Ocena brak

Panna

Autor /Domarat Dodano /14.02.2012

 

Główna gwiazda Panny, Spica (Kłos Panny), wraz z Regulusem w Lwie i Arkturem w Wola-rzu tworzy tak zwany trójkąt wiosenny. Tym samym Panna należy do najważniejszych gwiazdozbiorów wiosennych. W starożytnym micie Pannę uważano za córkę Jutrzenki, bogini świtu.

Gwiazda główna, Spica, ma nazwę łacińską oznaczającą kłos. Wiąże się to z faktem, że gwiazdozbiór Panny znikał z wieczornego nieba, gdy zaczynały się żniwa. Było tak 2000 lat temu, teraz Panna znika miesiąc później w wyniku precesji osi Ziemi i można obserwować Pannę na niebie wczesnym wieczorem aż do początku września.

Czasem oznacza się również Spikę arabską nazwą Azimech lub Alaazel. W tym wyobrażeniu sąsiedni gwiazdozbiór Lew sięga aż do rejonu tej gwiazdy. Spica ma jasność 1m,0 i świeci biato, jej odległość wynosi około 275 lat świetlnych, a jasność absolutna jest 2300 razy większa niż Słońca.

W istocie w przypadku Spiki mamy do czynienia z gwiazdą spektroskopowo podwójną o okresie 4,014 doby. W trakcie obiegu jej składników regularnie dochodzi do wzajemnych częściowych zaćmień. Tak więc Spica jest tak zwaną zaćmieniową gwiazdą zmienną, lecz wynikające stąd zmiany jasności są niewykrywalne gołym okiem. Ponadto główny składnik tej pary jest składnikiem głównym dla słabej, pulsującej gwiazdy o okresie 0,174 doby.

W y Virginis lub Porrimie mamy jedną z najbardziej znanych gwiazd podwójnych, które da się rozdzielić nawet przy użyciu matej lunety. Oba składniki mają jasności po 3m,5, obie gwiazdy są białożółtawe, okres obiegu wynosi 171,85 lat.

Pozorna odległość obu głównych składników od siebie podlega znacznym wahaniom: w 1836 r. obie gwiazdy były od siebie oddalone o 0,3" i można je było rozdzielić tylko przy użyciu większych lunet, a w 1920 r. osiągnęły największą odległość 6,2". W tym czasie do rozdzielenia obu gwiazd wystarczała luneta 6-centymetrowa. W 2007 r. odległość znowu zmaleje do zaledwie 0,3" i ich rozdzielenie będzie wtedy znowu wymagało potężniejszej lunety.

Drugą co do jasności gwiazdą Panny jest e Vir-ginis czyli Vindemiatrix, czasem zwana też Almuredin (Winogrodnik). Ta gwiazda ma wielkość 2m,8 i jest od nas odległa o 90 lat świetlnych. Jej jasność bezwzględna przewyższa słoneczną 50-krotnie. Inną szczególną gwiazdą podwójną jest 9 Vi-rginis odległa o 200 lat świetlnych.

Obie składowe mają jasności 4m,4 i 8m,6 a ich odległość wynosi 7,2", a więc do rozdzielenia tej gwiazdy podwójnej potrzeba lunety o średnicy obiektywu od 6 do 8 cm. z Virginis stanowi gwiazdę podwójną jedynie wizualnie, obie gwiazdy (o jasnościach 4m,3 i 9m,5) są oddalone od siebie o 80". <p Virginis jest gwiazdą podwójną złożoną ze składników o jasnościach 5m,0 i 9m,2 odległych o 4,7". Na ogół na niebie można oglądać tym więcej odległych galaktyk im dalej obserwowany obszar leży od pasma Drogi Mlecznej, naszej Galaktyki.

Właśnie Panna znajduje się stosunkowo daleko od Drogi Mlecznej i dlatego możemy zaobserwować w niej bardzo wielką liczbę galaktyk, przede wszystkim w jej północnej części. Właśnie w Pannie znajduje się jedna z najsłynniejszych gromad galaktyk, tak zwana Gromada Virgo.

Obejmuje ona około 3000 galaktyk, a ponad 100 z nich można zobaczyć już w lunecie o średnicy obiektywu około 20 cm. Jej odległość od Ziemi wynosi około 42 miliony lat świetlnych. Gromada Vir-go znajduje się w pobliżu granicy z gwiazdozbiorem Warkocz Bereniki, w którym znajduje się inna słynna gromada galaktyk - Comae.

Gromada Virgo zajmuje na sklepieniu niebieskim powierzchnię około 12x10°, wobec tego jej rzeczywista średnica powinna wynosić ponad 5 milionów lat świetlnych. Przypuszczalnie Gromada Virgo stanowi środek większego ugrupowania gromad galaktyk. Taka „nadgromada" ma, być może, średnicę 40 milionów lat i mogłaby obejmować również nasz własny układ Drogi Mlecznej i okoliczne tak zwane lokalne grupy mgławic.

Wspomnijmy ważniejsze elementy właściwej gromady Panny: M 49 jest galaktyką eliptyczną i jedynie w jej środku można rozpoznać kilka spiralnych ramion. Łączna jej jasność wynosi około 9m, a porównywalne jasności wykazują dwie mgławice eliptyczne: M 84 i M 87. M 87 ukazuje pewną niespodziankę: na zdjęciach o długim czasie ekspozycji odkrywamy twór o kształcie strzały, który wydaje się wychodzić z jądra tej galaktyki.

Ponadto M 87 jest silnym radioźródłem (Virgo A). Strumień materii z „dyszy" może mieć długość 4000 lat świetlnych i szerokość 400 lat świetlnych. M 84 jest jedną z najsłynniejszych radiogalaktyk. Ponadto należy do galaktyk najbardziej masywnych: obliczenia wykazały, że jej masa całkowita wynosi około 790 miliardów mas Słońca.

Około 4,7° na północny zachód od y Virginis znajduje się nie należący już do gromady Panny jeden z najsłynniejszych kwazarów o numerze katalogowym 3 C 273. Na zdjęciach wygląda on podobnie do M 87, i on wykazuje twór w kształcie strumienia z dyszy.

Pomiary radioastronomiczne wykazały jeszcze inne ruchy rozprzestrzeniające się z jądra tego obiektu. Jasność 3 C 273 osiąga tylko 12m,8, a więc należy zdobyć lunetę o średnicy obiektywu co najmniej 25 cm, jeżeli chce się choćby zobaczyć najbliższy nam kwazar. Jego odległość wynosi 3 miliardy lat świetlnych.

Na południu gwiazdozbioru Panny, na granicy z Krukiem, znajduje się „mgławica-somb-rero", galaktyka spiralna ustawiona ku nam krawędzią, która na zdjęciach o długim czasie ekspozycji wygląda jak meksykański kapelusz.

Jej symbolem katalogowym jest M 104, odległość wynosi około 40 milionów lat świetlnych, a jasność obserwowana - 8m,7. Tę mgławicę można odnaleźć już za pomocą 8-centymet-rowej lunety.

Podobne prace

Do góry