępiński, 2004].

Zasadniczą czynnością nerki jest wytwarzanie i wydalanie moczu, który składa się przede wszystkim z wody oraz rozpuszczonych w niej substancji, będących zbędnymi dla organizmu produktami przemiany materii. Funkcja wydalnicza nerek przyczynia się do utrzymania stałej objętości i odpowiedniego składu płynów wewnątrzustrojowych. Stałość środowiska wewnętrznego jest warunkiem niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania komórek, tkanek i narządów. Nerki przez usuwanie nadmiaru wody zapobiegają przewodniemu organizmu. Objętość moczu regulowana jest przez wiele mechanizmów wewnątrz- i pozanerkowych. W stanach przewodnienia, np. po wypiciu większej ilości płynów, nerki otrzymują drogą hormonów łub włókien nerwowych sygnał do zwiększenia wydalania wody. Z kolei gdy organizm ulega odwodnieniu, nerki są w stanie w znacznym stopniu zagęścić mocz i ograniczyć ilość wody traconej przez organizm. W przewlekłych chorobach nerek często dochodzi do upośledzenia zdolności nerek do zagęszczania moczu, a tym samym nie mogą one regulować objętości wody wydalanej z ustroju. Łatwo może wtedy dojść do stanów przewodnienia lub odwodnienia. Jeśli retencja jest stosunkowo krótkotrwała, najczęściej nie dochodzi do trwałych zmian w narządach, tak się dzieje np. w ostrej niewydolności nerek. Zdecydowanie odmienne są następstwa nadmiernego gromadzenia się tych produktów przez dłuższy czas, np. w przewlekłej niewydolności nerek. Dochodzi wtedy do dłuższego niekorzystnego wpływu gromadzących się substancji na czynność poszczególnych układów [Rutkowski, 1996],

Prawidłowe funkcjonowanie tkanek i narządów zależne jest także od stałego składu płynów ustrojowych, utrzymania równowagi kwasowo--zasadowej i regulacji gospodarki wodno-elektrolitowej. Szczególną uwagę należy zwrócić na regulację zawartości jonów sodu, gdyż ma to bardzo poważny wpływ na funkcjonowanie każdej komórki organizmu. Nerki regulują wielkość wydalania sodu z ustroju. Wielkość ta, podobnie jak w przypadku wody, zależy od ilości sodu przyjmowanego z pożywieniem. Z powodu zaburzeń wydalania sodu, w wyniku chorób nerek, dochodzi często do rozwoju nadciśnienia tętniczego. Innym istotnym jonem wydalanym przez nerki jest potas. Jego właściwe stężenie jest niezbędne do prawidłowego funkcjonowania przede wszystkim komórek mięśni i układu nerwowego. Nerki są również odpowiedzialne za regulację zawartości wapnia i fosforanów, które mają zasadnicze znaczenie dla prawidłowej mineralizacji kości. W przypadku niedoboru wapnia i gromadzenia się fosforanów może dojść do zaburzeń uwapnienia kości, powstawania licznych torbieli na kościach. W procesach przemiany materii w organizmie dochodzi do powstawania różnych kwasów, brak ich wydalania z organizmu doprowadza do zatrucia zwanego kwasicą metaboliczną. Nerki zatrzymują także w organizmie związki zwane buforami, które biorą udział w neutralizacji kwasów [Rutkowski, 1996; Tomczak-Watras, Manitius, 2008].

Nerki stanowią również miejsce syntezy substancji o charakterze hormonów, które są dostarczane do krwi i działają zarówno miejscowo w nerce, jak i na odległe tkanki i narządy. Bardzo ważnym hormonem wydzielanym przez nerki jest erytropoetyna. Jej ilość zwiększa się w sytuacjach, kiedy dochodzi do niedotlenienia nerki. Wydzielana do krwi dociera do szpiku kostnego, gdzie zwiększa produkcję krwinek czerwonych, niezbędnych do transportu tlenu z płuc do wszystkich tkanek i narządów. Wraz z postępem przewlekłej niewydolności nerek dochodzi do spadku produkcji erytropoetyny i powstania niedokrwistości. Kolejnym ważnym hormonem wytwarzanym przez nerki jest renina. Powstaje ona w komórkach leżących w bezpośrednim sąsiedztwie kłębuszka nerkowego i cewki bliższej. Renina zapoczątkowuje we krwi wiele reakcji, w których powstaje hormon zwany angiotensyną. Angiotensyna działa na nerki, powodując ograniczenie wydalania sodu z ustroju oraz obkurczenie naczyń tętniczych, co doprowadza do wzrostu ciśnienia tętniczego. Hormon ten wpływa także na korę nadnerczy, gdzie wywołuje wzrost wydzielania aldosteronu. Ten z kolei oddziałuje na cewki nerkowe, zwiększając wchłanianie zwrotne sodu. Zaburzenia w regulacji wydzielania reniny prowadzą najczęściej do zatrzymywania sodu i wody w ustroju, przewod-nienia organizmu i rozwoju nadciśnienia tętniczego. Nerka bierze także udział w przemianie witaminy D3. Jej niedobór, do którego dochodzi m.in. na skutek przewlekłej niewydolności nerek, prowadzi do zaburzeń w zakresie gospodarki wapniowo-fosforanowej, którym towarzyszą zmiany w układzie kostno-stawowym, oraz do rozwoju wtórnej nadczynności przytarczyc. Nerka jest także miejscem wytwarzania innych biologicznie czynnych związków, np. prostaglandyny i endoteliny. Prawidłowo działająca nerka jest miejscem nie tylko syntezy, lecz także degradacji niektórych hormonów. Wiele zaburzeń z zakresu gospodarki węglowoda-nowo-lipidowej jest spowodowana tym, że w przebiegu przewlekłej niewydolności nerek upośledzona jest degradacja insuliny [Rutkowski, 1996],

W zależności od miejsca występowania zmian chorobowych schorzenia nerek można podzielić na kłębuszkowe, śródmiąższowe oraz choroby dróg moczowych. Dodatkową grupę stanowią choroby genetyczne. Objawowo zespoły kliniczne chorób nerek dzieli się na dwie zasadnicze grupy: zespół nefrytyczny (charakteryzujący się nadciśnieniem, ołigurią, hematurią, proteinurią i obrzękami) i zespół nerczycowy (charakteryzujący się masywną proteinurią, hipoproteinemią, obrzękami i hiper-lipidemią).

Zespół nefrytyczny charakteryzuje się zakażeniem, nagłym początkiem, ołigurią oraz współistnieniem nadciśnienia. Klinicznie jest odpowiednikiem zapalenia kłębuszków nerkowych, które dzieli się na: ostre kłębuszkowe zapalenie nerek, gwałtowne postępujące kłębuszkowe zapalenie nerek i przewlekłe zapalenie nerek. Jest ono skutkiem gwałtownej odpowiedzi immunologicznej na nagłe obciążenie dużymi antygenami. Dochodzi wówczas do stanu zapalnego kłębuszka z powodu zachodzących w nim reakcji immunologicznych. Naciek zapalny zamyka światło naczyń, prowadząc do spadku przepływu i filtracji kłębuszkowej (GFR). Powoduje to nasilenie zwrotnego wchłaniania NaCl w cewkach i zwiększenie objętości płynu zewnątrzkomórkowego oraz rozwój nadciśnienia i powstawanie obrzęków [Thor, 2007],

Zmiany mogą uszkadzać jeden lub kilka elementów kłębuszka nerkowego. Uszkodzenie kłębuszka powoduje zwiększanie przepuszczalności białek osocza. W rezultacie dochodzi do nadmiernego wydalania białka wraz z moczem, do powstawania obrzęków i spadku odporności. Może dojść również do spadku filtracji, którego skutkiem jest nadmierne gromadzenie się wody w organizmie, co w konsekwencji doprowadza do przewodnienia i powstawania obrzęków. Dochodzi również do gromadzenia nadmiernej ilości takich substancji, jak mocznik i kreatynina [Rutkowski, 1996],

 

Podobne prace

Do góry