Ocena brak

Osoby prawne

Autor /Demetriusz Dodano /17.11.2011

Osobami prawnymi w prawie rzymskim były a) związki osób – korporacje (universitatis), stowarzyszenia (sodalitates), gminy (muncipia) oraz b) masy majątkowe – fundacje, którym prawo nadaje w pewnym zakresie podmiotowość prawną.

Korporacje w Rzymie znane już były w okresie obowiązywania Ustawy XII Tablic, ale wówczas miały one charakter wyłącznie prywatny. Sama nazwa państwa rzymskiego z okresu republiki wskazuje na to, że pojmowano je jako związek obywateli (populus Romanus). Państwo to miało z dawien dawna majątek odrębny od majątku obywateli. Z racji tego majątku państwo prowadziło oczywiście działalność gospodarczą i przy tym wchodziło także w stosunki prawne z poszczególnymi obywatelami. Jednakże państwo rządziło się tylko normami prawa publicznego. W okresie pryncypatu nastąpił rozdział majątku publicznego. Część wpływów państwowych miał do dyspozycji cesarzfiscus, reszta należała do dyspozycji senatu.

Związkami osób były też gminy (muncipia, civitates). Spełniały one funkcje publiczne, ale nadto miały też swoje majątki, rozwijały działalność gospodarczą.

To samo odnosi się wreszcie do licznych stowarzyszeń (collegia, sodalitates, sodalicia), które skupiały zespoły osób związanych ze sobą, np. wspólnotą zamieszkania, zawodu czy kultu religijnego.

Masy majątkowe – fundacje występowały w dwojakiej postaci:

  • fundacje niesamodzielne (wcześniejsze) – były to wartości majątkowe powierzane gminom, stowarzyszeniom albo osobom prywatnym, z obowiązkiem obracania ich na określone cele, np. na utrzymywanie sierot (tzw. fundacje alimentacyjne)

  • fundacje samodzielne – odrębne majątki, zarządzane przez specjalne do tego powołane organy. Taki charakter miały też zakłady kościelne (kościoły, klasztory).

Reasumując, Rzymianie nie stworzyli ogólnej teorii osób prawnych. Z praktycznymi problemami udziału korporacji i fundacji w obrocie prawnym radzono sobie bez większych trudności. Początkowo tylko gminy, a potem także uznane stowarzyszenia dopuszczono do udziału w procesie cywilnym (oczywiście ich przedstawicieli). Zdolność prawna korporacji i fundacji ograniczała się, w zasadzie do uprawnień i obowiązków majątkowych. W wąskim zakresie dopuszczano gminy i stowarzyszenia do otrzymywania przysporzeń spadkowych po osobach fizycznych. Natomiast gminy mogły wyzwalać niewolników i sprawować nad nimi prawo patronatu.

Podobne prace

Do góry