Ocena brak

Operacjonalizacja pojęcia zmiany w psychologii klinicznej - Operacjonalizacja modelu cykliczno-fazowego zmiany rozwojowej (przykład)

Autor /Horacy123 Dodano /03.07.2011

E. H. Erikson (1997) dzieli życie człowieka na osiem etapów. W każdym z tych etapów stają przed jednostką nowe wymagania, nowe naciski, tak biologiczne, jak i społeczne. Nie może ona im podołać korzystając z już nabytych w poprzednich etapach rozwoju kompetencji. Doświadcza więc kryzysu i aby go rozwiązać musi przejść - dzieje się tak w każdym etapie - przez długi cykl przemian, pozwalających jej w rezultacie na nabycie nowych kompetencji i scalenie kompetencji nowych i uprzednio nabytych w nową, sprawnie funkcjonującą, ale zorganizowaną już na nowych zasadach całość. Co to oznacza dla badacza korzystającego z koncepcji E. H. Eriksona, aby wyjaśnić przemiany np. w okresie przejścia z adolescencji w dorosłość? Jego kolejne kroki będą następujące:

  1. definicja kryzysu rozwojowego jako pojęcia centralnego w tej teorii; jest to charakterystyka formalna kryzysu jako fazy w rozwoju,

  2. definicja kryzysu rozwojowego typowego dla późnej adolescencji czyli “osiągnięcie indywidualnej tożsamości versus rozproszenie i pomieszanie tożsamości”; jest to charakterystyka treściowa kryzysu – treść jest specyficzna ze względu na miejsce późnej adolescencji w całym cyklu życia jednostki,

  3. definicja kryzysu okresu wczesnej dorosłości czyli “intymność versus izolacja”; charakterystyka treściowa jak w pkt. (3),

  4. określenie relacji między obydwoma kryzysami (na poziomie “treści” kryzysu),

  5. określenie specyfiki przejścia między późną adolescencja a wczesną dorosłością w kontekście całej drogi życia człowieka,

  6. analiza okresu adolescencji jako jednego cyklu rozwoju i wyłonienie wskaźników dla kolejnych faz w tym cyklu oraz dla wszystkich przejść międzyfazowych,

  7. analiza okresu wczesnej dorosłości i także wyłonienie wskaźników dla kolejnych faz w tym cyklu oraz przejść międzyfazowych.

Najtrudniejszym zadaniem jest wyłonienie takich wskaźników lub ich wiązek, by możliwe było:

  • odróżnianie fazy regresu od fazy kryzysu w jednym cyklu rozwoju,

  • odróżnianie przejawów kryzysu rozwojowego (jako koniecznej fazy w cyklu rozwoju) od kryzysu ujawniającego istnienie poważnych zaburzeń w funkcjonowaniu jednostki.

I w sytuacji pierwszej, i drugiej zadanie jest niemożliwe do wykonania, jeżeli badacz nie odpowie na pytanie o funkcję danego zachowania / sposobu funkcjonowania, o “jego rozwojowy sens” czyli gdy nie ujmie go w kontekście wszystkich przemian, jakie się w danym – badanym etapie – dokonują. Dopiero zrozumienie tego sensu – w oparciu o teorię – pozwala na wyłanianie trafnych wskaźników zmiany.

Jak pisze bowiem sam E. H. Erikson (1997, s. 281) “koncepcja cyklu życiowego wymaga potraktowania systemowego”. Taki jest też sens tzw. wykresu epigenetycznego (op. cit., s. 285), gdzie “przekątna oznacza normatywną kolejność osiągnięć psychospołecznych, jakich dokonuje jednostka, kiedy w każdej następnej fazie kolejny konflikt jądrowy dodaje do ego nową cechę, nowe kryterium narastających w człowieku sił” (ibidem). I dalej: “rozwój psychospołeczny przechodzi przez pewne krytyczne etapy – przy czym “krytyczny” oznacza punkty zwrotne, momenty rozstrzygające pomiędzy postępem a regresją, integracją a opóźnieniem. (...) wykres przedstawia progresję przez zaznaczenie okresu różnicowania się części. Sugeruje to następujące wnioski: (1) każdy moment krytyczny omawianych sił psychospołecznych jest organicznie powiązany z pozostałymi i wszystkie one zależą od tego, czy ich rozwój przebiegał prawidłowo i we właściwych sekwencjach; (2) każdy moment krytyczny istnieje w jakiejś formie jeszcze przed nadejściem swego czasu. (...) w jakiejś formie muszą istnieć od samego początku, gdyż każde działanie wymaga integracji wszystkich innych” (op. cit., s. 282-283).

Tylko w pierwszej sytuacji, tj. posługiwania się modelem liniowym, badaczowi wystarczy jedna grupa wskaźników, dotyczących zmian ujmowanych najczęściej w kategoriach natężenia, czasu trwania, zakresu, liczby nowych elementów, a więc zmian ilościowych. W pozostałych dwóch sytuacjach badacz musi dysponować kilkoma zbiorami wskaźników, ponieważ interesują go nie tylko zmiany ilościowe, ale także jakościowe przekształcenia badanych zjawisk zachodzące w trakcie wybranego stadium czy cyklu rozwoju jakiejś interesującej go właściwości (badanego zjawiska).

Podobne prace

Do góry