Ocena brak

Owady - Przeobrażenie zupełne i niezupełne

Autor /Natan Dodano /26.01.2012

Owady, podobnie jak wszystkie stawonogi, rosną inaczej niż na przykład ssaki czy mięczaki. Ich zwykle sztywny, chitynowy oskórek może się rozciągać tylko przez stosunkowo krótki okres po jego powstaniu, a następnie twardnieje i staje się nieelastyczny. Rosnący owad musi więc zrzucać od czasu do czasu stary, sztywny oskórek i wytwarzać nowy. Tylko w ten sposób może bowiem osiągnąć stadium ostateczne zwane owadem dorosłym, postacią doskonałą albo imago. Stadia larwalne mają niemal zawsze prostszą budowę od postaci doskonałych, a u wielu owadów również całkowicie odmienną. Wyróżnia się w związku z tym dwa podstawowe typy rozwoju, a zarazem dwie główne grupy owadów: o przeobrażeniu zupełnym (holometaboliczne) i niezupełnym (he-mimetaboliczne). W pierwszym z nich poszczególne stadia rozwojowe bardzo wyraźnie różnią się wyglądem, ponadto

pomiędzy ostatnim stadium larwalnym a owadem dorosłym występuje stadium spoczynkowe - poczwarka, w której pomimo pozornego bezruchu zachodzą intensywne przemiany prowadzące do powstania postaci doskonałej owada. W przeobrażeniu niezupełnym nie występuje stadium poczwarki, a larwy podobne są do owadów dorosłych (ima-gines). Do pierwszej z omówionych grup należy większość występujących w Europie owadów m.in. motyle, chrząszcze, błonkówki i muchówki, do drugiej natomiast np. jętki, ważki, prostoskrzydłe i pluskwiaki.

U chrząszczy ze złożonych przez samicę jaj wylęgają się małe larwy zupełnie niepodobne do przyszłego dorosłego owada. Na dużej puszce głowowej znajdują się jedynie dobrze rozwinięte narządy gębowe i kilka oczek pojedynczych (przyoczek bocznych). Tułów zaopatrzony jest w 3 pary krótkich, często dość silnie zbudowanych nóg, a za nimi znajduje się nieco robakowaty z wyglądu odwłok, podzielony na wyraźne pierścienie. Larwa intensywnie żeruje, w określonych odstępach czasu zmienia oskórek (linieje) i rośnie. Po dorośnięciu do ostatecznych, możliwych do osiągnięcia w konkretnych warunkach środowiskowych rozmiarów, przepoczwarcza się. Poczwarka pod wieloma względami przypomina już dorosłego chrząszcza. Wprawdzie nie odżywia się i nie porusza, ale zachodzą w niej głębokie przemiany, w wyniku których powstaje i po pewnym czasie wylęga się imago. Każdy chrząszcz, którego spotkacie, jest dojrzałym, w pełni rozwiniętym owadem, nawet jeśli jest bardzo mały.

Całkiem inaczej przebiega rozwój owadów o przeobrażeniu niezupełnym. Z jaja szarańczaka wylęga się mała larwa, bardzo już podobna do przyszłego owada doskonałego. Ma taką samą budowę ciała, ale tylko zawiązki skrzydeł, które przy kolejnych linieniach przekształcają się stopniowo w normalne, całkowicie funkcjonalne skrzydła imago. Równolegle rozwijają się również narządy rozrodcze. Jak już wspomniano, w tym typie rozwoju brak jest stadium poczwarki. Nie u wszystkich jednak grup owadów o przeobrażeniu niezupełnym ma miejsce takie bezpośrednie przekształcenie się ostatniego stadium larwalnego w dorosłego owada. Niektóre z nich zbliżają się w swym rozwoju do typu przeobrażenia zupełnego. Dotyczy to zwłaszcza przylżeńców i mączlików, u których występują stadia podobne do poczwarek. W pewnej mierze do owadów takich należą również ważki. Ich żyjące w wodzie larwy dość znacznie różnią się bowiem budową od postaci doskonałych tych owadów.

Oddychają skrzelotchawkami, podczas gdy dorosłe ważki tchawkami, mają również specyficzny, powstały z przekształconej dolnej wargi narząd chwytny, tzw. maskę (służący do chwytania zdobyczy). Różnice są więc na tyle duże, że podświadomie można byłoby oczekiwać istnienia u ważek stadium poczwarki. Nie ma go jednak, a larwa po każdym linieniu ma coraz dłuższe zawiązki skrzydeł, by po ostatnim przeobrazić się wreszcie w imago. Różnice w budowie ciała spowodowane są więc przystosowaniem larw i postaci dorosłych ważek do dwóch odmiennych środowisk - wodnego i lądowego.

Podobne prace

Do góry