Ocena brak

Panteizm heterodoksalny

Autor /Waldemar1888 Dodano /21.04.2011

ERIUGENA (IX n.e.)

  • poprzednicy:

  • życiorys:

    • urodzony w Brytani (Irlandia?), pierwszy uczony nadworny Karola Łysego,

    • człowiek świecki, ale mający naukowy autorytet (Kościół zwracał się do niego o stanowisko w sporze o przeznaczenie)

    • znał grecki i łacinę (tłumaczył i komentował z greckiego na łacinę pism filozoficznych), miał zdolności systematyzacji i spekulacji

  • pisma:

    • Traktat o przeznaczeniu – głos w religijnym sporze, Traktat o podziale natury – pismo metafizyczne

  • rozwój filozofii:

    • neoplatonizm wzięty od Augustyna

    • system panteistyczny

    • głosy do Boecjusza

    Zgodność filozofii z objawieniem -> teocentryzm

    Pismo jest tylko alegorią, musi być dostosowane do wyniku rozumowania. Filozofia jest wolna.

    gnostycka koncepcja Pisma św., odwrotność scholastyki (filozofia musi być dostosowana do Objawienia)

BÓG (panteizm, emantyzm, konieczność)

Założenia:

- jego natura jest niepoznawalna, można tylko ustalić, czym nie jest -> negatywna koncepcja Boga

- to, co poznajemy z Boga, to jego objawienie (teofanie)

- jest ponad wszelkimi kategoriami (nie można powiedzieć, że jest substancją, miłością, że działa)

Pojęcie:

- jest niczym (w sensie tego, co obejmuje myśl) i wszystkim (w sensie - źródłem wszechświata) -> panteizm

- powstawanie wszechświata nie jest tworzeniem, tylko rozwijaniem się, stawaniem się Boga i wynika z faktu, iż nadmiar bytu i dobroci w Bogu musi być urzeczywistniony –> twórczość Boga jest procesem koniecznym, emanacyjnym

STWORZENIE (realizm pojęciowy, immaterializm świata, symbolizm)

Świat wyłania się z Boga i do Boga powraca.

Dzieje się to w czterech etapach (podstawa do podziału natury – nie tyle podział bytu, co etapy jego emanacyjnego rozwoju):

  1. natura tworząca a nie stworzona – Bóg

  2. natura tworząca, a stworzona – idee, wyłonione z Boga, przez które objawia się i daje się poznać (pierwsza emanacja Boga - Syn Boży, Logos)

  3. natura stworzona i nie tworząca – świat rzeczywisty (dalsza emanacja Boga)

  4. natura nie stworzona i nie tworząca – Bóg (kres wszechświata, identyczny z początkiem)

Rzeczy (świat rzeczywisty) powstają z gatunków (idee).

Idee nie są abstrakcjami umysłu, lecz są realne i wcześniejsze od rzeczy, są siłami ogólnymi wytwarzającymi szczegółowe zjawiska. -> realizm pojęciowy

Rzeczy są tylko o tyle realne, o ile realne są ich idee. To przelotne przejawy idei. Materia da się rozłożyć na składniki, to zespół niematerialnych własności. Świat zewnętrzny poznajemy zmysłami, ale rozum ukazuje, iż tak naprawdę nie jest realny, jest on nicością, a realne są tylko jego idee. -> immaterializm świata

Koncepcja rzeczywistości taka jak u Grzegorza Nysseńskiego.

Idee są tylko o tyle realne, o ile pochodzą od Boga.

Bóg jest jedynym bytem realnym. Idee i świat nie są rzeczywistością, lecz symbolem rzeczywistości -> symbolizm

KONCEPCJA POZNANIA (teocentryzm)

Jedyny byt realny, a więc jedyny przedmiot poznania, to Bóg.

Sam Bóg jest niepoznawalny, tylko jego objawienie może być przedmiotem poznania i filozofii.

Poznanie dzielimy na szczeble, rozpoczynające się od najniższego:

  1. władze niższe zbierają materiał zmysły zewnętrzne

  2. władze wyższe przejmują materiał:

zmysł wewnętrzny – poznaje rzeczy (przejawy idei)

rozum – poznaje nie rzeczy, lecz ich prototypy (idee) i przez idee – niezmienną i jedyną naturę Boga

PRZEZNACZENIE

SPÓR O PRZEZNACZENIE:

Gottschalk – cnota i grzech pochodzą od Boga (pogląd augustyński – podwójna predestynacja)

Hraban Maur z Moguncji, Hinkmar z Reims – podwójna predestynacja neguje wolność i odpowiedzialność boską, jest niezgodna z objawieniem

Ratramnus, Servatus Lupus – podwójna predestynacja ukazuje łaskę boską, jest zgodna z Objawieniem

POGLĄD ERIUGENY:

Bóg jest jeden, nie może być przyczyną przeciwnych rzeczy – dobra i zła, zbawienia i potępienia. Łaska boska istnieje. Człowiek ma wolną wolę.

Predestynacja jest wiedzą posiadaną przez Boga i może dotyczyć tylko tego, co jest. Jest (istnieje) tylko dobro. Grzech nie jest (nie istnieje) – jest tylko brakiem dobra. Nie może być wiedzy o grzechu, więc nie może być też predestynacji do grzechu. Predestynacja jest tylko jedna – do dobra, dla wybranych, którzy będą zbawieni.

ZNACZENIE

FILOZOFIA:

teocentryzm (typowe),

emanacyjny panteizm, zgodny z neoplatonizmem (Pseudo – Dionizy, ojcowie greccy - Orygenes), ale i zracjonalizowany i mniej mistyczny (wpływ Augustyna i ojców łacińskich),

system obcy duchowi chrześcijaństwa, odrębny od scholastyki, ale był przykładem jednolitego, niekompilacyjnego systemu

Ponadto: Bóg – jedyny byt realny (podstawa wszystkiego, jedyny przedmiot poznania, jednocześnie niepoznawalny) -> emanacja + panteizm; immaterializm i symbolizm świata, realizm pojęć, hierarchiczne stopnie poznania (od dołu), poznanie pośrednie

OPOZYCJA I WPŁYWY

Opozycja:

Przyczyny odrzucenia przez Kościół: gnostycka koncepcja Pisma św. (alegorycznie), monistyczne pojmowanie świata, idealistyczne pojmowanie rzeczywistości -> niezgodność z podstawami chrześcijaństwa (trwały spory, ale ostatecznie poglądy Eriugeny potępiono)

Wpływ:

wzór dla filozofii pozascholastycznej i heterodoskalnej średniowiecza (panteizmu, panteizmu mistycznego)

odnowione w XII i początkiem XIII n.e. (szkoła w Chartres, herezja amalrycjan – ludowy ruch religijny)

AMALRYK Z BENE (XII n.e.)

  • pochodził z okolic Chartres (szkoła), wykładał dialektykę w Paryżu, potem teologię

  • poglądy podobne do Eriugeny, ale bardziej radykalne (pod przymusem je odwołał):

    • panteizm, immanencja Boga w stworzeniu (wszystko jest jednem i do każdego z nas odnosi się to samo, co do Chrystusa i Boga; wola i uczucia pochodzą od Boga i nie ma dobrej/ zlej woli oraz dobra/ zła moralnego, zasługi i winy)

  • na podłożu jego poglądów działała sekta amalrycjan, która odrzucała dogmaty niezgodne z jego nauką (np. Trójcy świętej, sądu ostatecznego i odkupienia);

  • sekty pokrewne: „sekta wiecznej ewangelii” (WłochyJoachim de Fioris) – utożsamiali dzieje świata z powstawaniem osób boskich; Waldensi (sekta południowo - francuska, przejęła poglądy od uciekających na południe amalrycjan) – wcielenie, zmartwychwstanie i ukrzyżowanie dotyczy każdego z nas; bracia i siostry „wolnego ducha”, tzw. begardzi i beginki (wschód – ziemie nadreńskie; przejęli poglądy od uciekających na wschód amalrycjan) - panteizm

Podobne prace

Do góry