Ocena brak

Organy zewnętrznej kontroli administracji

Autor /Nikita09 Dodano /28.06.2013

Omówienie problematyki sądownictwa administracyjnego prowadzi do przedstawienia innych postaci zewnętrznej kontroli administracji - zewnętrznej, (O znaczy w pewnym stopniu od administracji niezależnej.

Kontrola w ścisłym znaczeniu - to obserwowanie określonych zjawisk, illliilizowanie ich charakteru i orzekanie o niezgodności obserwowanych zjawisk t określonymi regułami postępowania bądź tylko zwracanie uwagi na niewłaściwość postępowania. Kontrola różni się w ten sposób od nadzoru, gdyż organ limlzorujący posiada prawem określone sposoby wpływania na działalność organu nadzorowanego i tym samym odpowiada w pewnym stopniu za tę działalność. I Jmlzór dzieli się na ogół na nadzór wobec aktów i nadzór wobec osób [34], z tym M obie postacie nadzoru często występują jednocześnie. Nadzór w znaczeniu »ii Mym należy odróżniać zarazem od uprawnień wynikających z nadrzędności hierarchicznej. Organ nadzorczy może bowiem stosować tylko takie środki i tylko W lakich przypadkach, jak to przewidują odpowiednie przepisy, podczas gdy gun nadrzędny może wkraczać w sprawy organu podwładnego w sposób W zasadzie dowolny.

Klasyczna administracja XIX w. znalazła się pod kontrolą nie tylko sądów Im i lustracyjnych, lecz również: pod kontrolą parlamentarną, pod kontrolą finansową,

Szwecja ukonstytuowała ponadto szczególny organ zewnętrznej kontroli administracji w postaci ombudsmana.

Parlamenty uzyskały prawo kontrolowania administracji dzięki możliwości pociągnięcia zwierzchników administracji do odpowiedzialności. Najpierw była jak wiemy, odpowiedzialność konstytucyjna ministrów i dopiero stopniowo wprowadzano odpowiedzialność polityczną [9, 23], której nie zna w ogóle ustrój Sianów /jednoczonych. Parlamenty uzyskały też prawo kontrolowania admini-ilnirji w sposób bardziej bicftfjcy i bezpośredni: poprzez uchwalanie budżetów i kontrolowanie ich wykonania oraz poprzez zgłaszanie interpelacji bądź zapytań do członków rządu.

Finansowa kontrola parlamentarna łączyła się z kontrolą finansową spra wowaną przez szczególnie do tego powołane organy, zwane w XIX w. na ogój izbami obrachunkowymi. Nazwę taką nosiły np. organy kontroli finansowej Księstwa Warszawskiego, a następnie Królestwa Polskiego, zorganizowane na wzór działającej od 1807 r. do dziś francuskiej Cour des Comptes. Początkowi izby obrachunkowe były na ogół organami kontroli bardziej wewnętrznej, bowiem podlegały one - poza państwami skandynawskimi i Holandią - głowie państwa czy nawet Radzie Ministrów. Stopniowo jednak były w mniejszym lub większym stopniu uzależniane od parlamentów, między innymi dostarczając im materiałów dla ich własnej działalności kontrolnej.

W Drugiej Rzeczypospolitej funkcje izby kontrolnej spełniała Najwyżsa Izba Kontroli. Nawiązywała ona częściowo - przede wszystkim nazwą oraz zakresem działania, to znaczy brakiem, w zasadzie, kontroli wstępnej przed wydatkowa niem pieniędzy skarbowych i szerokim wykraczaniem poza badanie samej tylk<3 legalności wypłat, co pozostaje charakterystycznym rysem Izby francuskiej - dd instytucji rosyjskich. Po zniesieniu w 1867 r. Izby Obrachunkowej w Królestwie Polskim wprowadzono na wzór rosyjski trzy izby kontrolujące z siedzibami w Warszawie, w Lublinie i w Łomży, działające w ramach systemu organów rosyjskiej kontroli państwowej, na którego czele stał kontroler państwa.

Najwyższa Izba Kontroli była, w odróżnieniu od naczelnych władz konn troi i państwowej w carskiej Rosji, organem kolegialnym. Jej prezesa mianował prezydent na wniosek premiera. Prezes odpowiadał za działalność Izbjj przed izbami ustawodawczymi. Izba kontrolowała działalność finansowo--gospodarczą całej administracji publicznej oraz instytucji dotowanych przez; Skarb Państwa pod kątem nie tylko legalności, lecz również celowości i efektywności. Coroczne sprawozdanie z działalności Izby było przedstawiane zarówno prezydentowi, jak i parlamentowi, który na podstawie sprawozdania oraz własnych ustaleń uchwalał absolutorium dla rządu, to jest stwierdzał prawidłowość gospodarki finansowej.

Szwecja stworzyła, w oparciu q dawne tradycje, jeszcze jeden organ zewnętrznej kontroli administracji - pełnomocnika parlamentu do spraw wymiaip sprawiedliwości (justitie ombudsman). Zgodnie z konstytucją z 1809 r. - która obowiązywała aż do 1974 r. - ombudsman, powoływany przez parlament przyjmował skargi obywateli na działalność wszelkich organów administracji z wyłączeniem rządu, czyli Rady Stanu. Miał w rezultacie prawo przeprowadza nia postępowania wyjaśniającego i zwracania uwagi administracji na nieprawi dłowości w jej funkcjonowaniu. Nie przysługiwało mu natomiast prawo wyda wania jakichkolwiek poleceń merytorycznych, dotyczących sposobu rozstrzy gnięcia sprawy. Jednakże możliwość zwrócenia przezeń uwagi parlamentu na wady w działaniu administracji, jak również jego osobisty autorytet powodowały że organy administracji stosowały się na ogół do jego zaleceń. Nowa konstytucji Szwecji z 1974 r. utrzymała tę tradycyjną i rozwiniętą instytucją kontrolną

Instytucja ombudsmana, która w XIX w. występowała wyłącznie w Szwecji, ml pewnego czasu stanowi przedmiot zainteresowania i naśladownictwa w coraz li* jf.nicjszych krajach [54].

Pewnym odpowiednikiem ombudsmana w warunkach absolutyzmu była ro-<o|nIui prokuratura, stworzona w XVIII w. częściowo na wzór ówczesnych llHlylucji szwedzkich. Osobny pion prokuratury, z generalnym prokuratorem na sprawował w imieniu monarchy kontrolę nad całym sądownictwem i admi-IliNtlilcją, mając prawo sprzeciwu wobec decyzji organów, przy których zostali Ultflnowieni poszczególni prokuratorzy.

Zadania prokuratury rosyjskiej były dość odmienne od zadań instytucji no-koych na wzór francuski tę samą nazwę, występujących w innych krajach euro-ią|wkich - także w Drugiej Rzeczypospolitej. Prokuratura była tam rzecznikiem Interesu publicznego w postępowaniu sądowym i wskutek tego nie miała nic Wwpólnego z kontrolą działania administracji. Należy zauważyć, że obecna proku-I ni ma polska, poprzez kontynuację pewnych tradycji radzieckich [67], po części iiiiwi(|/uje jednak do dawnej prokuratury rosyjskiej.

Podobne prace

Do góry