Ocena brak

Opis metody indywidualnych przypadków

Autor /jolka Dodano /26.05.2014

Na ogół przez metodę indywidualnych przypadków rozumie się gromadzenie danych o rozwoju i życiu fizycznym, psychicznym i społecznym interesujących badacza osób. Dotyczy ona zwykle nie jakiejś grupy, społeczności czy instytucji, lecz pojedynczych ludzi. Jest nade wszystko —jak pisze T. Pilch (1995, s. 48) — „sposobem badań polegającym na analizie jednostkowych losów ludzkich uwikłanych w określone sytuacje wychowawcze lub na analizie konkretnych zjawisk natury wychowawczej poprzez pryzmat jednostkowych biografii ludzkich z nastawieniem na opracowanie diagnozy przypadku lub zjawiska w celu podjęcia działań terapeutycznych”, także wychowawczych. Nierzadko jest nią wielostronna i dokładna analiza zachowań, postaw i osobowości człowieka, dokonywana zazwyczaj na przestrzeni dłuższego czasu i z uwzględnieniem środowiska, w jakim przypadło mu żyć.

Dużą wagę w metodzie indywidualnych przypadków przywiązuje się do wykorzystania jej wyników dla usprawnienia działań terapeutycznych czy psychoterapeutycznych i wychowawczych dzieci i młodzieży. Toteż badaniami za pomocą tej metody obejmuje się zwłaszcza osoby o zaburzonym rozwoju i nie poddające się zwykłym oddziaływaniom wychowawczym. Oprócz postawienia diagnozy różnego rodzaju zaburzeń ma ona na celu także ukazanie ich przyczyn i szerszego kontekstu środowiskowego czy kulturowego.

Najczęściej sporządzona za jej pomocą indywidualna charakterystyka dziewczyny czy chłopca koncentruje się na personalnych o nich informacjach, ich historii życia, funkcjonowaniu w rodzinie, szkole i środowisku rówieśniczym, rozwoju umysłowym, emocjonalnym, społecznym i fizycznym oraz takich cechach osobowości, jak: postawy, zainteresowania, poczucie niezależności, wytrwałość i inne (por. A. Janowski, 1985, s. 232-235; A. Strzelecka, 1990, s. 42 i n.).

W zastosowaniu metody indywidualnych przypadków, użytecznymi technikami badań są: rozmowa i wywiad, analiza treściowa i formalna dokumentów osobistych, analiza wytworów i obserwacja uczestnicząca, a niekiedy nawet testy psychologiczne i techniki projekcyjne, o ile oczywiście badacz ma wystarczające kompetencje w tym zakresie. Bardzo przydatną w przeprowadzaniu metody indywidualnych przypadków jest tzw. teczka biograficzna ucznia, systematycznie uzupełniana danymi dostarczanymi przez uczących go nauczycieli (por. T. Nowacki, 1974).

Tak więc metoda indywidualnych przypadków — podobnie jak wszelka metoda biograficzna — nie jest samodzielną metodą badań pedagogicznych, a jedynie osobliwym podejściem czy postępowaniem badawczym, wykorzystującym różne inne metody i techniki badań. Można powiedzieć też, że nie jest ona żadną konkretną metodą czy techniką gromadzenia danych. Z tego prawdopodobnie powodu mało na ogół miejsca poświęca się jej w podręcznikach z zakresu metodologii badań zarówno psychologicznych i socjologicznych, jak i pedagogicznych (por. S. Lamnek, 1993, s. 4 i n.). Niemniej starannie stosowana może okazać się przydatna zwłaszcza w badaniach nad dziećmi i młodzieżą których zachowanie odbiega od normy także np. w sferze przystosowania lub niedostosowania społecznego (por. L.L. Davidoff, 1987, s. 453 i n.).

Przedmiot metody indywidualnych przypadków Niekiedy przyjmuje się, że metoda indywidualnych przypadków, a ściślej mówiąc studium przypadku, dotyczy zarówno pojedynczych osób, jak również różnych zbiorowości, w tym także instytucji społecznych. Tutćy — o czym była już mowa — głównym jej przedmiotem są pojedyncze osoby. Badaniu określonych zbiorowości czy instytucji podporządkowana jest metoda monograficzna.

W dokonywaniu charakterystyk osób badanych za pomocą metody indywidualnych przypadków uwzględnia się na ogół dane identyfikacyjne, jak: nazwisko, adres, wiek, miejsce urodzenia itp.; dane związane z historią życia, np. okresem niemowlęcym, przedszkolnym, szkolnym; dane dotyczące środowiska rodzinnego i miejsca zamieszkania; dane na temat rozwoju fizycznego i stanu zdrowia, a w szczególności rozwoju umysłowego i społecznego oraz charakteru i osobowości osób badanych.

Na przykład charakterystyka środowiska rodzinnego może obejmować swym zasięgiem:

—    listę członków rodziny,

—    wiek poszczególnych członków rodziny,

—    stan fizyczny i zdrowotny każdego członka rodziny,

—    wykształcenie, zawód i zatrudnienie rodziców oraz innych członków rodziny,

—    zainteresowania, uzdolnienia i ulubione zajęcia członków rodziny,

—    postawy rodziców wobec dzieci i siebie samych,

—    wartości uznawane przez członków rodziny,

—    kontakty członków rodziny z ludźmi spoza własnego środowiska rodzinnego (A. Janowski, 1985, s. 232 i n.).

Opis rozwoju fizycznego i stanu zdrowia dziecka może dotyczyć m.in. jego okresu prenatalnego i niemowlęcego, przebytych przez niego chorób, jego odżywiania, wzrostu i wagi oraz ogólnej oceny jego stanu fizycznego i zdrowotnego. Opis natomiast rozwoju społecznego dziecka może obejmować jego wczesny rozwój społeczny, stosunki interpersonalne z rówieśnikami i dorosłymi, akceptację przez niego norm społeczno-moralnych, zachowania charakterystyczne dla swej płci, obyczaje i umiejętności społeczne, zdolności przywódcze i wywieranie wpływu na innych. Istotny wydaje się też opis charakteru i osobowości dziecka. W opisie tym można ukazać m.in. jego samoocenę, ideał lub cel, do którego ono dąży, w tym także preferowane przez niego wartości, konflikty z otoczeniem, braki lub niedosyt zaspokojenia podstawowych potrzeb, zainteresowania, poczucie niezależności i odpowiedzialności, wytrwałość, przyczyny przeżywanych przez niego emocji, np. lęku (A. Janowski, 1985, s. 233 i n.).

Niemałe znaczenie w dokonywaniu charakterystyki osoby, poddanej badaniom za pomocą metody indywidualnych przypadków, przywiązuje się bezsprzecznie do jej rozwoju umysłowego, w tym szczególnie osiągnięć szkolnych lub zawodowych oraz umiejętności radzenia sobie z nowymi zadaniami, wymagającymi rozwoju i dalekowzroczności. Szczególnym przedmiotem omawianej tu metody jest także najbliższe środowisko, w którym przebywa badana osoba. Na ogół uwzględnia się w tym społeczność, w której osoba ta mieszka obecnie i tą, w której mieszkała dawniej; opis jej warunków mieszkaniowych i charakterystykę środowiska sąsiedzkiego oraz standard materialny i status społeczny miejsca zamieszkania (A. Janowski, 1985, s. 233).

Ważną rzeczą w zastosowaniu metody indywidualnych przypadków jest korzystanie z możliwie wielu źródeł informacji. W przypadku badanego ucznia źródłami takimi są: relacje pisemne i ustne o nim składane przez uczących go nauczycieli; wszelka dokumentacja szkolna dotycząca jego osoby; dostępne wyniki badań lekarskich i psychologicznych, np. w poradni psychologiczno-pedagogicznej, odnoszące się do niego: jego zeszyty, pamiętniki, notatki, wypracowania na związane z nim tematy: dokonywanie obserwacji jego zachowań zwłaszcza podczas lekcji, przerw międzylekcyjnych i zajęć pozalekcyjnych; przeprowadzane z nim rozmowy i wywiady; nawiązywanie bezpośrednich kontaktów z jego wychowawcą klasy i rodzicami lub opiekunami. Dużą pomoc w gromadzeniu informacji o uczniu może także stanowić wspomniana już teczka biograficzna, o ile prowadzi się ją w miarę systematycznie.

 

Podobne prace

Do góry