Ocena brak

Papież humanista — Pius II

Autor /Zula Dodano /23.04.2013

Kardynał Rodrigo Borgia powrócił z legacji na konklawe i przez swój akces przeważył szalę na korzyśćkardynała ze Sieny, Eneasza Silvio Piccolomini, Piusa II (1458-1464).

Piccolomini, znany z uczoności, w trudnych warunkach materialnych zdobywał wiedzę, studiując prawo,choć interesował się przede wszystkim filozofią i literaturą klasyczną. Z kardynałem Capranica przybyłdo Bazylei na sobór, został tam sekretarzem antypapieża Feliksa V, lecz szybko przeszedł na służbę FryderykaIII jako sekretarz cesarski. Na stan kapłański zdecydował się późno, święcenia przyjął w czterdziestymroku życia (1445). Zaprzyjaźniony od młodości z Mikołajem V otrzymał biskupstwo w Trydencie,a później w Sienie. Kalikst III nadał mu godność kardynalską (1456) i poparł na biskupstwo warmińskie,na które wybrała go tamtejsza kapituła. Piccolomini nie objął tego biskupstwa, gdyż król polski KazimierzJagiellończyk postawił sprzeciw.

Jak papież Pius II wypowiedział do kardynałów zdanie: odrzućcie Eneasza, przyjmijcie Piusa. Oznaczałoto zmianę w jego poglądach i stylu życia, które prowadził odtąd w wielkiej prostocie. Pozostał jednakhumanistą w dziedzinie nauki i sztuki. Nadal gromadził dzieła antycznych pisarzy, zlecił humaniścieFlavio Biondono tłumaczenie Iliady i Odysei, postanowił odbudować pałac Hadriana w Tivoli. Do swegoznacznego już dorobku literackiego dodał teraz głośne Commentaria rerum memorabilium, będące autobiografią,ale też znakomitym obrazem epoki.

Według kapitulacji wyborczej, przyjętej podczas konklawe, był zobowiązany przede wszystkim do krucjatyprzeciw Turkom i do reformy kościelnej. O konieczności krucjaty mówił zaraz po wyborze, wkrótcepotem wydał bullę z zapowiedzią kongresu monarchów w jej sprawie i faktycznie zaprosił ich imienniedo Mantui. Chodziło o zespolenie sił wszystkich państw chrześcijańskich. Do tego potrzebny był pokój wEuropie. Papież zabiegał więc o zaprowadzenie pokoju przede wszystkim w Italii. Królowi neapolitańskiemuFerrante przyznał prawo do tronu i uwolnił go z kościelnych cenzur, gdy ze swej strony potwierdził,że Neapol jest lennem Stolicy Apostolskiej. W Rzymie papież związał się z najsilniejszą partią Colonnówi zamianował Antonio Colonnę prefektem miasta.

Na kongres do Mantui przybył Pius II w oznaczonym czasie, lecz nie zastał tam żadnego monarchy, aniposelstw, poza wysłannikami despotesa Morei, Tomasza Paleologa, i króla węgierskiego, Macieja Korwina.Nie-zrażony brakiem zaproszonych otworzył kongres l lipca 1459 roku. Gdy wreszcie przybyłyposelstwa i rozpoczęto obrady, na pierwszy plan wysunęła się sprawa Neapolu, do którego pretensje zgłaszali Andegaweni, popierani przez króla francuskiego. Papież wymógł jednak podjęcie decyzji w kwestiitureckiej, a na zakończenie kongresu (14.01.1460) ogłosił bullę z jego postanowieniami: ustalono trzyletniąwojnę z Turkami, zarządzono w każdą niedzielę modły we wszystkich kościołach o pomyślność orężachrześcijańskiego, przyznano odpust zupełny uczestnikom krucjaty i grupom ludzi, którzy opłacą iutrzymają jednego żołnierza przez osiem miesięcy. Osobno ogłosił papież dekret o zbieraniu dziesięcinyna wyprawę, a także dekret Execrabilis (18.01.1460) z zakazem apelacji od decyzji papieża do soboru, bynie powtórzyło się to, co uczynił uniwersytet paryski za Kaliksta III. Gdy powoływano się na sprzyjaniekoncyliaryzmowi przez Piusa II przed objęciem pontyfikatu, wyjaśnił w bulli (In minoribus agentes,1463) swoje wcześniejsze postępowanie i ponowił prośbę: odrzućcie Eneasza, przyjmijcie Piusa.

Krucjata miała się zebrać w 1464 roku w Ankonie. Papież wykorzystał len okres na opracowanie obszernegotraktatu dla sułtana Muhameta II. Treść rozprawy nie jest dziś znana, przypuszcza się jednak, żezawierała porównanie chrześcijaństwa z islamem w celu nawrócenia sułtana.

Król czeski Jerzy z Podiebradu opracował (1462-1464) ze swej strony projekt związku państw europejskichdo walki z Turkami. Nie doszło wszakże na tej płaszczyźnie do współdziałania z papieżem, narósłbowiem poważny konflikt między nimi. Król nie dotrzymał obietnicy sprzed koronacji, że nie będzie stosowałsię do kompaktów praskich. Usiłował także przejąć niektóre dobra kościelne, by umocnić swą władzę królewską. Chociaż więc czynił w Rzymie starania o uznanie kompaktów praskich, w kurii papieskiej wytoczono mu proces i wezwano do osobistego przybycia na sąd. Król uwięził legatów papieskich, do Rzymu nie przybył. Proces trwał zaocznie jeszcze za papieża Pawła II.

Krucjacie nie sprzyjał stosunek Francji do papieża. Karol VII (zm. 1461) obstawał przy sankcji pragmatycznej.Wprawdzie Ludwik XI, gdy objął tron, oświadczył odejście od jej stosowania, za co uzyskał godnośćkardynalską dla dwóch swoich duchownych, lecz odmówienie przez Piusa II uznania praw RenéAndegawena do korony neapolitańskiej pogorszyło stosunki z Francją i król w praktyce stosował nadalsankcję pragmatyczną.

Trudności z krucjatą odsuwały na dalszy plan wewnętrzną reformę Kościoła, choć stale znajdowała się wprogramie działalności Piusa II. Przy współpracy swoich przyjaciół, kardynała Mikołaja z Kuzy oraz wybitnegouczonego i dyplomaty weneckiego Domenico de’Domenichi, sporządził projekt bulli Pastor aetsrnus.Planował w niej reformę urzędów rzymskich papieskich i administracji Państwa Kościelnego. Nieporozumieniaz monarchami w kwestii krucjaty i wzrost w Niemczech opozycji antypapieskiej przeszkadzaływ realizacji planów reformy.

W cesarstwie na czele opozycji stał jurysta Gregor Heimburg (zm. 1472), doradca księcia tyrolskiegoZygmunta. Zaprzyjaźniony dawniej z Eneaszem Piccolomini i Mikołajem z Kuzy, nie cofnął się w swoimdziałaniu i pismach przed wystąpieniem przeciw krucjacie i papieskiej polityce. Obłożony klątwą kościelną(1460), odwołał się do soboru, głosząc jego wyższość nad papieżem. Swoimi radami wspierałarcybiskupa mogunckiego Diethera von Isenburg, który odmówił płacenia annat i urządził w Norymberdzezjazd książąt elektorów. Wysunięto na nim żądanie ułożenia w dziedzinie kościelnej własnej sankcjipragmatycznej, a w dziedzinie państwowej zniweczenie jarzma władzy cesarskiej.

Konflikty chrześcijańskich władców z papiestwem unicestwiały zapowiedzianą i organizowaną krucjatę,A była ona konieczna, bo Turcy opanowali (1460) despotat Morei, zagarnęli (1461) ostatnie terytoriumcesarstwa Trebizondy, podbili (1463) całkowicie królestwo Bośni. Tomasz Paleolog schronił się w Rzymie,przywożąc relikwie głowy świętego Andrzeja Apostoła. Nie miał jednak żadnego wpływu na pobudzeniezapału monarchów do krucjaty. Nikłą nadzieją było jedynie to, że Wenecja porzuciła swą neutralnośćwobec Turków i przeciw nim sprzymierzyła się z Węgrami. Gdy zawiódł przewidziany na wodzakrucjaty książę burgundzki i nie przybył do Ankony w kolejno podanym terminie, papież postanowił samstanąć na czele wyprawy.

Schorowany przybył do Ankony i wkrótce tam zmarł (11.08.1464). Zgromadzenikrzyżowcy nie potrafili uzgodnić planu wspólnej walki przeciw Turkom. Król węgierski skorzystałz pomocy części krzyżowców, lecz mniej do walki z Turkami, więcej zaś do realizacji własnych ambitnychplanów, zwłaszcza do walki o koronę czeską, gdy następny papież, Paweł II, rzucił klątwę na Jerzegoz Podiebradu.

Do góry