Ocena brak

ORIENTACJA INTERAKCYJNO - SYSTEMOWA W PSYCHOLOGII KLINICZNEJ - Podejście Watzlawicka i szkoła mediolańska Selivini-Palazzoli

Autor /Gawel Dodano /09.09.2011

Autor ten wywarł znaczny wpływ na rozwój ujęcia komunikacyjnego w interpretowaniu psychopatologii i psychoterapii. Jego zdaniem każde zachowanie człowieka jest komunikatem, zarówno mó­wienie, jak i milczenie. Nawet symptomy chorobowe mogą być komunika­tem. Ludzie komunikują się nieprzerwanie w sposób werbalny i niewerbalny. W komunikatach niewerbalnych przekazywane są ustosunkowania i emocje często w sposób niejednoznaczny. Interakcje między ludźmi mają charakter symetryczny i komplementarny. Symetryczność - która mogła być zdrowa lub zaburzona - zakłada, że ludzie komunikują się, zajmując względem siebie te same pozycje - mogą się skutecznie porozumiewać, albo też sprzeczać i dochodzić swoich praw.

W interakcjach komplementarnych, które też mogą być zdrowe lub zabu­rzone jeden zajmuje pozycję czynną, drugi bierną, jeden opiekuje się, drugi przyjmuje opiekę, w tym wypadku zachowania się uzupełniają. Komuniko­wanie odbywa się w sposób nieprzerwany i ma charakter kołowy, czyli cyrkularny. Ludzie na ogół spostrzegają swoje zachowanie komunikacyjne jako reakcję na czyjś komunikat, a nie jako przyczynę zachowania innych ludzi.

W komunikowaniu się można wyodrębnić aspekt treściowy i relacyjny.

W komunikacie przekazuje się więc informacje i swoje ustosunkowanie do informacji i partnera (np. nie bierz tego poważnie). W komunikatach można przekazać dominację, chęć walki lub ukryć intencję, czyli stosować gry. W różnych formach zaburzeń przeważa aspekt relacyjny ustosunkowania i wzbudza on emocje, często konflikty. W psychoterapii w ujęciu komunika­cyjnym dąży się do wprowadzania tzw. zdrowych reguł porozumiewania się - komplementarnych, otwartych i bezpośrednich - i odróżniania aspektów treściowych komunikatu od aspektu ustosunkowania się partnera.

Przedstawiciele szkoły mediolańskiej Selvini-Palazzoli doprowadzili swoje myślenie o komunikowaniu się w rodzinie do pewnej skrajności. Negują bowiem znaczenie czynników intrapsychicznych. Zdrowie i patologia wynikają w całości z wzorów interakcji i reguł komuni­kowania się. Mara Selvini-Palazzoli jest autorką techniki pytań okrężnych, zwanych najczęściej cyrkularnymi. Przy pomocy tej techniki terapeuta potrafi w stosunkowo krótkim czasie zebrać wiele informacji o relacjach w rodzinie. Pytania te mogą brzmieć następująco: „Kto potrafi najlepiej pocieszyć matkę, gdy jest smutna - ojciec, czy córka?", „Co robi ojciec, gdy córka pociesza matkę?". Można w ten sposób badać różnice w zachowaniu członków rodzi­ny, relacje między nimi, uszeregować interakcje i badać zmiany w komuni­kowaniu się, np. „Co jest gorsze, czy to, że matka płacze, czy to, że ojciec krzyczy?", „Co zmieniło się w rodzinie od czasu, gdy ojciec przestał pić?". Każdy członek rodziny może prezentować swój punkt widzenia, można szybko zdefiniować problem.

Technika ta pełni jednocześnie rolę diagnos­tyczną i terapeutyczną . Selivini-Palazzoli przypi­sywane jest także autorstwo techniki paradoksalnej, choć stosuje ją wielu innych autorów i nie jest ona typowa dla podejścia komunikacyjnego. Rodziny często w kontakcie z terapeutą wysyłają komunikat „Proszę nam pomóc", co znaczy „Tylko proszę nic nie zmieniać" i wówczas terapeuta zaleca: nie zmieniać nic, np. kontynuować objaw. Najważniejsze jest, aby w patologicznych rodzinach rozpoznać zasady gry, a potem nie zmieniać „graczy" - to znaczy nie dążyć do zmian intrapsychicznych, ale zmieniać reguły gry, czyli uzdrowić zasady komunikowania się.

Odmiennie postępowała Yirginia Satir; przypisy­wała ona istotną rolę poczuciu własnej wartości i miejsca w rodzinie, choć także była zwolenniczką podejścia komunikacyjnego. Koncentrowała się na komunikacji w małżeństwie i sądziła, że poczucie mniejszej wartości rzutuje na zaburzenia w komunikacji: komunikowanie się nie wprost. Opracowała nawet style patologicznej komunikacji, a są to:

• styl zjednywacza - osoba pomija to, co czuje i zawsze do­stosowuje się do innych ludzi w nadziei, że ludzie okażą jej sympatię;

styl obwiniacza - osoba nastawiona jest na krytykowanie innych i ośmieszanie mając nadzieje, że ludzie będą myśleli o niej jako o kimś silnym;

• styl komputerowo-racjonalny charakteryzuje się tym, że ludzie za wszelką cenę unikają okazywania emocji, unikają też kontaktu wzroko­wego i gestykulacji, wydają się sztywni w ruchach;

• styl mąciciela (distracting) polega na tym, że rozładowuje się napięcie wprowadzając do rozmowy treści nie związane z nią. Zdrowa komunikacja polega zdaniem Satir na tym, że człowiek potrafi powiedzieć innym ludziom to, co czuje wprost, bez naruszania własnej i cudzej godności. Zdrowej komunikacji sprzyja w rodzinie to, że respektuje się różnice między członkami, ich odrębność oraz oczekuje się od każdego, że będzie zdolny do jasnego i spójnego wyrażania tego, co spostrzega, słyszy, czuje i myśli o sobie i innych w interakcjach rodzinnych.

Do góry