Ocena brak

OZNAKI I ZNAKI W SENSIE WŁAŚCIWYM

Autor /Ed123 Dodano /08.07.2011

Oznaka to jakiś przedmiot naturalny (zastany), powiązany rzeczowo z innym przedmiotem (najczęściej jako skutek określonej przyczyny) i swoim zachodzeniem wskazujący na zachodzenie (swej) przyczyny. Na przykład wysypka na ciele jako oznaka (objaw) choroby, dym jako oznaka ognia. Podmiot traktujący pewien przedmiot (stan rzeczy) jako oznakę czegoś przechodzi od poznania (stwierdzenia zachodzenia) oznaki do poznania (stwierdzenia zachodzenia) przyczyny na drodze rozumowania, wnioskowania. Oznaka naturalna jest przedmiotem jednowarstwowym, nie ma w niej złoŜenia z nosiciela znaczenia i znaczenia. Występują oznaki, w skład których wchodzą pewne symbole konwencjonalne. Na przykład wywieszenie czarnej chorągwi jest oznaką Ŝałoby, nieszczęścia, czyjejś  śmierci. Czarna chorągiew nie jest warstwą, lecz częścią oznaki stanu rzeczy czy zdarzenia: wywieszenie czarnej chorągwi. Niektórzy mówią tu o oznakach konwencjonalnych.

I. Dąmbska proponuje oznaki naturalne nazywać symptomami, a konwencjonalne sygnałami; terminsygnał" ma - zaznaczamy - szereg rozmaitych znaczeń. Istoty znaków ikonicznych (obrazów) upatruje się w tym, iŜ one przedstawiają coś z pewną naocznością, na zasadzie podobieństwa do przedmiotów transcendentnych pod względem wyglądu lub struktury. Przy szerokim rozumieniu obrazu jest nim nie tylko fotografia czy rysunek, wyrzeźbiony model, lecz takŜe projekt, schemat, mapa. (Niektórzy do znaków ikonicznych zaliczają teŜ dzieła sztuk plastycznych, film, taniec i inne). W kaŜdym jednak znaku ikonicznym występuje moment konwencji, moment nastawienia na potraktowanie pewnego przedmiotu jako znaku czegoś, na związanie z danym wyglądem czy schematem (strukturą) określonego znaczenia. Niekiedy następuje rozluźnienie zasady podobieństwa i znak ikoniczny przechodzi w znak konwencjonalny (np. znaki wagonów sypialnych, miejsc do leŜenia, wody do picia, w systemie znaków stosowanych np. w kolejowym rozkładzie jazdy czy na dworcach).

Mówiąc o znakach konwencjonalnych, przez konwencję rozumiemy umowę (indywidualną lub zbiorową), decyzję (indywidualną lub zbiorową) lub zwyczaj; dwie pierwsze są  świadome, zwyczaj moŜe być nieuświadomiony, konwencja jako zwyczaj (praktyka) jest zachowaniem nie instynktownym, lecz nabytym i ostatecznie swoją podstawę ma w umowie lub decyzji. Przykładami znaków konwencjonalnych (zwanych teŜ arbitralnymi, nieumotywowanymi, symbolicznymi) są wyraŜenia języków naturalnych (etnicznych) i sztucznych (esperanto, języki nauk formalnych), znaki sygnalizacji kolejowej czy morskiej, światła kierunkowe samochodów itd. Niektórzy sprowadzają znaki właściwe do oznak: podstawę tej propozycji ma stanowić okoliczność, iŜ własności znaku są oznaką własności przedmiotu tego znaku (desygnatu czy denotatu), a posługiwanie się znakiem jest oznaką tego, że posługujący się nim myśli o przedmiocie znaku.

Termin „symbol" ma szereg róŜnych znaczeń. Oznaczać moŜe bądź znaki konwencjonalne (zwłaszcza językowe), bądź szczególny sposób ich uŜycia, określony typ struktury językowej (w poetyce), bądź nadawanie pewnym przedmiotom - zastanym lub wytworzonym - funkcji reprezentowania lub zapowiadania innych przedmiotów, traktowanie ich jako odsłaniających - mgliście i nie wprost - jakieś głębsze warstwy psychiki i rzeczywistości (teoria kultury, psychoanaliza); w tym ostatnim  wypadku termin „symbol" wyprowadza nas poza sferę znaków.

Podobne prace

Do góry