Ocena brak

OSKAR LANGE

Autor /Mscislaw Dodano /29.09.2011

Urodził się w Tomaszowie Mazowieckim 27 lipca 1904 roku i tam rozpoczął naukę szkolną w Szkole Handlowej w 1912 roku. Następnie uczęszczał do Szkoły Handlowej Kupiectwa Łódzkiego w Łodzi i Gimnazjum Filologicznego w Tomaszowie Mazowieckim. W latach 1922-1926 studiował przez jeden rok na Uniwersytecie Poznańskim, a potem przez dwa lata Uniwersytecie Jagiellońskim. W 1928 roku ogłosił rozprawę doktorską pt. "Koniunktura w życiu gospodarczym Polski 1924-1927". Pracę habilitacyjną pt. "Statystyczne badania koniunktury gospodarczej" przedstawi na wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego w 1931 roku.

Do 1934 roku wykładał teorię statystyki na Uniwersytecie Jagiellońskim, czego śladem był skrypt pt."Teoria statystyki". W latach 1934-1936 przebywał jako stypendysta i wykładowca w USA i Wielkiej Brytanii. W drugiej połowie 1936 roku powrócił do Krakowa na katedrę statystyki. W 1937 roku wyjechał jako wykładowca ekonomii na Uniwersytet w stanie Kalifornia, a potem pracował na Uniwersytecie w Stanford. W okresie od 1938 do 1945 był profesorem uniwersyteckim w Chicago. W czasie wojny prowadził aktywną działalność społeczno-polityczną, utrzymując liczne kontakty z socjalistami amerykańskimi. W początkach wojny współpracował z emigracją PPS.

Był również, jako przedstawiciel tej organizacji, jednym z wiceprezesów Zarządu Głównego Amerykańskiego Związku Wyzwolenia Polski. W 1941 roku napisał zarys programu pt. "Gospodarcze podstawy demokracji w Polsce", w którym dowodził, że wszelki demokratyczny program odbudowy gospodarczej musi się opierać na trzech zasadniczych wytycznych: pełne zatrudnienie, sprawiedliwy rozdział dochodu społecznego oraz zabezpieczenie się przed koncentracją potęgi gospodarczej zarówno w rękach kapitału prywatnego jak i biurokracji państwowej. W 1943 roku rozpoczął publiczną kampanię na rzecz ponownego zbliżenia polsko-radzieckiego, ogłaszając "Apel do rozsądku". Był również współorganizatorem tzw. Ligi Kościuszkowskiej oraz Amerykańsko-Polskiej Rady Robotniczej.

W 1944 roku został zaproszony przez Związek Patriotów Polskich do Związku Radzieckiego, gdzie rozmawiał, z J. Stalinem o sprawach przyszłej Polski. Po powrocie do USA spotkał się z ówczesnym premierem rządu emigracyjnego St. Mikołajczykiem oraz złożył sprawozdanie z tej podróży prezydentowi Rooseveltowi. W latach 1945-1948 był ambasadorem Polski w USA i delegatem Polski przy Radzie Bezpieczeństwa ONZ, a w 1947 roku został wybrany korespondentem PAN. Począwszy od 1949 roku był profesorem w Szkole Głównej Planowania i Statystyki, a w latach 1952-1955 jej rektorem, kierując przez pewien czas Katedrą Statystyki.

Od 1956 roku został profesorem Uniwersytetu Warszawskiego, kierując katedrą ekonomii politycznej. Dzięki jego pomocy od 1954 roku zostaje powołany do życia "Przegląd Statystyczny". Był także członkiem Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego, pełniąc w nim szereg funkcji. Od roku 1939 należał do wąskiego grona Fellows of Econometric Society, a w ostatnich latach wojny pełnił funkcję redaktora naczelnego "Econometrica". Został wybrany członkiem zwyczajnym Międzynarodowego Instytutu Statystycznego, jak również Międzynarodowego Towarzystwa Ekonometrycznego. Bibliografia jego prac obejmuje ponad 140 pozycji z zakresu ekonomii politycznej, polityki ekonomicznej, socjologii, historii, cybernetyki.

W swej pracy naukowo-badawczej zajmował się podstawowymi kwestiami gospodarki rynkowej, a przede wszystkim planowej (gospodarka planowa). Cykl koniunkturalny, równowaga ogólna, modele funkcjonowania gospodarki socjalistycznej, problemy reprodukcji, metodologia ekonomii - to główne dziedziny jego zainteresowań.

Stworzył na gruncie polskim podstawy cybernetyki ekonomicznej, rozwinął ekonometrię (jego prace z dziedziny cybernetyki i ekonometrii tłumaczone były na wiele języków), zajmował się zasadami programowania.

Główne prace:

- Wstęp do ekonometrii (1958)

- Ekonomia polityczna (tom 1 1959, tom 2 1965)

- Teoria reprodukcji i akumulacji (1961)

- Optymalne decyzje (1964)

- Wstęp do cybernetyki ekonomicznej (1964)

Gospodarka planowa; nakazowa; nakazowo-rozdzielcza, charakterystyczny dla socjalizmu model zarządzania gospodarką, w którym jedynym lub dominującym regulatorem produkcji i podziału jest system wzajemnie powiązanych planów gospodarczych (rocznych, wieloletnich i perspektywicznych), zawierających podejmowane na szczeblu centralnym bieżące i przyszłościowe decyzje gospodarcze.

Roczne narodowe plany gospodarcze, przygotowywane przez powołane do tego agendy rządowe i zatwierdzane przez parlament, mają charakter dyrektywny - określone w nich zadania, wraz z przyznanymi środkami na ich realizację są adresowane do konkretnych podmiotów gospodarczych, które też odpowiadają za ich realizację.

Dyrektywne planowanie gospodarcze w skali makroekonomicznej jest możliwe dzięki wyłączności lub dominacji społecznej (państwowej lub spółdzielczej) własności materialnych czynników wytwórczych. Plany roczne są uszczegółowieniem planów wieloletnich, a te - perspektywicznych, wyznaczających długofalowe kierunki rozwoju.

Gospodarka planowa eliminuje oddziaływanie rynku na procesy gospodarcze: dokonuje się na nim obrót tylko dobrami konsumpcyjnymi (produkcyjne podlegają centralnemu rozdzielnictwu), a i w tym zakresie jest on sterowany przez państwo, które decyduje o ich podaży, cenach, a w pewnym stopniu także i popycie (regulacja dochodów gospodarstw domowych).

Kilkudziesięcioletnia historia istnienia gospodarki planowej w kilku krajach na świecie wykazała jej nieefektywność w porównaniu z alternatywnym regulatorem, jakim jest rynek.

Cybernetyka ekonomiczna, teoria zajmująca się sterowaniem systemami ekonomicznymi. Rozwinięta m.in. przez autorów polskich - O. Langego, J. Gościńskiego i J. Zieleniewskiego. Zorientowana interdyscyplinarnie, głównie na teorię informacji, teorię sieci (przepływów), informatykę, teorię badań operacyjnych, teorię niezawodności i rezerwacji, teorię wielkich systemów, teorię zarządzania.

Przedmiot sterowania - systemy ekonomiczne charakteryzuje jako systemy bardzo złożone, o wielopodmiotowej budowie i hierarchicznej strukturze sterowania, celowe i zmierzające do wiązki celów nie w pełni spójnych, rozmyślne, charakteryzujące się pewną autonomią, zdolnością przystosowania się i samo organizacją, dysponujące własną skalą preferencji o parametrach funkcji użyteczności zmieniających się w czasie.

Sterowanie odbywa się w myśl wytycznych teorii za pomocą norm i ma charakter parametryczny. Zalicza się do nich następujące elementy: stawki płac, ceny, kursy walut, stopy procentowe, stawki odpisów (np. amortyzacyjnego), stawki podatków różnego rodzaju (np. dochodowego, VAT), taryfy celne, stawki dotacji.

Regulatory powyższe mogą odgrywać swoją rolę jedynie w przypadku swobodnego operowania nimi przez władze finansowe. Przy regulacyjnym działaniu tych elementów zysk może stać się źródłem finansowania rozwoju tego systemu, który dany zysk osiągnął (dzieląc go z budżetem przez te właśnie regulatory w proporcjach korzystnych dla obu stron, jeśli te regulatory działają prawidłowo).

Zmarł 2 października 1965 roku w Londynie, a pochowany został w Alei Zasłużonych Cmentarza Wojskowego w Warszawie.

Do góry