Ocena brak

Opieka (tutela)

Autor /Klaudiusz Dodano /18.11.2011

W prawie rzymskim instytucji opieki podlegały te osoby sui iuris, które z rozmaitych przyczyn nie miały, całkowicie lub częściowo, zdolności do czynności prawnych. Były to w szczególności: zupełne sieroty, półsieroty bez ojca, osoby wyzwolone i emancypowane – do 25 roku życia, oraz kobiety nie podlegające władzy ojca czy męża, nawet po przekroczeniu 25 roku życia. U osób alieni iuris opiekę sprawował ojciec lub mąż.

Opieka nad niedojrzałymitutela impuberum – sprawowana była nad dziećmi i niedojrzałymi do 12 lat lub 14. Istniały trzy sposoby powoływania opiekuna (tutor):

  • Tutela legitimaopieka ustawowa – do sprawowania opieki byli powoływani najbliżsi agnaci, a w ich braku – gentylowie, jako członkowie rodu

  • Tutela testamentariaopiekun był powoływany w testamencie

  • Tutela dativa – opiekun był powoływany na zarządzenie władzy, wtedy gdy nie było w ogóle opiekuna ustawowego lub testamentowego. Opiekun mianowany przez urzędnika nie mógł przenieść tej funkcji na kogoś innego, ani jej odrzucić.

Opieka nad niedojrzałymi miała zastąpić władzę ojcowską. Opiekun sprawował władzę nad majątkiem pupila, ale nie mógł dokonywać darowizn z jego majątku, ani umniejszać tego majątku.

Dla ochrony interesów pupila wprowadzono rozmaite środki ochrony:

  • Accusatio suspecti tutoris – było to „powództwo popularne”, służyło do usunięcia opiekuna, który nadużył zaufania

  • Actio rationibus distrahendis – „powództwo w sprawie rozdzielenia rachunków”, pupil po zakończeniu opieki dochodził 2x wartości tego, co opiekun sprzeniewierzył rozmyślnie z jego majątku

  • Actio tutelae – za pomocą tego powództwa pupil, po dojściu do dojrzałości, domagał się od tutora rozliczenia ze sprawowania opieki

Opieka nad kobietamitutela mulierum – uzasadniana była ich bezradnością, lekkomyślnością oraz naturalną słabością i nieznajomością spraw sądowych. W tego rodzaju opiece tutor najczęściej powoływany był w testamencie – z możliwością jego wyboru (tutoris optio).

Formalną likwidację opieki nad kobietami rozpoczął cesarz August znosząc najpierw opiekę nad kobietami wielodzietnymi, mającymi tzw. ius liberorum. U kobiet wolnourodzonych wystarczyło troje dzieci, u wyzwolenic – czworo.

Podobne prace

Do góry