Ocena brak

ORIENTACJA INTERAKCYJNO - SYSTEMOWA W PSYCHOLOGII KLINICZNEJ - Koncepcje strukturalne - strukturalna terapia rodziny

Autor /Gawel Dodano /09.09.2011

Reprezentantem tego podejścia jest Salvatore Minuchin. Rodzina jest człowiekowi absolutnie niezbędna dla jego rozwoju, daje ona poczucie bezpieczeństwa, przynależności i społecznej tożsamości. Rodzina jest otwar­tym społeczno-kulturowym systemem, który adaptuje się do zmieniających warunków i wymagań wewnątrz systemu. Rodzina adaptuje się jako system, a wraz z nim każdy z członków systemu. Rodzina posiada swoją strukturę; przez strukturę rozumie Minuchin niewidoczną „sieć funkcjonalnych wyma­gań, które warunkują sposób, w jaki członkowie rodziny pozostają w inter­akcji".

System rodzinny składa się z pod­systemów, które cechuje hierarchiczność. Podsystem małżeński (mąż-żona) zamienia się wraz z pojawieniem się dzieci w podsystem rodziców (ojciec-matka). Podsystem ten powinien - zdaniem Minuchina - sprawować władzę w rodzinie, mieć autorytet i dużą odpowiedzialność. Po urodzeniu się dziecka powstaje na krótki czas naturalny podsystem matka-niemowlę, który powinien wraz z rozwojem dziecka zmieniać się - gdy trwa zbyt długo może stanowić istotne ogniwo dysfunkcjonalności rodziny. Po wyjściu doros­łych dzieci z domu podsystem małżeński odzyskuje nowe znaczenie. Ważny dla rozwoju rodziny i dzieci jest podsystem rodzeństwa.

Gdy rodzina jest wielopokoleniowa można jeszcze uwzględnić podsystem dziadków. Podsystemy powstają też dla rozwiązania zadań w rodzinie. Każdy z członków rodziny może należeć do różnych podsystemów i pełnić różne role.

Ważnym elementem struktury rodziny są granice, określane zdaniem Minuchina przez reguły przynależności do systemu i podsystemu oraz reguły interakcji i komunikowania się. Granice te są niewidocznymi barierami między podsystemami, mogą być sztywne, rozmyte i elastyczne (jasne). Jasne granice są optymalne, pozwalają na wzajemną wymianę, zrozumienie i bliskość bez naruszana autonomii. Granice sztywne cechuje mała przepusz­czalność, mała liczba kontaktów, rzadka wymiana informacji, podsystemy oddzielone sztywnymi granicami izolują się od siebie, system o zbyt sztyw­nych granicach nazywa się też systemem niezaangażowanym (np. rodzice nie rozmawiają z dziećmi, nie udzielają wsparcia, dają wiele swobody, mogą posunąć się aż do zaniedbania swoich obowiązków). Gdy system rodzinny jest oddzielony od otoczenia społecznego zbyt sztywną granicą mówi się, że jest to rodzina zamknięta, chroniąca swoje tajemnice, utrudniająca, np. dzieciom kontakty z rówieśnikami. Z granicami rozmytymi, zbyt przepusz­czalnymi mamy do czynienia wówczas, gdy zachodzi zbyt duża, częsta i chaotyczna wymiana, co powoduje trudności w rozwoju autonomii dziecka. System o zbyt płynnych granicach nazywa się systemem splątanym, wy­stępują wówczas także fuzje.

Patologia jednostkowa jest przejawem patologii systemu rodzinnego.

Zaburzenia mogą wynikać ze źle funkcjonujących granic. Przykładem fuzji i naduwikłania jest zbyt długi związek symbiotyczny matka-dziecko.

Formą patologii może być także koalicja. Najbardziej zaburzające są te koalicje, które przekraczają granice międzypokoleniowe, wówczas ulega zaburzeniu hierarchia rodzinna. Zbliżenie matki z dorosłym synem może spowodować powstanie koalicji przeciw synowej i konflikt między małżon­kami, tj. w podsystemie małżeńskim. Minuchin wprowadził pojęcie triangulacji i sztywnej triady. Triangulacja polega na włączenie w konflikt interpersonalny między dwiema osobami - trzeciej osoby (dziecka, rodzica, terapeutę) celem ukrycia konfliktu. Są to formy patologii strukturalnej rodzi­ny, które przyjmują różne konkretne rozwiązania. Rodzice pozostając w kon­flikcie rzutują napięcia na dziecko i wówczas staje się ono „nosicielem napięć rodzinnych", jest delegowane do patologii jako „niedobre" lub „chore".

Bywa też tak, że rodzic sprzymierza się z dzieckiem, aby zdobyć je w walce przeciwko partnerowi, albo jeden z rodziców wspiera dziecko (nastolatka) w jego konflikcie z drugim rodzicem. Te międzypokoleniowe koalicje zaburzają funkcjonowanie systemu rodzinnego i wpływają szkodliwie na rozwój jego członków. Minuchin wraz z zespołem Child Guidance Clinic stworzył także koncepcję rodzin psychosomatycznych, w których dzieci cierpiały na anoreksję, astmę lub cukrzycę. Były to rodziny pozornie bardzo spokojne, ale naduwikłane, sztywne, z bardzo niską tolerancją konfliktów, nadopiekuńcze w stosunku do dziecka i z objawami koalicji.

Terapia strukturalna rodziny jest realizowana w kilku fazach. Najpierw terapeuta przyłącza się do rodziny, następnie wspólnie z nią odkrywa jej strukturę, tj. sposób funkcjonowania zdrowego i dysfunkcjonalnego, by w trzeciej fazie dokonać restrukturacji rodziny.

Zdrowa rodzina składa się z jasno oddzielonych podsystemów, o okreś­lonej hierarchii i systemie ról oraz wymagań. Członkowie komunikują się w sposób otwarty i pełniąc określone funkcje, sprzyjają rozwojowi i adaptacji systemu rodzinnego, w którym istnieje też równowaga pomiędzy poczuciem własnego Ja i przynależnością do rodziny. Granice są przepuszczalne i elas­tyczne.

Orientacja systemowo-interakcyjna bardzo intensywnie rozwijała się w ostatnich latach. Powstało wiele nowych odmian. Trudno niekiedy oddzielić podejście komunikacyjne od strukturalnego.

Do góry