Ocena brak

Pańszczyzna jako metoda produkcji w społeczeństwie agrarnym – uwarunkowanie i skutki.

Autor /Dryshjj Dodano /19.02.2005

Pańszczyzna jako metoda produkcji w społeczeństwie agrarnym – uwarunkowanie i skutki.


Pańszczyzna jest formą renty odrobkowej (renta feudalna). Polegała ona na przymusowej pracy chłopa na rzecz właściciela ziemskiego w zamian za zezwolenie na użytkowanie przez nich ziemi. W Polsce ten rodzaj „zapłaty” upowszechnił się wraz z powstaniem gospodarki folwarcznej w XV wieku. Pańszczyzna to źródło bezpłatnej podaży siły roboczej.

W społeczeństwie agrarnym człowiek był głównym źródłem energii, w tym znaczeniu, że jeśli ktoś potrzebował działania wymagającego użycia energii to zatrudniał człowieka. Jasna rzecz, że człowieka nie postrzegano tylko jako jedyne źródło energii, ale również jego wiedza była ceniona w społeczeństwie agrarnym. Nauka wówczas była także inaczej postrzegana, bowiem nauka była retoryką, gramatyką, logiką, muzyką i tak dalej, a ich uzupełnieniem rzemiosło: stolarstwo, kowalstwo, garncarstwo, szewstwo itd. Tylko nieliczna grupa społeczeństwa agrarnego miała dostęp do nauki w tym „lepszym” znaczeniu – głównie mnisi i arystokraci. Wiedza była przekazywana przy pomocy ksiąg (wtedy rzadkich i kosztownych) bądź przez, toczone na klasztornych krużgankach, naukowe dysputy.
Jeśli chodzi o wiedzę praktyczną, to dysponowali nią rzemieślnicy. Przekazanie jej było dość proste: czeladnik uczył się przez naśladowanie swojego mistrza. Wiedza mistrza była nieprzekazywalna pośrednio - czeladnik musiał terminować bezpośrednio u mistrza w celu zdobycia wiedzy. Najważniejszą cechą społeczeństwa agrarnego było skupienie w rękach mistrza trzech ról: twórcy, użytkownika i przekaziciela wiedzy. Był on bowiem twórcą nowych technologii, czyli twórcą wiedzy; był wytwórcą produktów i usług, czyli użytkownikiem wiedzy, był też nauczycielem czeladnika, czyli przekazicielem wiedzy. Mistrzom jednak specjalnie nie zależało na przekazywaniu czeladnikom swojej wiedzy.

Nie potrafiliby pewnie wyrazić we współczesnej formie prawa popytu i podaży, ale doskonale rozumieli, że przekazanie wiedzy oznacza wzrost konkurencji na rynku, a to z kolei - redukcję ich dochodów. Jak widać, to właśnie brak przekazu wiedzy blokował rozwój społeczeństwa agrarnego.
Ten wzorzec życia (agrarny) właściwy jest osiadłym społecznościom rolniczym, żyjącym z uprawy ziemi.
W Polsce pańszczyzna stała się dominującym sposobem zapłaty za użytkowanie gruntu. Gospodarka folwarczna gwałtownie się rozwijała i największym problemem było zapewnienie narzędzi i siły roboczej. Początkowo możliwa była libertacja, dzięki której możliwe było wykupienie się spod władzy pana za pewną sumę pieniędzy. Z czasem jednak i to zostało zakazane.
Pańszczyzna wykształciła się w Europie w okresie feudalnym. W Polsce feudalizm natomiast można podzielić na cztery okresy:
1. wczesnofeudalny: do połowy XII w.
2. gospodarki czynszowej: od połowy XII do połowy XV w.
3.

Do góry