Ocena brak

Oświecenie

Autor /Samantha Dodano /06.04.2011

 

Przedstawiciele filozofii i nauki:

  • Franciszek Bacon

  • Rene Descartes (Kartezjusz)

  • Błażej Pascal

  • Benedykt Spinoza

  • Izaak Newton

  • Jan Lacke (Lak)

Przedstawiciele literatury:

  • Karol Ludwik Montesquieu

  • Wolter

  • Jan d’Alembert (Dalamber)

  • Dionizy Diderot (Didero)

  • Jan Jakub Roussau (Russo)

Kierunki filozoficzne:

Racjonalizm – twórca Kartezjusz. Głoszono potęgę rozumu jako głównego narzędzia poznawania świata.

Empiryzm doświadczenie Twórcą był Lacke pedagog, który wiele miejsca poświęcił zagadnieniom wychowania dzieci. Uważał, że wszystko, co wiemy, zawdzięczamy wyłącznie zmysłom. Umysł nie posiada, żadnych idei wrodzonych tzn. takich, z którymi człowiek przychodzi na świat, a które nie zależą od warunków, w których on żyje. Człowiek rodzi się jak czysta tabliczka, na której całą zdobywaną w ciągu życia wiedzę zapisuje całe nabyte doświadczenie

Deizm – deiści przyjmowali, że Bóg stworzył świat, uważali jednak, że nie wpływa on już na dalsze jego losy. Wszystko, co się dzieje na świecie zależy bezpośrednio nie od woli Bożej, lecz od nie zmiennych i nienaruszalnych praw natury

Ateizm – wysunęli pojęcie religii naturalnej to jest zespołu wierzeń, które są wspólne ludziom wszystkich wyznań, zaprzeczali istnieniu Boga.

Montesquiev można go nazwać literatem był prawnikiem i filozofem. Zasłynął jako autor dwóch dzieł „Listy Perskie” i „O duchu praw”. W pierwszym utworze w postaci listów, rzekomo pisanych przez dwóch Persów przebywających we Francji zawarł krytykę ówczesnego społeczeństwa francuskiego. W drugim utworze głosił teorię ograniczenia władzy królewskiej i podziału władzy państwowej na prawo dawną, wykonawczą, sądowniczą.

Jan d’Alembert, Dionizy Diderol byli głównymi redaktorami I autorami wydawnictwa pod tyt. Encyklopedia, czyli słownik rozumowany, nauk, kunsztów, rzemiosła. Encyklopedia wychodziła w latach 1751 – 1777 i skupiała wokół siebie najwybitniejszych publicystów, uczonych i pisarzy epoki, nazywano ich encyklopedystami. Najwybitniejszym pisarzem Oświecenia był Wolete – pisarz, filozof zajmował się również urbanistyką, transportem, handlem. Uprawiał różne gatunki literackie, od epopei i dramatów aż do drobnych epigramów i utworów okolicznościowych.

Czasopisiemnictwo – W 1765 roku w Warszawie powstaje „Monitor” na wzór angielskiego czasopisma „Spektator” redaktorem naczelnym był Franciszek Bohomorec współpracowali Ignacy Krasicki, Adam Naruszewicz, Franciszek Zabłocki i inni. Było to czasopismo społeczno-literackie. Popierało obóz reform, na łamach „Monitora” walczono z ciemnotą, zacofaniem, przesądami, z cudzoziemczyzną, pijaństwem, marnotrawstwem, zepsuciem obyczajów, z głupotą. Domagało się tolerancji religijnej. Monitor wychodził do roku 1785.

zabawy przyjemne i pożyteczne” – 1770 rok założenie – powstały na wniosek i były pod patronatem króla. Czasopismo typowo literackie. Umieszczano w nim różne utwory, recenzje sztuk z działalności teatru, z obiadów czwartkowych.

Merkuriusz Ordynacyjny”, „Gazeta Warszawska”, „Gazeta Narodowa i Obca” redagowana przez Niemcewicza i propagująca program obozu reform.

,”Co tydzień” wydawana i redagowana przez Ignacego Krasickiego.

Teatr – w 1765 roku powstaje na wniosek króla w Warszawie teatr publiczny nazwany później teatrem narodowym, przedtem istniały teatry dworskie z wędrownymi trupami aktorskimi, skupiające wąski krąg odbiorców. Król chciałby dostęp do sztuki mieli wszyscy, dlatego otworzył teatr publiczny. Pierwszym dyrektorem był Franciszek Bohomorec, który przez odpowiedni dobór repertuaru, realizował hasło, bawiąc uczyć. Wystawiał przede wszystkim komedie, ponieważ w każdym bohaterze scenicznym widz mógł ujrzeć samego siebie. W ten sposób teatr podjął walkę z wadami i przywarami ludzkimi. Bohomorec w większości wystawiał sztuki Moliera,które umiejętnie tłumaczył a nawet przerabiał dostosowując do realiów polskich. Pełny rozkwit teatru nastąpił za dyrektorstwa Wojciecha Bogusławskiego (1783 – 1814). Dbał nie tylko o sprawy organizacyjne, ale przede wszystkim o swych aktorów i odpowiednie pensje,stroje,warunki socjalno bytowe. Wprowadził odpowiednie dekoracje,kostiumy,oświetlenie sceny,wystawiał sztuki krajowe i obce jak również swoje własne. Dużą popularnością cieszyła się jego sztuka cud mniemany, czyli Krakowiacy i górale,pisał również dramaty historyczne położył również duże zasługi dla krzewienia kultury teatralnej w całym kraju, w latach 1784 – 1790 jeździł wraz ze swoją trupą z przedstawieniem do wielu miast polskich,przyczyniając się w ten sposób do rozbudzania zainteresowania teatrem na prowincji.

Szkolnictwo reformę szkolnictwa zapoczątkował Stanisław Koniarski, który w 1740 roku założył Kolegium Nobilium,czyli szkoła dla zamożnych synów szlacheckich. W 1773 roku sejm na wniosek króla powołuje Komisję Edukacji Narodowej, pierwsze Ministerstwo Oświaty w Europie. Przeprowadzono reformę szkolnictwa, pieniądze na to zdobyto przez kasację zakonów jezuickich. Zniesiono średniowieczny system nauczania i wprowadzono metodę poglądową. Językiem wykładowym stał się język polski, do programu nauczania wprowadzono nauki przyrodnicze, następnie fizykę, chemię oraz nauki humanistyczne, wychowanie obywatelskie i fizyczne. Po raz pierwszy dopuszczono do szkół dziewczęta. Utworzono szkoły: -elementarne

-podwydziałowe

-wydziałowe

-pierwsze szkoły zawodowe rolnicza w Hrubieszowie, górnicze na Śląsku).

Uczono praktycznej nauki zawodu u poszczególnych majstrów – opiekę sprawowały cechy. Komisję powołało Towarzystwo do Ksiąg Elementarnych, które miało opracować podręczniki dla szkół. Pierwszą gramatykę języka polskiego opracował Grzegorz Piramowicz.

 

Stanisław Leszczyński – wywodził się z rodu magnackiego i był tzw. Królem elekcyjnym. Był mądry wykształcony, dostrzegający bolączki naszego kraju, dlatego próbował ratować jeszcze ojczyznę. Dwukrotnie musiał abdykować. Wyjechał do Francji na dwór króla. Tam dostaje od niego zamek i majątek. Zaczyna pisać dzieło swojego życia. Powraca do Polski, lecz znów abdykuje, ponieważ magnaci chcą nim kielować

Głos wolny, wolność ubezpieczający” – nie wysuwa radykalnych żądań, chce tylko żeby ograniczyć veto gdyż zło tkwi nie w samej zasadzie, lecz w jej nadużywaniu. Można stosować veto tylko w przypadku, gdy, ustawy godzą w interesy kraju, nie może służyć prywacie, domaga się monarchii konstytucyjnej i dziedziczenia tronu, wzmocnienia autorytetu króla. Postrzegał, że cały ciężar utrzymania kraju spoczywa na chłopach, dlatego proponował pewne ulgi dla nich, wolność osobista chłopa. Pan był katem. Zamiana pańszczyzny na czynsz. Utworzenie sądów grodzkich, by chłop mógł odwoływać się do nich w sporze z dziedzicem.

Stanisław Koniarski – współpracownik Leszczyńskiego. Studiował w kraju potem w Rzymie. Zreformował szkoły piarskie. W 1740 założył Colegium Nobilium szkołę dla zamożnych synów szlacheckich.

O skutecznym rad sposobie” – wysuwa takie same propozycje jak Leszczyński poszerzając je tylko. Domaga się zniesienia veto. Reformy szkolnictwa. Walczył o czystość języka polskiego z tzw. Makaroniarzami. Pisał dramaty, komedie

Bracia Zamojscy – pierwsza publiczna biblioteka.

Ignacy Krasicki – ur. się w 1735 roku. Od elekcji król Stanisława Augusta związany był programem jego reform. Od 1772 roku, czyli od drugiego rozbioru Polski, jako biskup warmiński podlega królowi Prus. Często przebywał na jego dworze zadziwiając go swoją wiedzą. Jego twórczość mimo rozłąki z ojczyzną skierowana do społeczeństwa polskiego. Pisał powieści, bajki, satyry i inne utwory. Zmarł w 1801 roku.

Krasicki pisał bajki epigramatyczne – krótkie i narracyjne – długie. Bajki zebrał w dwóch tomach „Bajki i przypowieści”, „Bajki nowe”.

Wstęp do bajek” – poeta ukazuje idealne społeczeństwo, bez wad, ale dochodzi do wniosku, że może on istnieć tylko w bajkach.

Malarze” – historia dwóch malarzy portrecistów. Piotr tworzył prawdziwe dzieła sztuki naturalista, mało miał klientów, żył w nędzy. Jan zły malarz, upiększał portrety, był bogaty, bo klienci chcieli się widzieć nie takimi, jakimi byli. Krytyka szlachty za brak samokrytycyzmu, nieznajomości sztuki. Woleli mieć kicze, niż prawdziwe dzieła.

Wino i woda” – bajka społeczna. Gdyby nie ciężka praca chłopów panowie nie opływaliby w dostatkach.

Szczur i kot” – historia szczura uczy, że nie można być zbyt dumnym, zarozumiałym, zadufanym w sobie, gdyż człowiek traci poczucie rzeczywistości. Zbytnia pewność siebie może doprowadzić do tragedii, gdyż nie zwraca się uwagi na czyhające niebezpieczeństwa

Wół minister” – krytyka rządu. Na odpowiedzialnym stanowisku powinni być odpowiedzialni ludzie.

Wół – powolny, systematyczny, pracowity rządził sprawiedliwie, w kraju był ład i porządek.

Małpagłupia, lekkomyślna, rozrzutna trwoniła pieniądze na zabawy. Dwór się bawił, ale płakał lud ubogi, ponieważ płacił wysokie podatki.

Lis – chytry, przebiegły, okradł skarb państwa, zdradził króla i uciekł.

Na stanowisko ministra wrócił wół i wszystko naprawił. Więcej można zyskać pracowitością i rzetelnością niż głupotą i przebiegłością.

Lew i zwierzęta” – krytyka despotycznych, tyrańskich rządów. Król lew – pozornie był łagodny, dobry, pozwalał poddanym brać wszystko, by potem surowiej karać za popełnione czyny.

Krasicki napisał 22 satyry, które przyniosły mu sławę.

Do króla” – w tej satyrze, krytykuje króla, lecz pod tym kryją się jego zalety. Nie ma królewszczyzn, nie pochodzi z rodu królewskiego. Był szlachcicem, został wybrany elekcyjnie. Ośmiesza szlachtę, która jest równa królowi. Nie daje żadnych przywilejów szlachcie. Król był za młody miał 30 lat jak się zestarzeje to powiedzą że jest za stary. Łagodny, uległy, dba o swych poddanych, ma za dobre serce. Powinien być srogi, żeby wszyscy się go bali a jednocześnie szanowali. Powinien być tyranem, despotą. Jest rozrzutny traci pieniądze na kulturę i oświatę. Chce zostawić Polskę mądrą, oświeconą.

Pijaństwo” – autor kreśli portret nałogowego pijaka, który szuka tylko okazji do napicia się wódki i gani staropolski obyczaj, że gościa trzeba suto przyjąć. Szlachta pod wpływem alkoholu staje się bardzo patriotyczna, reformuje państwo, dba o dobro publiczne, wzbogaca skarb państwa, prowadzi zwycięskie wojny, odbiera utracone ziemie, ale gdy wytrzeźwieje o wszystkim zapomina. Uczta skończyła się bijatyką którą sprowokował gospodarz i musieli interweniować służący. Poeta mówi, że pijak traci wszystko i zdrowie, majątek, przyjaciół, dobre imię. Stacza się na dno upadku moralnego. Jest jak zwierzę, gdyż kieruje się instynktem a nie rozumem. Jako kontrast ukazuje człowieka wstrzemięźliwego, który ma wszystko, co pijak stracił.

Świat zepsuty” – jest to podsumowanie wszystkich satyr. Poeta wymienia wszystkie wady świata zepsutego. Poeta wymienia wszelkie wady zepsutego świata. Poeta ubolewa nad tym, że nie szanuje się dawnych tradycji i obyczajów. Obecnym światem żądzą kłamstwa, krętactwa, za nic się ma cnotę, honor. Panuje nierząd rozpusta, różne występki, ludzie się kłócą, nie na widzą, okradają słabszych, bogacą się krzywda i łzami ludzkimi. Pełno jest „ksiąg bezbożnych” to jest romansideł, które wypaczają charaktery. Zepsucie idzie od stolicy i grozi dalszą zarazą. Brak szacunku dla króla, lekceważenie prawa, góruje prywata, zyski.

Krytyka duchowieństwa w „Monachomachi” Ignacego Krasickiego. Napisał trzy poematy heroikomiczne: „Myszedia” , „Monachomachia” i „Antymonachomachia”

Myszedia” – opisuje walkę kotów z myszami w stylu homeryckim. Autor ośmiesza kronikarzy.

Monachomachia” – poemat heroikomiczny. Gatunek literacki który ukształtował się już w starożytności jako parodia eposu homeryckiego. Treścią utworu jest konflikt pomiędzy przedstawicielami dwóch zakonów żebraczych. Zakonnicy zajmowali się dotychczas prawie wyłącznie pożeraniem ogromnych ilości i piciem beczek piwa, jednak pewnego dnia zdecydowali się na wszczęcie scholastycznej dyskusji. Uczona dyskusja bardzo szybko, z braku racjonalnych argumentów przeradza się w powszechną bijatykę. Jednak całą bitwa kończy się pomyślnie dla obu stron. Między walczących zostaje wniesiony uroczyście „puchar przesławny” stanowiący wezwanie do zakończenia walk i zapowiadający dalsze pijaństwo. Utwór ten ma na celu nakreślenie ówczesnych zakonników. Autor krytykuje ich niski poziom moralny i intelektualny. Nazywa ich „świętymi próżniakami” czy „wielebnym głupstwem”.

Antymonachomachia” – utwór, który rzekomo ma odwoływać wizje zakonnego życia zawartego w „Monachomachi”. W rzeczywistości jest jednak powtórzeniem głównych założeń „Monachomachi”.

 

 

 

Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki” Ignacy Krasicki – pierwsza polska powieść.

W księdze I poznajemy dzieciństwo i młodość Mikołaja. Urodził się w domu szlacheckim. Ojciec jego był skarbnikiem, pełnił różne funkcje. Często uczestniczył w obradach sejmików, został za to wynagrodzony tytułem stolnika. Był człowiekiem prostym, niewykształconym, rzetelnym, szczerym, przyjacielskim. Przestrzegał tradycji obyczajów szlacheckich. Chorował na pedagrę. Matka byłą szlachcianką, kobietą prostą zajmującą się domem. Do siedmiu lat Mikołaj wychowywany był wśród kobiet, rozpieszczany, zniewieściały. Gdyby nie wuj nie szybko by się zaczęła edukacja Mikołaja. Mimo oporów matki został wysłany do szkoły powszechnej. Następnie uczęszczał do szkoły publicznej, lekcje nudziły go, powrócił do domu gdyż koledzy bili go. Od tego czasu rozpoczęła się prywatna nauka. Zatrudniono guwernera Damona, Francuza, markiza, który potem okazał się oszustem. Zamiast uczyć go konkretnych przedmiotów, nauczył go gier hazardowych, modnego ubierania się, czytania romansideł, korzystania z życia. Wypaczał mu charakter. W tym czasie przeżywa pierwszą młodzieńczą miłość. Zakochał się w kuzynce, biednej, która byłą wychowanką jego matki. Matka, gdy się zorientowała, wysłała wychowankę do klasztoru by tam pobierała nauki. Po śmieci ojca zostaje spadkobiercą majątku, prowadzi procesy z sąsiadami. W czasie pobytu w Lublinie przekonał się, że w Trybunale panuje przekupstwo, sędziemu i adwokatom musiał dać sowite łapówki np.: karetę, czwórkę koni, wydał przyjęci i sprawę wygrał. W Lublinie spotkał, Damona, który namówił go na wyjazd do Warszawy. Tam poznał hrabinę i jej rzekomą córkę. Razem korzystali z życia. Mikołaj rozkochał się w hrabiance, zaręczył się i po sutej kolacji poszli spać, a gdy się obudził nie było Damona, hrabiny, narzeczonej i pieniędzy. Powrócił do domu i zajął się gospodarstwem, ale po pewnym czasie postanowił zwiedzić świat. Część majątku wydzierżawił, pozostałą oddał pod opiekę zarządcy i wyjechał do Paryża. Tam szybko zdobył opinię bogatego, modnego panicza. Pieniądze wydawał na stroje, hulaszczy tryb życia. Kiedy mu zabrakło pieniędzy zaciągał długi, a że był wypłacalny, więc mu pożyczano. Kiedy zarządca napisał, że nie ma już pieniędzy Mikołaj postanowił uciec w nocy z Paryża przed wierzycielami i więzieniem. Dogadał się z kapitanem statku płynącego do Amsterdamu, który wziął go na pokład. W czasie rejsu rozszalał się sztorm, statek rozbił się a Mikołaj ocknął się na jakiejś nieznanej wyspie. Na wyspie mieszkał lud żyjący we wspólnocie plemiennej. Na czele stał mędrzec Xaoo a wyspa nazywała się Nipu. Troskliwie zajęto się rozbitkiem. Wśród Nipuańczyków Mikołaj przeszedł przemianę moralną, docenił pracę w życiu człowieka nabrał tężyzny fizycznej. Pewnego dnia do wyspy przypłyną statek, by zrobić zapasy. Mikołaj zabrał się z nimi, ale w czasie rejsu napadli na nich piraci. Mikołaj dostał się do niewoli, a następnie został sprzedany. Jako niewolnik pracował w kopalni diamentów w Ameryce Środkowej. Poznał tam pewnego Amerykanina, który go później wykupił. Dał mu trochę pieniędzy i diamentów i odesłał do domu. Po powrocie wykupił zastawione majątki i zaczął wcielać w życie doświadczenia zdobyte na wyspie. Swoim chłopom dał wolność osobistą, zniósł pańszczyznę dał im po kawałku ziemi. Sąsiedzi nazwali go dobroczynnym filozofem. Jego chłopi byli dobrze ubrani w kościele siedzieli w ławkach. Mikołaj ożenił się ze swoją kuzynkę. Założył rodzinę, udzielał się społecznie, zaczął piastować różne stanowiska. Był posłem. Stał się wzorem obywatela – patrioty. Dalsze losy Mikołaja ukazane są w powieści „Pan podstolnik”.

Stanisław Staszic – (1775-1826) mieszczanin syn burmistrza Piły. Skończył seminarium w Poznaniu, później studiuje w Paryżu. Wychowawca synów Andrzeja Zamojskiego. Nauczał w Akademii Zamojskiej. Swoim chłopom dał wolność osobistą. Założył szkołę rolniczą w Hrubieszowie

Uwagi nad życiem Jana Zamojskiego

Przestrogi dla Polski” –

Propozycje reform:

  • domagał się tronu dziedzicznego

  • monarchii konstytucyjnej

  • zniesienia wolnej elekcji

  • zniesienia liberum veto

Sejm – jest za sejmem stałym, wybieranym na kilka lat, obradującym na poszczególnych sesjach. Miał się składać z izby senatorskiej i poselskiej. W skład izby drugiej miałoby wchodzić stu reprezentantów szlachty i stu mieszczan. Sejmowi przyznaje władzę prawodawczą i wykonawczą. Wnioski powinny być rozstrzygane większością głosów.

Wojsko – proponuje utworzenie stutysięcznej armii dobrze wyposażonej, umundurowanej dowodzonej przez wyszkolonych oficerów ze szkoły rycerskiej. Podatkami na utrzymanie armii należy obciążyć szlachtę w zależności od posiadanej ziemi.

Mieszczanie – domaga się nadania praw mieszczanom. Uważa, że w niczym nie różnią się od szlachty, należy im dać takie prawo do posiadania ziemi, zasiadania w sejmie, piastowania stanowisk państwowych i godności kościelnych, awansów w wojsku. Zapewnić mieszczanom bezpieczeństwo, sprawiedliwość i wolność by swobodnie mogło rozwijać się rzemiosło, handel, przemysł.

Chłopi – proponuje zamianę pańszczyzny na czynsz lub robociznę, nadania chłopom wolności osobistej. Zniesienia sądów patrymonialnych a utworzenia grodzkich.

Do panów, czyli możnowładztwa „Samych panów możnowładztwa zguba Polaków”. Magnaci stanowią najwyższą warstwę ich majątki wzrastały w różny sposób:

  • darowizny

  • nagrody

  • spadki bez uzasadnienia prawnego

  • odbieranie spadków sierocych

  • majątki bez spadkobierców, które przywłaszczano sobie

Oni zlekceważyli prawo, zamienili czczą formalność, prawo służyło ich dumie, łakomstwu i złości. Rzeczpospolita obywateli zamieniła się w Rzeczpospolitą łupieżców, zdrajców, krzywoprzysięzców. To możnowładcy zrywali sejmy uczyli biedniejszą szlachtę zdrady, podstępów, podłości, gwałtu, przekupywali ją i rozpijali. Urzędy sądowe zamienili „W targowisko sprawiedliwości albo w plac pijaństwa, przemocy i przekupstwa”. Panowie sprzedali ojczyznę wprowadzili do kraju obce wojska, „zamienili wolę narodu w wolę dworu moskiewskiego”. Doprowadzili do rozbioru kraju. „Rozpustni, lekkomyślni, chciwi, marnotrawni, dumni i podli, dzielność praw zniszczyli na wszystkie namiętności wyuzdani panowie byli w Polsce. Wielkie familie rządziły w kraju, podporządkowawszy sobie drobniejszą szlachtę. Trzymały w swoim ręku „wszystkie elekcje, władzę prawodawczą i wszystkie magistraty sądowe”. Nie ten brał urzędy, który miał zasługi, cnotę i wiadomości potrzebne, ale ten, kto najlepiej życiem i sumieniem szargał (pamiętać, lekceważyć). Bez woli popularnej familii nikt nie mógł piastować, urzędów cywilnych, godności kościelnych, jeżeli ktoś chciał się przeciwstawić mścili się odbierając mu w sposób nieuczciwy jego wsie. „Kto chciał mieć spokojność, majątek i sprawiedliwość zaciągał się pod magnatów przemoc”. Słabsze familie (mowa o Czartoryskich) szkodziły krajowi, lekceważąc nasz język, tradycje, kulturę. Wprowadzając cudzoziemszczyznę. Wysyłali swoje dzieci na różne wojaże zagraniczne, uczyli kosmopolityzmu stąd tak wielu modnych kawalerów fircyków. Przeciągali na swoją stronę biedniejszą szlachtę obiecując im urzędy, pieniądze, majątek, aby tylko popierali zdrajców szykujących zgubę ojczyźnie. Zatracili narodowy charakter, oddali się niewoli.

Hugo Kołątaj

Do Stanisława Monachowskiego – referenta koronnego, anonimów listów kilka.

Sejm – Kołątaj uważał, że powinny być dwie izby poselskie, jedna dla mieszczan, druga dla szlachty. Sejmowi przyznaje władzę prawodawczą a wykonawczą poszczególnym ministerstwom. Należy zamienić pańszczyznę na robociznę lub czynsz w oparciu o tzw. Kontrakty, które obie strony powinny przestrzegać. W kontraktach miał być ustalony rodzaj pracy, opłat, podziału zysku. Domaga się „ wolność osoby rolnika i własność gruntową dziedzica”. Chłop wolny pracujący bez przymusu na ziemi pańskiej wyżywi siebie pana i ojczyznę.

Do Prześwietnej Deputacji” –

Deputacja – grupa ludzi wybrana do opracowania konstytucji. Autor zwraca się do nich z apelem by przy pracy nad konstytucją, kierowali się sumieniem, sprawiedliwością, by pod uwagę brali „Człowiek i jego bezpieczeństwo, obywatel i jego szczęśliwość, ojczyzna i jej całość będą jedynym prawidłem robót waszych”. Niech się nie boją podłości, zawiści i gróźb przeciwników reform, bo mają poparcie większości narodu i tworzą dzieło historyczne. Powinni uwzględniać propozycje dotyczące sprawy chłopów, bo „Nie może się ten naród nazywać swobodnym, gdzie człowiek jest nieszczęśliwym”. Autor domaga się praw dla chłopów i mieszczan. Nie należy oświecać pospólstwa, gdyż „Oświecony niewolnik czuje wtenczas cały ciężar niesprawiedliwości, który go uciska” będzie pragnął zemsty na tych, którzy go tak długo ciemiężyli. Dać chłopom to, co im się należy. Zabezpieczyć własność gruntową dziedzica. Mieszczanie powinni otrzymać swoje prawa by swobodnie mogły rozwijać się miasta.

Franciszek Salezy – Jezierski „Katechizm o tajemnicach rządu polskiego”.

Utwór składa się z pytań i odpowiedzi:

Chłop nie jest człowiekiem, bo .........................................

............................................................................................

Mieszczanin jest kimś przejściowym ma bogactwo, wygody, szkoły, lecz nie może być opatem, oficerem w wojsku. Szlachcic mu się kłania, gdy chce pożyczyć pieniądze.

Powrót posła” – Julian, Ursyn Niemcewicz.

Ocena obozu patriotycznego. Do obozu patriotycznego należeli Podkomorzy, Podkomorzyna, Walery, Teresa, Jakub i Agata. Obóz patriotyczny był za wprowadzeniem dziedziczności tronu, a zniesienia elekcji, ponieważ w czasie bezkrólewia w Polsce był olbrzymi chaos. Byli za wprowadzeniem reformy podatkowej, aby zdobyć pieniądze na wojsko, ponieważ armia Polska, byłą o dużo słabsza od sąsiadów. Domagali się, aby zniesiono liberum veto, ponieważ zrywano sejmy, jeżeli ktoś podsuwał ustawy godzące w szlachtę. Chciano sojuszu z Prusami przeciwko Rosji. Mówili, że Polacy powinni przyjmować od cudzoziemców ich cnoty a nie śmieszne zwyczaje.

Podkomorzypatriota, świadomy niebezpieczeństwa grożącego Polsce. Mówi mądrze o sytuacji w kraju, stara się być obiektywnym. W oświacie przeciwny jest salonowemu wykształceniu, powielania starych wzorów. Krytykuje kosmopolityzm, zacofanie i nieuctwo.

Waleryposeł na Sejm Czteroletni. Kocha ojca i jest mu wdzięczny za wychowanie, wpojenie patriotyzmu, zasady użyteczności. Uważa, że służba ojczyźnie jest obowiązkiem. Stara się przejmować od innych narodów dobre cechy. Myśli, że naród powinien decydować o losach kraju.

Do obozu konserwatywnego należeli Starosta, Starościna, Szarmancki.

Starosta jest straszliwym nudziarzem, który wykłada długie i bezsensowne horoskopy polityczne, chociaż nie zna się na polityce. Mówi, że Polska nie powinna zawierać sojuszy z nikim, a jeżeli już trzeba zawrzeć z kimś sojusz to z państwem oddalonym od Polski. Mówi, że szlachta była potężna za królów saskich tym samym wyraża niechęć do jakichkolwiek zmian. Jest przeciwko zniesieniu liberum veto, bo to godzi w szlachecką wolność. Uważa, że sejm, mimo że tak długo obradował to w zasadzie nic nie uchwalił. Sprzeciwia się szeroko posuniętej edukacji, mówi, że syna powinno wychowywać gospodarstwo, nie powinien on zaprzątać sobie głowy rzeczami niepotrzebnymi. O jego ślubie zadecydował posag, dlatego nie wie, co to miłość. Nie zważa na losy ojczyzny.

Starościna – typowa „żona modna”. Przez cały czas pogrążona jest w smutku. Zaczytana w romansidła nie dostrzega realiów ówczesnego świata. Narzeka nawet z bardzo błahych powodów. Jest typową kobietą tamtych czasów opanowaną przez makaronizmy.

Szarmancki – modny fircyk. Jest bez kompleksowym łowcą posagów. Podczas podróży po świecie i pobytu u Podkomorzego zajmuje się tylko zabawą i flirtem. Tak samo jak starostę nie obchodzą go losy państwa, dla niego ważne są pieniądze i zabawa.

Podobne prace

Do góry