Ocena brak

Paryż

Autor /Sasza Dodano /31.01.2012

Liczący sobie już dwa tysiące lat Paryż, usytuowany pośrodku żyz­nej rolniczej równiny, jest najwięk­szym miastem i stolicą Francji.
Miasto położone jest nad wijącą się zako­lami Sekwaną, około 145 km od jej ujścia do kanału La Manche. Swoje znaczenie Paryż zawdzięcza w dużym stopniu dogodnemu położeniu nad rzeką, która była ważną arterią komunikacyjną już w czasach rzymskich - współ­cześnie w ciągu roku statki pływające po Sekwanie przewożą ponad 43 mln ton towarów.
Klimat w Paryżu nie jest tak łagodny jak w połu­dniowej części Francji, ale jest łagodniejszy niż np. w Polsce. Wpływ morza powoduje zmniejsze­nie amplitudy temperatury. Lata są ciepłe, ale nie upalne, ze średnią temperaturą lipca 19°C, zimy łagodne ze średnią temperaturą stycznia 3°C. Rocz­na suma opadów wynosi około 600 mm i są one rozłożone dość równomiernie przez cały rok.

Obecnie Paryż, wliczając w to przedmieścia i cały region Ile-de-France, zamieszkuje ponad 9 mln ludzi, co czyni miasto dziewiątą pod względem liczby mieszkańców konurbacją świata. Jako pier­wsi zdali sobie sprawę z zalet tego miejsca Paryzjowie - plemię celtyckie. Założyli oni rybacką osadę na wyspie znanej obecnie jako Île de la Cité.
Miasto zaczęło jednak szybko się rozwijać do­piero pod panowaniem Rzymian. Rozpoczęło się ono od opanowania osady przez Juliusza Cezara w 52 r. p.n.e., czemu towarzyszyło spalenie miasta przez Paryzjan, którzy nie chcieli oddać go w ręce najeźdźców. Rzymianie zbudowali tu własne mia­sto nazwane Lutetia Parisionun. W III wieku mia­sto zostało ponownie zniszczone, tym razem przez plemiona germańskie, a cała ludność musiała prze­nieść się na Île de la Cité. Od IV wieku miasto zaczęto nazywać Paryżem. W 486 roku Paryż został zdobyty przez Chlodwiga i stał się jedną ze stolic państwa Franków.
Rozwój Paryża.
W 987 roku Hugo Kapet, hrabia Paryża, został kró­lem Francji, za panowania jego następców (dy­nastia Kapetyngów), w XII wieku miasto stało się stolicą państwa z własnym systemem administra­cyjnym i silnym samorządem miejskim, który nie zawsze chciał podporządkować się władzy mo­narchy. Świadczy o tym chociażby powstanie Etienne'a Marcela w latach 1355-58, kiedy to mieszkańcy ogłosili Paryż niezależnym miastem. Szybki rozwój gospodarczy (handel i rzemiosło) oraz kulturalny (powstanie licznych szkół i uni­wersytetu - XIII wiek) został zahamowany przez wojnę stuletnią (1337-1453), epidemie, bunty mieszczan i okupację angielską. Dawne znaczenie Paryż odzyskał dopiero pod koniec XV wieku. W XVI wieku miasto rozwijało się pod wpływem włoskiego renesansu, między innymi za sprawą Ludwika XII, Franciszka I i Henryka II, którzy sprawowali mecenat nad uczonymi i artystami, zakładali nowe szkoły i uczelnie, budowali nowe obiekty i przebudowywali stare w nowym stylu. Ten sielski obraz zakłócały wojny religijne mię­dzy katolikami i hugenotami. Paryż, w większości katolicki, wielokrotnie stawał się areną walk i za­mieszek. Zbrojny opór przeciwko Henrykowi IV zmusił go w 1594 roku do przejścia na katolicyzm („Paryż wart jest mszy"), co zakończyło okres wojen religijnych. W XVII i XVIII wieku miasto zajmowało coraz to nowe tereny, m.in. obszar osu­szonych bagien na prawym brzegu Sekwany, Za panowania Ludwika XIV i XV prowadzono inten­sywne prace urbanistyczne - m.in. powiększono i przebudowano Luwr oraz pałac Tuileries. Ludwik XIV wybudował pałac dla siebie i dworu w położo­nym tuż za miastem Wersalu. W dobie oświecenia Paryż był potężnym ośrodkiem filozofii i myśli społeczno-politycznej, oddziałującym na całą Euro­pę. W połowie XVIII wieku metropolia osiągnęła rozmiary dzisiejszego miasta wewnętrznego. Do­okoła miasta wybudowano nowy mur z licznymi bramami, w których pobierano opłaty celne.
Powstanie republiki.
Niepokorni Paryżanie nie chcieli godzić się na wy­sokie podatki i wzrastającą od drugiej połowy XVIII wieku nędzę i bezrobocie. Kulminacją tych nastrojów było zburzenie przez lud Paryża 14 lipca 1789 roku Bastylii - więzienia będącego symbolem ucisku. Datę tę przyjmuje się jako początek rewo­lucji francuskiej. Ostatecznie w wyniku zapocząt­kowanej w Paryżu rewolucji obalono monarchię i wprowadzono ustrój republikański.
W latach rewolucji i I cesarstwa Paryż znacz­nie się powiększył, ustanowiono nowy podział ad­ministracyjny, zmieniła się także struktura władz miejskich. Zreformowany system obowiązuje do dziś. Miasto było ważnym ośrodkiem myśli poli­tycznej i społecznej, siedzibą wielu organizacji nie­podległościowych, przyciągało emigrantów z całej Europy. Odegrało ważną rolę w czasie rewolucji lipcowej (1830) i lutowej 1848. W czasie wojny francusko-pruskiej w 1871 roku miasto było oble­gane przez wojska niemieckie przez 4 miesiące, aż do ogłoszenia kapitulacji przez Francję. Po odstą­pieniu Niemców od oblężenia grupa francuskich radykałów ogłosiła powstanie Komuny Paryskiej. W czasie pierwszej wojny światowej, Paryż, mimo że ostrzeliwany przez wojska niemieckie, nie pod­dał się. Niemcom udało się jednak łatwo zająć mia­sto w 1940 roku i pozostać tu aż do 1944 roku. Pod koniec lat 60. Paryż znowu ogarnęły nastroje rewo­lucyjne - na ulicach miasta odbywały się gwał­towne demonstracje studentów.
Paryż podzielony przez rzekę na dwie części i spięty przez 31 mostów słynie z urzekająco pięk­nych uliczek i nadrzecznych bulwarów. Dzisiejszy kształt miasto zawdzięcza głównie baronowi Georges'owi Haussmannowi (1809-91), autorowi planu przebudowy, który wprowadzono w życie w latach 1853-70. Wyburzono mury obronne i po­szerzono bulwary, między innymi po to, by umoż­liwić szybkie przemieszczanie się wojska w razie zamieszek ulicznych.
Haussmann pozostawił po sobie jeden z naj­bardziej charakterystycznych i najpiękniejszych elementów zabudowy miasta - proste i szerokie arterie komunikacyjne eksponujące najpiękniejsze budowle. Te wygodne trakty przecinające labirynt wąskich i krętych uliczek niezwykle ułatwiają orientację i pozwalają na sprawne przemieszcza­nie się. Kolejna wielka przebudowa Paryża zaczę­ła się w 1925 roku, kiedy to powstała konieczność rozbudowy linii kolejowych łączących stolicę z innymi częściami kraju.
Miasto wież.
Nad najstarszą częścią miasta - wyspą Ile de la Cité - góruje wspaniała gotycka katedra - Notre Dame. Jej budowę rozpoczęto w 1163 roku. Znisz­czona w czasie rewolucji francuskiej bogato rzeź­biona fasada została pieczołowicie odrestaurowa­na w XIX wieku.
Lewy brzeg Sekwany to skupisko wyższych szkół, instytutów naukowych i wielkich wydaw­nictw. Ale najważniejszym punktem orientacyj­nym jest stalowa konstrukcja wieży Eiffla, zbu­dowana w latach 1887-89 przez Gustave'a Eiffela z okazji Wystawy Światowej w 1889 roku. Projekt powstał przy współpracy z inżynierami Mauricem Koechlinem i Emilem Nouguierem oraz architek­tem Stephenem Sauvestre. Zespół postawił sobie za cel stworzenie budowli, która swoim rozma­chem, nowoczesnością i oryginalnością stanie się symbolem nowych czasów. Cztery kratowane nogi podstawy podtrzymują dwie gigantyczne platformy i łączą się w jedną kolumnę wznoszącą się na wyso­kość trzystu metrów.
Niedaleko wieży Eiffla znajduje się Hôtel des Invalides (Pałac Inwalidów), zbudowany w 1670 r., który miał służyć za przytułek dla sędziwych żoł­nierzy. W 1677 roku zakończono budowę kościoła, który stanowi centralną część całego kompleksu i kryje w podziemiach grobowiec cesarza Napole­ona Bonaparte. Zaprojektowany przez Jules'a Hardouin-Mansarta kościół dzięki pozłacanej kopu­le stanowi dobry punkt orientacyjny. Niedaleko znajduje się siedziba Muzeum d'Orsay, zaprojek­towana przez włoskiego architekta Gae Aulentiego, który postanowił przebudować gmach starego dworca. Muzeum otwarte dla zwiedzających po raz pierwszy w grudniu 1986 roku mieści sławne kolekcje impresjonistów przeniesione tu z muzeum Jeu de Paume, obrazy XIX-wiecznych malarzy hoł­dujących zasadom akademizmu oraz tysiące foto­grafii z tamtego okresu.
Dzielnica Łacińska z Sorboną i Collège de France jest jednym z najbardziej romantycznych miejsc Paryża. Wąskie uliczki i wychodzące na ulicę kafejki pamiętają pisarzy, artystów i myśli­cieli, którzy zjeżdżali do tego wyjątkowego mia­sta z całego świata.
Prawobrzeżny Paryż zajmują hotele, banki, teatry, ekskluzywne sklepy i budynki rządowe. Oś urbanistyczna, zwana Drogą Tryumfalną, zaczyna się w Luwrze, najwspanialszym na świecie mu­zeum sztuki i ciągnie się przez ogrody Tuileries, Place de la Concorde (Plac Zgody), przechodzi w Champs Elysées (Pola Elizejskie) pod Łukiem Tryumfalnym aż do nowoczesnej dzielnicy Paryża - Défense z wielkim łukiem zwanym Arche de la Fraternité, na zachodnich krańcach miasta. Na północ od Pól Elizejskich znajduje się Opera Gar-niera, a za nią słynna dzielnica artystów i centrum rozrywki - Montmartre.
Luwr.
Mówiąc o Paryżu, nie sposób pominąć Luwru. Pałac ten ma długą i ciekawą historię. Najstarsza część budowli pochodzi z XIII wieku, kiedy król wybudował zamek obronny na prawym brzegu Sekwany, z której doskonale było widać serce Paryża - Île de la Cité. Od czasów Karola V (po­łowa XIV wieku), który przeniósł tam swoją sie­dzibę, Luwr był wielokrotnie rozbudowywany i przebudowywany. W XVI wieku Katarzyna Medycejska wybudowała w pobliżu Pałac Tuileries na miejscu starej cegielni (po francusku "tuileries" znaczy właśnie „cegielnia") i postanowiła połą­czyć go z Luwrem galerią ciągnącą się wzdłuż Sek­wany. Pod koniec XVII wieku Ludwik XIV prze­niósł siedzibę królewską do Wersalu, a w pałacu stworzono muzeum. Napoleon III wybudował pół­nocne skrzydło pałacu. W czasach Komuny Pa­ryskiej Pałac Tuileries został spalony i zrównany z ziemią. Z pożogi zachowała się do dziś tylko część należąca do Luwru. W latach 80. naszego stulecia na dziedzińcu Luwru wybudowano wiel­ką szklaną piramidę, (projekt Ieoh Ming Pei) wpuszczającą światło do podziemnej hali wejścio­wej, z której rozchodzą się wejścia do sal muze­alnych. Dzięki temu dostęp do zgromadzonych w muzeum dzieł stał się znacznie łatwiejszy.
Zabytki architektury.
Plac Bastylii na prawym brzegu rzeki znajduje się w miejscu zburzonego w czasie rewolucji znienawi­dzonego więzienia. W 1990 roku uroczyście otwar­to zbudowaną w ramach projektu prezydenta Mitteranda operę. Paryż słynie z licznych pomni­ków i kolumn. Stoją one często na skrzyżowaniach ulic, dzięki czemu stanowią widoczne z daleka punkty orientacyjne. Najbardziej znane to egipski obelisk na Placu Zgody i upamiętniająca zwycię­stwa Napoleona kolumna z jego posągiem na szczycie stojąca na placu Vendôme. Dwa najwięk­sze parki Paryża to słynny Bois de Boulogne (Lasek Buloński) na zachodzie i Bois de Vincennes we wschodniej części miasta.
Wielka przebudowa.
W ciągu ostatniego ćwierćwiecza Paryż zyskał też bardziej nowoczesne oblicze. Za prezydentury Georges'a Pompidou (1969-74) rozpoczęła się wielka przebudowa. Najpierw wyburzono Les Halles, czyli hale targowe w centrum miasta i prze­niesiono je na przedmieścia, w pobliże lotniska Orly. W miejscu dawnych hal wybudowano nowo­czesne centrum handlowe ze stali i szkła, tak zwane Forum des Halles.
W latach 1971-77 wybudowano w dzielnicy Beaubourg Narodowe Centrum Sztuki i Kultury im. G. Pompidou zwane potocznie Centrum Pom­pidou - wielki ośrodek kultury i sztuki, w którym mieści się muzeum sztuki współczesnej, biblio­teka, ośrodek wzornictwa przemysłowego oraz laboratorium muzyki i akustyki. Dwaj architekci - Anglik Richard Rogers i Włoch Renzo Piano tak zaprojektowali budynek, że wszystkie elementy infrastruktury umieszczone są na zewnątrz, dzięki czemu można dowolnie kształtować przestrzeń wystawową. Ten nowatorski projekt, uważany dziś za arcydzieło architektury postmodernistycznej, budził wiele kontrowersji wśród zwolenników tra­dycyjnej architektury.
Ostatnie wielkie zmiany w zabudowie miasta zaszły za prezydentury François Mitteranda (1981-95). Jego program prac urbanistyczno-architek­tonicznych, oprócz opery na placu Bastylii i łuku w dzielnicy Défense, objął także przebudowę Luwru, budowę kompleksu La Villette na północy i gmachu Biblioteki Francuskiej w południowo--wschodniej części miasta.
Jedną z charakterystycznych cech stolicy Francji jest brak drapaczy chmur w centrum miasta. Taki stan rzeczy jest wynikiem świadomej decyzji miej­skich planistów. Kiedy dotychczasowe arterie nie były już w stanie udźwignąć lawinowo wzrastające­go ruchu kołowego, władze miasta zdecydowały się wybudować autostradowa obwodnicę śród­miejską - jej linię wytyczono wzdłuż nieistnieją­cych już murów miejskich. W obrębie starego mia­sta znajduje się tylko jeden wysokościowiec -wielki biurowiec w dzielnicy Montparnasse mie­rzący 210 m wysokości. Kilka nowoczesnych wie­żowców ulokowano też na zachód od wieży Eiffla, nad brzegiem Sekwany, pozostałe wieżowce ulo­kowano tylko w nowoczesnej dzielnicy zwanej La Defense, Najbardziej charakterystyczną budowlą tej dzielnicy jest Wielka Arka la Defense - nie­zwykły budynek przypominający z daleka gigan­tyczny stół. Mieści się w nim Biblioteka Narodowa.
Góra Męczenników.
W północnej części starego Paryża znajduje się dzielnica o niezwykle bogatej i romantycznej histo­rii - słynny Montmartre, czyli Góra Męczenników. Ze słynnego placu Pigalle z łatwością można dojść pieszo do bazyliki Sacre Coeur, zbudowanej w miejscu, gdzie odbywały się egzekucje pier­wszych chrześcijan. Skazani byli prowadzeni na miejsce kaźni Drogą Męczenników. Według legen­dy w X wieku jedna z ofiar, prawdopodobnie pier­wszy biskup Paryża, Dionizy, po ścięciu podniósł się z katowskiego pnia, wziął swoją głowę i poszedł na północ. Miejsce, w którym ciało wreszcie upa­dło, to obecnie przedmieścia Paryża - St. Denis.
Od przełomu wieków Montmartre uważany jest za dzielnicę artystów. Tutaj mieli swoje pracownie między innymi H. Toulouse-Lautrec i A. Renoir. Obaj wielcy malarze uwiecznili tę dzielnicę na swych obrazach. Montmartre zachował swój cha­rakter do dziś. Każdy szanujący się adept sztuki przyjeżdżający do Paryża stara się znaleźć dla sie­bie pracownię właśnie na Montmartrze.
Europejska stolica.
Paryż stanowił jeden z największych ośrodków miejskich w Europie już w średniowieczu, najwyraźniejsze piętno na architekturze miasta wycisnął wiek XIX. Większość kamienic w centrum miasta pochodzi właśnie z przełomu wieków. Od czasów Haussmanna aż do lat 60, trwała stagnacja.
Obecnie Paryż jest największym ośrodkiem przemysłowym Francji - w stolicy ma swoje sie­dziby prawie dwie trzecie wszystkich francuskich przedsiębiorstw i prawie wszystkie banki. W pod­ziemiach Banąue de France znajdują się narodowe rezerwy złota. Niedaleko mieści się też gmach fran­cuskiej giełdy papierów wartościowych - Bourse. Większość zakładów przemysłowych w centrum to niewielkie przedsiębiorstwa, w których pracują najczęściej rodziny rzemieślnicze. Są to m.in. wytwórnie towarów luksusowych, takich jak per­fumy , futra, rękawiczki, biżuteria, zabawki, odzież oraz oczywiście słynne paryskie domy mody.
Ważną gałęzią gospodarki jest też przemysł po­ligraficzny - najwięcej wydawnictw znajduje się w paryskim centrum kulturalnym - Dzielnicy Ła­cińskiej. Większe zakłady, na przykład przemysłu motoryzacyjnego, maszynowego, elektrycznego i elektronicznego, chemicznego i przetwórczego, przeniosły się na obrzeża miasta.
W zespole miejskim Paryża powstaje 75% fran­cuskiej produkcji filmowej. Największym jednak źródłem dochodów miasta są turyści.
W Paryżu funkcjonuje bardzo gęsta i efektyw­na sieć kolei podziemnej. Wiele stacji metra zosta­ło specjalnie przebudowanych w ten sposób, by ułatwić turystom dotarcie do znajdujących się w ich pobliżu największych atrakcji turystycznych. Miasto ma dwa porty lotnicze i kilkanaście dwor­ców kolejowych, najsłynniejszy z nich to Gare du Nord, z którego odjeżdżają ekspresowe pociągi do Brukseli i Londynu (przez Eurotunel znajdujący się pod kanałem La Manche).
Paryż dzieli się na dwadzieścia nierównych pod względem wielkości dzielnic. Każda z dzielnic ma swojego burmistrza i podzielona jest na cztery czę­ści. Miastem zarządza rada miasta, na której czele stoi mer i dwóch prefektów. Dzielnice są ponume­rowane - układ numeracji, na pierwszy rzut oka nielogiczny, staje się jasny dopiero, kiedy się spoj­rzy na mapę. Okazuje się, że dzielnice układają się spiralnie wokół oznaczonej numerem 1 Île de la Cité, a ich numery rosną zgodnie z ruchem wska­zówek zegara.

Podobne prace

Do góry