Ocena brak

PAN JOWIALSKI. Komedia w 4 aktach

Autor /Like Dodano /13.03.2012

PAN JOWIALSKI. Komedia w 4 aktach, komedia prozą A. Fredry, powst. i wyst. (we Lwowie 22 VI) 1832, prwdr. w t. 4 Komedii, Lwów 1834. Osiem osób występujących w utworze, którego akcja toczy się współcześnie w wiejskim dworze Jowialskiego, reprezentuje różne pokolenia i doświadczenie życiowe: bohater gł. wraz z żoną przynależy wiekiem do czasów stanisławowskich, jedyny ich syn, Szambelan, osobnik wyjątkowo ograniczony, i jego druga małżonka, twarda i wyrachowana, stanowią generację następną, czwórka młodych: sentyment., rozpoetyzowana Helena, córka Szambelana, przymuszana przez macochę do małżeństwa z pospolitym hreczko-siejem Januszem, onże Janusz oraz odbywający typowo ro-mant. wędrówkę pieszą po kraju poeta Ludmir i malarz Wiktor - to już współcześnicy romantyzmu. W Jowiałówce Ludmir, udając spitego do nieprzytomności prostego szewczyka, staje się ośrodkiem zabawy znudzonego towarzystwa wiejskiego w dwór sułtański; przebranie za sułtana daje mu możność mówić otoczeniu prawdę w oczy, a Fredrze służy do rozwinięcia antyzaborczej aluzji politycznej. W toku dalszych perypetii Ludmir, rozpoznany przez Szambelanową jako zaginiony w niemowlęctwie syn jej z pierwszego małżeństwa, otrzymuje rękę Heleny wraz z prawem do zasobnego dziedzictwa.

P.J. to najbardziej wieloznaczne dzieło Fredry, różnie rozumiane przez badaczy i inscenizatorów; walor komedii mieści się nie w akcji, ale w gorzkiej, przenikliwej analizie środowiska, przeprowadzonej poprzez wyraziście zarysowane postacie. Na ich czele staje Jowialski, na pozór tylko „stara Bajka'', sypiąca bajkami, przysłowiami i porzekadłami, w istocie mądry kpiarz pod płaszczykiem dobroduszności, stawiający przed otoczeniem ironiczne zwierciadło; postać ta - popisowa kreacja wybitnych aktorów, zwł. W. Rapackiego (w l. 1870-1911) i L. Solskiego (1900-50) - była także przedmiotem zaciętych sporów interpretacyjnych (m. in. S. Tarnowski, L. Kucharski, T. Boy-Żeleński, J. Stempowski, S. Pigoń). Wśród bajek Jowialskiego są najbardziej znane utwory Fredry bajkopisarza: Osioł („Osiołkowi w żłoby dano"), Małpa, Paweł i Gaweł i in. Przekłady: węg., jidisz, ros., słowac., niemiecki.

Wyd. kryt. S. Pigoń w: Pisma wszystkie, t. 5, W. 1956; oprac, i wstęp W. Billip, wyd. 3 Wr. 1968 BN I 36. E. KUCHARSKI, wstęp w wyd. 1-2 BN I 36, Kr. 1921-27; T. ŻELEŃSKI (BOY), rec. wystawień 1928 i 1933, w: Obrachunki fredrowskie, wyd. 3 W. 1953, i Pisma, t. 5, W- 1956; J. STEMPOWSKI Pan Jowialski i jego spadkobiercy, W. 1931; S. PIGOŃ W kręgu „P.J.", Dwie redakcje ,,P.J.", w: W pracowni Aleksandra Fredry, W. 1956; W. WEINTRAUB Komedia o humorystach: ,,P.J", „Pam. Lit." 1979 z. 4.

Kazimierz Wyka

Podobne prace

Do góry