Ocena brak

Palczak madagaskarski

Autor /Epik Dodano /31.01.2012

Palczak jest istotą niezwykłą. Chociaż jest ssakiem, poszukuje pokarmu tak, jak dzięcioł. Ten prowadzący nocny tryb życia, płochliwy przedstawiciel naczelnych występuje tylko na Madagaskarze.
Palczak jest zwierzęciem wyglądającym tak dziwacznie, że nie można go porównać do żadnej ze znanych istot. Jeden z biologów stwierdził: „Wygląda on tak, jakby został złożony z części ciała różnych zwierząt!". Kiedy palczak został odkryty, naukowcy nie mogli zdecydować się, do jakiej grupy systematycznej go zaliczyć.
Początkowo został zaklasyfikowany do rodziny wiewiórkowatych, ponieważ ma on długi i puszysty ogon. Na tym jednak kończy się jego podobień­stwo do wiewiórek. Co ciekawe, występuje u niego kilka cech typowych dla ptaków.
Pokarm palczaka składa się głównie z owadów żyjących w lasach deszczowych. Ssak ten chwyta je, stukając w pnie drzew i przeszukuje szczeliny w korze tak, jak to czynią dzięcioły. Dzięcioły pod­czas żerowania posługują się dziobem, natomiast
palczak stuka w korę swym nadzwyczaj długim, kościstym palcem środkowym. Wsuwa go w dziu­ry i drapie próchniejące drewno. Cienki palec jest zakończony hakowato zakrzywionym pazurem. Taki kształt palca jest szczególnie użyteczny pod­czas wygrzebywania larw, poczwarek i dorosłych owadów ze szczelin w korze i z dziur w próchnie­jących pniach drzew.
Jeszcze inną niezwykłą cechą palczaka są zęby, które tak jak zęby gryzoni, ciągle rosną, bowiem w szybkim tempie ścierają się, gdy ssak gryzie drewno i twarde łupiny owoców.

Obecnie palczaka zalicza się do małpiatek, które należą do rzędu ssaków naczelnych. Palczak, zwany też aj-aj, jest jedynym żyjącym przedsta­wicielem rodziny Daubentoniidae. Około 3000 lat temu żył jeszcze inny, gatunek małpiatki z tej rodzi­ny, o większych rozmiarach ciała, jednak obecnie palczak nie ma bliskich krewniaków.
Aj-aj występuje wyłącznie na Madagaskarze, który jest wyspą położoną około 300 km na wschód od Afryki. Duża część badaczy uważa, że miliony lat temu nielicznym gatunkom lemurów udało się w jakiś sposób przedostać z Afryki na teren Madagaskaru. Być może dostały się one na wyspę na unoszących się na wodzie kępach roślinności i stały się w ten sposób przodkami tych niezwykłych ssa­ków naczelnych. Dawne lemury w drodze ewolucji przystosowywały się do nowego środowiska i po pewnym czasie przekształciły się w kilka współ­cześnie występujących gatunków, takich jak na przykład palczak. W lasach Madagaskaru żyje obecnie co najmniej 30 gatunków lemurów, które zajmują osobne nisze ekologiczne.

Samotnik
Palczak jest zwierzęciem żyjącym samotnie. Samiec towarzyszy samicy tylko w okresie roz­rodczym a później, po porodzie pozostaje przy niej jedynie młode. Palczaki prowadzą nocny tryb życia i ze swych dziennych kryjówek, które są umiesz­czone w rozwidleniach gałęzi, wychodzą dopiero kilka godzin po zapadnięciu ciemności. Ssaki te poruszają się na gałęziach na wszystkich czterech kończynach. Gdy chodzą i trzymają wydłużone palce środkowe uniesione ku górze, aby ich nie uszkodzić, opierają cały ciężar ciała na nadgarst­kach. Zaniepokojone wydają metaliczny głos ostrzegawczy, który brzmi jak dźwięk potrząsane­go tamburyna.
W czasie żerowania palczak wolno porusza się wśród gałęzi drzew i postukuje w pnie, poszukując żyjących w drewnie larw i dorosłych owadów. Po odnalezieniu pokarmu rozgryza drewno swymi dłu­towatymi zębami. W pewnych porach roku aj-aj żywi się także gąbczastymi tkankami narośli poja­wiających się na pniach drzew.
Palczak szczególnie lubi mango i orzechy koko­sowe. Po rozerwaniu włóknistej powłoki palczak wygryza małą dziurę w orzechu. Wkłada w nią długi palec środkowy i wybiera nim z wnętrza słod­ki miąższ i mleko. Dzięki mocnym, zakrzywionym siekaczom palczak może przegryzać twarde pest­ki mango, aby dostać się do nasion.

Zwierzę nocne
Z powodu swego nocnego trybu życia palczak jest rzadko widywany przez ludzi. Populacja aj-aj jest rozproszona na obszarach lasów deszczowych wschodniej części Madagaskaru, a także w lasach części północnej i północno-zachodniej. Ten gatu­nek małpiatki potrafi przystosować się do życia w różnych środowiskach leśnych i występuje nie tylko w pierwotnych lasach deszczowych, ale także w lasach powstających w miejscu dawnych wyrę­bów oraz w lasach zrzucających liście w porze su­chej. Najliczniej spotyka się go na obrzeżach terenów uprawnych (szczególnie w pobliżu plantacji palmy kokosowej); obserwowano go także w la­sach namorzynowych. Mimo to jego populacja jest mała i jest on jednym z najbardziej zagrożonych wyginięciem gatunków na Madagaskarze.
Ponieważ liczebność ludności Madagaskaru cią­gle wzrasta, w ostatnich latach następuje powięk­szanie się obszarów rolniczych, które powstają w miejscu wycinanych lasów. Wzrost powierzch­ni zajętych przez plantacje palmy kokosowej i związany z tym dostęp do pokarmu mógłby korzystnie wpłynąć na liczebność palczaków. W istocie jednak okolice plantacji są dla palcza­ków bardzo niebezpiecznymi miejscami. Ludność malagaska żyje w ciągłym strachu przed palczakami, ponieważ te małpiatki są uważane przez tubylców za wcielenia niezwykle niebezpieczne­go złego ducha. Gdy tylko w okolicy wioski zosta­nie zauważony palczak, miejscowi czarownicy, zwani ombiasy, muszą szybko zwołać zebranie mieszkańców, aby rozwiązać problem. Mimo, żc jest to wbrew prawu, palczak zwykle zostaje w rytualny sposób zabity, co ma uchronić wieśniaków przed wpływem złego ducha.

Czarownicy
Czarownicy z racji swego autorytetu mogą zrobić wiele dobrego dla ochrony rzadkich, naturalnych zespołów roślinnych i zwierzęcych Madagaskaru Tradycyjnie zajmowali się oni sprawami związa­nymi z płodnością. Ponieważ obecnie cała dzikz populacja palczaków liczy tylko około 200 osob­ników trzeba działać szybko, aby gatunek nie wy­ginął. Wydział Wód i Lasów odpowiedzialny zs sprawy ochrony przyrody na Madagaskarze i Świa­towy Fundusz na Rzecz Dzikich Zwierząt starają się przekonać miejscowych czarowników do przy­łączenia się do prowadzonych przez nich działań.

Palczak (Daubentoniidae madagascariensis) należy do rodziny Daubentoniidae w podrzędzie Prosimii rzędu Primates.
Jest jedynym obecnie żyjącym gatunkiem z tej rodziny.
Masa: około 3 kg
Długość głowy i tułowia: około 40 cm
Długość ogona: 40 cm
Okres rozrodu: zwykle październik/listopad
Liczba młodych: jedno
Dieta: owady i owoce
Głos: metaliczny pisk

Podobne prace

Do góry