Ocena brak

Organizacja Narodów Zjednoczonych - Informacje ogólne

Autor /Abakuk Dodano /16.11.2011

Organizacja Narodów Zjednoczonych, United Nations, Organisation des Nations Unies, ONZ, organizacja powstała po II wojnie światowej 24 X 1945, w dniu wejścia w życie Karty Narodów Zjednoczonych będącej statutem tej organizacji. Jest drugą po Lidze Narodów powszechną organizacją międzynarodową.

W czasie trwania II wojny światowej doszło do kolejnych spotkań Wielkiej Trójki (USA, Wielkiej Brytanii, ZSRR), podczas których ustalono, bazując na Karcie Atlantyckiej z 14 VIII 1941, że istnieje potrzeba powołania powszechnej organizacji w celu pokojowego rozwiązywania konfliktów. Zasady Karty Atlantyckiej uznane zostały w Deklaracji Narodów Zjednoczonych podpisanej 1 I 1942 przez 26 państw.

Karta Narodów Zjednoczonych

Kolejne etapy tworzenia organizacji to konferencje: moskiewska, teherańska, w Dumbarton Oaks, w Jałcie oraz założycielska w San Francisco. Konferencja w San Francisco, będąca ostatnim etapem tworzenia ONZ, rozpoczęła się 25 IV 1945 i zakończyła po dwóch miesiącach obrad podpisaniem 26 czerwca Karty Narodów Zjednoczonych. Brało w niej udział 50 delegacji państw będących jej założycielami, 51 państwem-założycielem była Polska, która nie wzięła udziału w konferencji (podpisała Kartę Narodów Zjednoczonych 15 X 1945, a dokumenty ratyfikacyjne złożyła po 11 dniach).

Cele działalności

Główne cele działalności ONZ dotyczą utrzymania pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego, obrony praw człowieka, poszanowania zobowiązań międzynarodowych, pomocy krajom rozwijającym się. Karta Narodów Zjednoczonych ustanowiła szereg organów i instytucji oraz ich kompetencje:

1) Zgromadzenie Ogólne - będące swego rodzaju parlamentem, w którym każde państwo członkowskie ma jeden głos. Decyzje zapadają zwykłą większością głosów, w sprawach ważnych większością 2/3 głosów (wybór nowych członków, deklaracje pokojowe, budżet, w sprawach Rady Bezpieczeństwa czy polecenia użycia sił zbrojnych). Jest to główny organ przedstawicielski ONZ z siedzibą w Nowym Jorku. Obraduje podczas corocznych sesji zwyczajnych, a sesje nadzwyczajne mogą być zwoływane przez Radę Bezpieczeństwa lub na wniosek większości członków ONZ. Sesja wyjątkowa zwoływana jest z 24-godzinnym wyprzedzeniem w momencie zagrożenia pokoju światowego.

2) Rada Bezpieczeństwa - ponosi odpowiedzialność za utrzymanie międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa. Tworzy ją pięciu członków stałych: Chiny, Francja, Wielka Brytania, USA i ZSRR (obecnie Rosja reprezentująca Wspólnotę Niepodległych Państw) oraz dziesięciu członków niestałych wybieranych na kadencję dwuletnią (5 z Afryki i Azji, 2 z Ameryki Łacińskiej, 3 z Europy). W 1995 członkiem została wybrana Polska. Członkowie stali dysponują prawem weta, które zawiesza każde postępowanie. W sprawach proceduralnych decyzje zapadają zwykłą większością, a w sprawach merytorycznych większością 9 głosów.

Do najważniejszych kompetencji Rady Bezpieczeństwa należą: wyłączne prawo nakładania sankcji politycznych i ekonomicznych oraz decyzje co do użycia sił zbrojnych w celu przeciwdziałania agresji lub usuwania jej skutków. Kompetencje te są przejawem dominacji mocarstw, bowiem Rada Bezpieczeństwa jest centralnym ogniwem systemu bezpieczeństwa zbiorowego i utrzymania światowego status quo.

3) Sekretariat - którym kieruje Sekretarz Generalny. Wybierany jest na kadencję pięcioletnią przez Zgromadzenie Ogólne na wniosek Rady Bezpieczeństwa. Funkcję tę pełnili kolejno: T.H. Lie (1946-1952), D. Hammarskjöld (1953-1961), U Thant (1961-1971), K. Waldheim (1972-1981), J. Pérez de Cuéllar (1982-1991), B. Butrus Ghali (1992-1996), K. Annan (od 1997). Do kompetencji sekretarza generalnego należy zarządzanie majątkiem ONZ i prawo uczestniczenia w posiedzeniach wszystkich organów organizacji.

4) Rada Gospodarczo-Społeczna - w której skład wchodzi 54 członków wybieranych na 3 lata przy zachowaniu zasady corocznej rotacji 1/3 członków. Debatuje ona nad sprawami ekonomicznymi i społecznymi, m.in. w sprawie poszanowania praw mniejszości czy narkotyków. Bada też zagadnienia dotyczące gospodarki, kultury, zdrowia, itp.

5) Rada Powiernicza - której rola wygasła wraz z ogłaszaniem niepodległości terytoriów powierniczych.

6) Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości - z siedzibą w Hadze, powołany do rozstrzygania sporów międzynarodowych w składzie 15 sędziów.

ONZ uczestniczyła w rozwiązywaniu wielu konfliktów międzynarodowych, ale w praktyce nigdy nie brała udziału w konfliktach z udziałem mocarstw-stałych członków Rady Bezpieczeństwa. Z biegiem czasu przerodziła się w miejsce prestiżowej rywalizacji pomiędzy supermocarstwami USA i ZSRR.

Aktualnie ONZ ma ogromne zadłużenie, a państwa członkowskie nie płacą składek, zwłaszcza USA, które żądają gruntownej reformy tej organizacji. Jedną z przyczyn kryzysu jest rozbudowana biurokracja. Ostatnie spektakularne akcje ONZ, jak wojna w Zatoce Perskiej czy akcja w Somalii, w niczym nie zmieniły sytuacji. Wypadki w byłej Jugosławii (Jugosłowiańska wojna domowa) wyraźnie wskazują na niedowład wielu organów i agend ONZ.

Organizacje międzynarodowe powiązane z ONZ.

Wiele wyspecjalizowanych organizacji międzynarodowych zostało powiązanych z ONZ. Są to:

  • Międzynarodowa Organizacja Pracy (ILO),

  • Organizacja Wyżywienia i Rolnictwa (FAO),

  • Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Oświaty, Nauki i Kultury (UNESCO),

  • Światowa Organizacja Zdrowia (WHO),

  • Międzynarodowy Fundusz Walutowy (IMF),

  • Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju (IBRD),

  • Międzynarodowe Towarzystwo Finansowe (IFC),

  • Międzynarodowe Stowarzyszenie Rozwoju (IDA),

  • Organizacja Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego (ICAO),

  • Powszechny Związek Pocztowy (UPU),

  • Międzynarodowy Związek Telekomunikacyjny (ITU),

  • Światowa Organizacja Meteorologiczna (WMO),

  • Międzynarodowa Doradcza Organizacja Morska (IMCO),

  • Światowa Organizacja Własności Intelektualnej (WIPO),

  • Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej (IAEA),

  • Światowa Organizacja Turystyki (WTO),

  • status zbliżony do wyżej wymienionych posiada także Układ Ogólny w sprawie Ceł i Handlu (GATT).

Można do nich zaliczyć także organizacje utworzone przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych, np.:

  • Fundusz Narodów Zjednoczonych Pomocy Dzieciom (UNICEF),

  • Program Rozwoju Narodów Zjednoczonych (UNDAP),

  • Urząd Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do spraw Uchodźców (UNHCR),

  • Program Narodów Zjednoczonych Ochrony Środowiska (UNEP) i in.

Przystąpienie do organizacji wyspecjalizowanej państwa będącego członkiem ONZ następuje w drodze jednostronnego aktu w formie oświadczenia o akceptacji postanowień jej statutu. Organizacja wyspecjalizowana ma obowiązek składania corocznych sprawozdań ze swej działalności Radzie Gospodarczo-Społecznej. W wypadku Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej sprawozdanie to składane jest również Zgromadzeniu Ogólnemu ONZ.

Każda organizacja wykonuje też wszystkie polecenia Rady Bezpieczeństwa. Organizacje międzynarodowe pozarządowe posiadają status konsultacyjny przy Radzie Gospodarczo-Społecznej ONZ w kategoriach od I do III. Kategorie te oznaczają zakres częstotliwości kontaktów.

Do I kategorii należą m.in.: Światowa Federacja Związków Zawodowych, Międzynarodowa Izba Handlowa, Liga Czerwonego Krzyża, do kategorii II m.in.: INTERPOL, Międzynarodowa Organizacja Prawnicza, Międzynarodowa Organizacja Dziennikarzy, a do kategorii III np. Międzynarodowa Organizacja Samochodowa czy Międzynarodowe Stowarzyszenie Hoteli. Każda z nich ma jednakowe prawa, niezależnie od statusu konsultacyjnego.

KOMITET ONZ DS. GOSPODARCZYCH, SPOŁECZNYCH i KULTURALNYCH - ZALECENIA DLA RZĄDU POLSKIEGO -

Komitet ONZ ds. Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych opracował uwagi i zalecenia dla rządu polskiego w związku z przedstawieniem przez Polskę III okresowego raportu dotyczącego realizowania przez Polskę zapisów Paktu Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych.

Formułując uwagi i zalecenia dla rządu polskiego Komitet oparł się na raporcie przygotowanym przez Federację na rzecz Kobiet i Planowania Rodziny i przedstawionym w dniu 27.04.98 podczas posiedzenia Komitetu ds. Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych. Raport ten uzyskał status dokumentu ONZ-owskiego.

Komitet ONZ ds. Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych zajmuje się monitorowaniem przestrzegania Paktu Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych. Pakt jest drugim obok Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka i Paktu Praw Politycznych i Obywatelskich podstawowym dokumentem międzynarodowym o powszechnym zasięgu (przyjęty został przez Zgromadzenie Ogólne ONZ 16.12.1966 roku). Polska ratyfikowała ten Pakt bez zastrzeżeń 3.03.1977 r. Pakt ten gwarantuje m. in. prawo do pracy, prawo do opieki społecznej, prawo rodziny do ochrony, prawo do zdrowia i nauki.

Formułując uwagi pod adresem rządu polskiego Komitet wyróżnił następujące zagadnienia problemowe:

11. Jak wiadomo Komitetowi, zgodnie z nową Konstytucją Polska jest krajem świeckim, w którym żadnemu wyznaniu nie przysługuje formalna rola. Mimo to Komitet wyraża zaniepokojenie faktem, że polityka i decyzje natury społecznej zdają się pozostawać pod nadmiernym wpływem pewnych konkretnych względów religijnych, bez należytego uwzględnienia istnienia mniejszości religijnych.

12. Komitet uważa, że nakładając niedawno ograniczenia prawne na aborcję nie wzięto pod uwagę względów ekonomicznych ani społecznych. Zaniepokojenie Komitetu budzi skutek tych ograniczeń, Polki mianowicie uciekają sie obecnie do usług pozbawionych sumienia osób przerywających ciążę, ryzykując przez to zdrowiem. Przyczyną troski Komitetu jest również brak usług planowania rodziny w państwowym systemie opieki zdrowotnej, tak że nie ma dla kobiet przystępnych cenowo środków antykoncepcyjnych.

13. Komitet wyraża także zaniepokojenie rosnącą liczbą wypadków przemocy w rodzinie oraz nielegalnym handlem młodymi kobietami, które to informacje rząd potwierdził. Odnotowując nieistnienie specjalnych przepisów dotyczących seksualnego molestowania kobiet, obejmujący 33 procent województw, brak domów opieki dla kobiet i dzieci, którzy padli ofiarą przemocy w rodzinie oraz oczywiste zaniedbanie usług poradniczych dla takich ofiar.

14. Głębokie zaniepokojenie Komitetu budzi fakt, że kobiety nie w pełni korzystają z prawa do pracy. Zasada "równej płacy za równą pracę" nie zawsze jest przestrzegana w praktyce. Wyraża zwłaszcza zaniepokojenie faktem, że kobiety zarabiają średnio zaledwie 70 procent tego, co mężczyźni, choć są przeciętnie lepiej wykształcone. Obserwuje też występowanie dyskryminacyjnych praktyk, takich jak ogłoszenia o pracę skierowane do określonej płci, wymaganie od kandydatek do pracy, by przeprowadziły testy ciążowe wbrew istniejącemu prawodawstwu, które zakazuje tego typu praktyk.

15. Komitet wyraża zaniepokojenie obniżaniem się wskaźników zdrowia, jakie odnotowano w ciągu ostatnich pieciu lat. Zwraca szczególną uwagę na kilka sfer szczególnej troski wyodrębnionych podczas dyskusji, takich jak spadek poziomu odżywienia, wzrost alkoholizmu, zwiększająca się liczba zachorowań na choroby wieńcowe i nowotworowe".

W związku z opisaną sytuacją Komitet wystosował pod adresem rządu polskiegonastępujące sugestie i zalecenia:

19. Komitet zaleca dołożenie szczególnych starań, by zapewnione zostało pełne poszanowanie wszystkich grup wyznaniowych, zwłaszcza w kwestiach polityki narodowej, takiej jak edukacja, równość płci (gender) i opieka zdrowotna. Ponadto zaleca pełne respektowanie praw wszystkich grup mniejszościowych, jeżeli chodzi o ich prawa do uczestniczenia w narodowym życiu politycznym i gospodarczym oraz do życia zgodnie z własną kulturą i nauczania jej.

20. Komitet doradza podjęcie wszelkich możliwych środków w celu zapewnienia kobietom prawa do zdrowia, a zwłaszcza do zdrowia reprodukcyjnego. Uważa za wskazane udostępnienie każdej osobie usług planowania rodziny, obejmujących poradnictwo w sparwie bezpiecznych metod antykoncepcji oraz rzetelnej i bogatej w informacje edukacji seksualnej dla dzieci w wieku szkolnym.

21. Komitet zaleca wprowadzenie prawnego zakazu molestowania seksualnego kobiet. Nakłania do zorganizowania domów opieki dla kobiet i dzieci, którzy padli ofiarą przemocy w rodzinie, tak by były one dostępne we wszystkich województwach i dysponowały wszelkimi środkami niezbędnymi do niesienia pomocy ofiarom, łącznie z poradnictwem i innego rodzaju wsparciem. Oczekuje, że w następnym raporcie okresowym otrzyma szczegółowe informacje dotyczące przemocy w rodzinie i wyniki przyjętego niedawno Programu Działania na Rzecz Kobiet.

22. Komitet zaleca zniesienie ustawy o obywatelstwie z 1962 roku, która jest dyskryminująca wobec kobiet, gdyż nie przyznaje im tych samych praw, co mężczyznom w przenoszeniu obywatelstwa na małżonków pochodzenia zagranicznego.

23. Komitet zaleca pełną ochronę prawa kobiet, jak i mężczyzn do pracy zgodnie z zasadą "równa płaca za równą pracę". Sugeruje podjęcie badań na ten temat oraz zwraca się z prośbą o przedstawienie mu informacji odnośnie środków podjętych w tej sprawie w przyszłym okresowym raporcie delegacji rządowej. 26. Komitet zaleca delegacji rządowej wszczęcie powszechnej, zakrojonej na szeroką skalę kampanii informacyjnej, aby dzięki niej propagować wśród narodu polskiego zdrowy styl życia, mający polepszyć jakość odżywiania, zwalczać alkoholizm i palenie oraz zmniejszać ryzyko zapadania na choroby wieńcowe i nowotworowe. Kampania powinna objąć szkoły, gdzie tego rodzaju informacje należy włączyć do regularnego programu nauczania.

27. Komitet ponagla stronę rządową, aby przyspieszyła proces ratyfikacji Konwencji MOP nr 102, 176, 97 i 159. Zwraca się z prośbą o to, by dane na temat tego procesu oraz wszystkich tych punktów z Uwag Podsumowujących, w których proszono o dostarczenie informacji, zostały przedłożone w następnym okresowym raporcie delegacji rządowej.

28. Komitet pilnie zaleca delegacji rządowej jak najszersze rozpowszechnienie niniejszych Uwag Podsumowujących przyjętych przez Komitet po rozważeniu przezeń przedłożonego na początku raportu delegacji rządowej".

Podobne prace

Do góry