Ocena brak

Operacjonalizacja pojęcia zmiany w psychologii klinicznej - Zmienność w czasie badanego zjawiska: operacjonalizacja modelu zmiany tego zjawiska

Autor /Horacy123 Dodano /03.07.2011

Trzeci istotny problem to wybór lub konstrukcja modelu przebiegu zmiany interesującego badacza zjawiska w czasie. Tak, jak pierwszy krok, tj. operacjonalizacja badanych zmiennych dotyczy wszystkich psychologów-badaczy, tak krok drugi odnosi się tylko do niektórych. Badacz ma do wyboru wiele modeli ujmujących hipotetycznie przebieg zmian rozwojowych (por. przegląd w pracy Craina, 1992). Nie wnikając w różnice „paradygmatyczne” między różnymi koncepcjami proponuję trzy ujęcia: model liniowy, stadialny i cykliczno-fazowy (Brzezińska, 2000). To, który z tych modeli stanie się podstawą planowania badań zależy od tego, jaką teorię przyjmuje badacz jako punkt wyjścia do definicji podstawowych pojęć. Konsekwencją natomiast dokonanego wyboru będzie konieczność wyłonienia wskaźników pozwalających na identyfikowanie kolejnych kroków w zmianach (kolejnych przekształceniach) badanego zjawiska.

I tak, przyjęcie modelu liniowego oznacza, iż badacz musi dysponować zestawem wskaźników pozwalających mu na orzekanie o tym, czy następuje wzrost (progres) czy regres i czy następny stan (kolejny moment badania) jest istotnie inny niż stan poprzedni (uprzedni moment badania). Inaczej mówiąc, musi dysponować takimi wskaźnikami, aby możliwa była ocena istotności różnic / podobieństw między kolejnymi pomiarami danej zmiennej.

Jeżeli badacz wybiera model stadialny, staje przed zadaniem nie tylko skonstruowania definicji badanego zjawiska, jak wyżej, ale także definicji każdego odmiennego stanu jakościowego, jakie zjawisko to przybiera w procesie rozwoju. Dodatkową komplikacją jest konieczność podziału tych wskaźników na dwie grupy: (1) sygnalizujące zmiany w podstadium 1 czyli różnicowania (dyferencjacji) i (2) sygnalizujące zmiany w podstadium 2 czyli porządkowania / integracji. Trudnym zjawiskiem do rozpoznania jest też okres przejściowy między kolejnymi stadiami. Jednym ze wskaźników (raczej: metawskaźników) może tu być np. niespójność obserwowanych zachowań jednostki lub w przypadku prowadzenia badań na grupach osób - duża wartość odchylenia standardowego, wskazująca na heterogeniczność grupy. W takich okresach przejściowych będą się bowiem jednocześnie pojawiały u tej samej osoby, a u różnych osób w różnym nasileniu i zachowania “przynależne” do stadium poprzedniego i zachowania charakterystyczne dla stadium nadchodzącego (por. Piaget, 1966; Durkin, 1989; Donaldson, 1986).

Z najbardziej złożoną sytuacją mamy do czynienia w przypadku wyboru modelu cykliczno-fazowego. Tutaj konieczne jest wyłonienie wskaźników pozwalających nie tylko na identyfikowanie poziomu i jakości badanego zjawiska dla aż czterech faz (progres, plateau, regres, kryzys) w cyklu rozwoju, ale także dla czterech przejść międzyfazowych, tj. (a) progres 1 - plateau, (b) plateau - regres, (c) regres - kryzys, (d) kryzys - progres 2 - już w nowym cyklu rozwoju. W przypadku prowadzenia badań nad kilkoma cyklami rozwoju konieczne jest dodatkowo: (1) sporządzenie charakterystyki zmian w każdym cyklu oddzielnie, (2) wyłonienie wskaźników zmian we wszystkich okresach przejściowych między analizowanymi cyklami rozwoju (por. np.: okresy przejściowe w koncepcji Levinsona, 1986) oraz (3) przeprowadzenie analizy powiązań między kolejnymi etapami rozwoju (jak np.: czyni to Erikson, 1997). Widać tutaj wyraźnie, iż dokonywanie operacjonalizacji zjawisk, które są przedmiotem badania (w budowanym przez badacza modelu - zmiennych zależnych i niezależnych) to żmudny i trudny proces, wymagający rzetelnej znajomości teorii i równie rzetelnego posługiwania się jej założeniami w każdym etapie planowania i realizacji programu badawczego

Podobne prace

Do góry