Ocena brak

ONZ – powstanie

Autor /Ildefons Dodano /21.10.2011

Organizacja Narodów Zjednoczonych

Wojna ogarnęła wszystkie kontynenty. Spośród 78 istniejących w tym czasie państw tylko 6 nie przystąpiło do wojny. Wydatki wojenne pochłonęły 935 mld dolarów, straty materialne w samej Europie szacowanona 260 mld dolarów. Śmierć poniosło 53 mln ludzi. Koniec II wojny światowej dał jednocześnie początek politycznego podziału Europy I świata na dwie strefy wpływów: amerykańska i radziecką. ZSRR dążył do oparcia swojego bezpieczeństwa w systemie państw zaprzyjaźnionych, z nim sąsiadujących. Jednocześnie państwa anglosaskie nie zamierzały rezygnować ze swych wpływów w Europie Środkowo-Wschodniej.

Osłabienie Wielkiej Brytanii i Francji doprowadziło do wzrostu znaczenie USA w świecie. Sprawę traktatów pokojowych z europejskimi sojusznikami III Rzeszy rozstrzygnęła paryska konferencja pokojowa 10.II.1947r . Podzielona Austria uzyskała pełną suwerenność dopiero w 1955 r. Na Konferencji w Dumbarton Oaks 1944 przyjęto projekt Statutu nowej organizacji. Został on przedłożony na Konferencji Założycielskiej ONZ w San Francisco, której datę wyznaczono na 25.IV-26.VI podczas konferencji jałtańskiej w 1945 roku. W czerwcu 1945 r. opracowano Kartę Narodów Zjednoczonych. Weszła ona w życie 24.X.1945 r. Głównymi organami ONZ ustanowiono:

- Zgromadzenie Ogólne - każde państwo ma w nim 1 głos

- Radę Bezpieczeństwa - główna odpowiedzialność za utrzymanie pokoju

- Radę Gospodarczo-Społeczną - sprawy gospodarcze, społeczne, kulturalne, zagadnienia praw człowieka

- Radę Powierniczą - sprawowanie przez państwa administracji na terytoriach powierniczych

- Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości - główny organ sądowy

- Sekretariat - główny organ administracyjny

W skład Rady Bezpieczeństwa wchodzi 15 członków (5 stałych: ZSRR, USA, Francja, W.Brytania i Chiny oraz 10 niestałych). Siedzibą ONZ jest Nowy Jork, lecz niektóre agendy urzędują w Genewie i Wiedniu.

10.XII.1948 r. Zgromadzenie Ogólne przyjęło "Powszechna Deklarację Praw Człowieka", a w 1966 r. "Międznarodowe Pakty Praw Człowieka".

ONZ jest organizacją międzynarodową o charakterze uniwerslanym, ma najszerszy zakres działania ze wszystkich organizacji międzynarodowych. Utworzenie takowej organizacji zapowiedziały m.in. Karta Atlantycka (rok 1941), która określała na jakich zasadach powinna być oparta powojenna struktura światowa, Deklaracja Narodów Zjednoczonych, w której państwa koalicji antyhitlerowskiej przybrały nazwę Narody Zjednoczone (NZ), deklaracja moskiewska z 1943, w której Chiny, USA, Wielka Brytania i ZSRR uznały konieczność powołania organizacji opartej na zasadzie suwerennej równości państw, dostępności dla wszystkich państw miłujących pokój oraz mającej na celu utrzymanie międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa (potwierdzone na konferencji teherańskiej w 1943 roku)

Organizacja ma własną flagę, emblemat, posiada zdolność prawną i osobowość prawnomiędzynarodową. Okręg administracyjny stanowiący siedzibę jest nietykalny. Przedstawiciele ONZ korzystają ze specjalnych przywilejów oraz immunitetów określonych w odpowiedniej konwencji. Językami oficjalnymi są: angielski, arabski, chiński, francuski, hiszpański i rosyjski.

Główne cele ONZ :

- utrzymanie międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa

- organizowanie współpracy międzynarodowej

- popieranie przyjaznych stosunków między państwami

- harmonizowanie działań państw zmierzających do tych celów

Podstawowe zasady ONZ :

- suwerenna równość członków

- przestrzeganie zobowiązań międzynarodowych

- pokojowe załatwanie sporów

- powstrzymanie się od użycia groźby oraz siły

- współdziałanie członków w akcjach ONZ (także zbrojnych) mających na celu zachowanie lub przywrócenie pokoju

- zapewnienie, aby państwa nie będące członkami nie naruszały pokoju

- nieinterwencja w sprawy wewnętrzne członków

ONZ odgrywa ważną rolę we współczesnych stosunkach międzynarodowych, często jednak nie potrafi zapobiec konfliktom i utrzymać pokoju. Ma jednak pewne osiągnięcia militarne i polityczne. Odegrała dużą rolę w procesie dekolonizacji i w realizacji prawa narodów do samostanowienia, w dziedzinie praw człowieka, potępienia dyskryminacji rasowej. Przejawia także aktywność na arenie gospodarczej oraz w rozwoju i kodyfikacji prawa międzynarodowego.

Na Organizację Narodów Zjednoczonych składa się wiele mniejszych, wyspecjalizowanycg organizacji np. UNICEF, czyli Organizacja Narodów Zjednoczonych do Spraw Oświaty, Nauki i Kultury, ang. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. UNICEF jest jedna z wyspecjalizowanych organizacji ONZ z siedziba w Paryżu. Została założona w 1946 roku przez 44 państwa, w tym także Polskę.

Członkowie UNICEF-u :

- od 1946: 44 państwa, w tym Polska

- od 1986: 158 państw

- 31 XII 1984: wycofanie się z organizacji USA

- 31 XII 1985: wycofanie się z organizacji Wielkiej Brytanii

Wycofanie się USA i Wielkiej Brytanii spowodowało znaczne ograniczenie budżetu organizacji, ale jej dotychczasowy charakter i program zostały zachowane. Odejście dwóch w/w państw z UNICEF'u było spowodowane rozbieżnością w interpretowaniu celów organizacji, które pojawiły się już w połowie lat 70-tych.

Organy UNICEF-u :

- Konferencja Generalna; obraduje co 2 lata

- Rada Wykonawcza; działa między konferencjami

- Sekretariat; na czele którego stoi Dyrektor Generalny wybierany co 6 lat przez Konferencję Generalną; podzielony jest na 9 departamentów zgrupowanych w 5 działach: oświata, nauki ścisłe, nauki społeczno - humanistyczne i kultura

- Komitety do spraw UNESCO; znajdują się one we wszystkich krajach członkowskich; zapewniają stałą łączność z organizacją, ułatwiają współpracę z działającymi na ich terenie środowiskami, organizacjami i instytucjami

Cele i osiągnięcia UNICEF-u. Według statutu zadaniem UNESCO jest działanie na rzecz wzajemnego poznawania się i zrozumienia narodów oraz inicjowanie i koordynowanie międzynarodowej współpracy oświatowej, naukowej i kulturalnej. W dziedzinie oświaty UNESCO kładzie w swej działalności główny akcent na popieranie rozwoju szkolnictwa w krajach "trzeciego świata" oraz zwalczania analfabetyzmu (na ten cel przeznacza się najwięcej pieniędzy z budżetu). W dziedzinie nauki i upowszechnienia myśli naukowej UNESCO odgrywa bardzo ważną rolę inicjatora, koordynatora i organizatora. Widać to szczególnie jeśli chodzi o inicjowanie programów i prac badawczych oraz udzielania pomocy merytorycznej, technicznej i materialnej poszczególnym krajom (zwłaszcza państwom rozwijającym się). Jeden z największych programów pomocy dotyczy kompleksu zagadnień związanych z wykrywaniem i eksploatacją zasobów naturalnych oraz ochroną środowiska naturalnego.

W dziedzinie kultury program działań UNESCO obejmuje ochronę i waloryzację dziedzictwa kultury oraz popieranie rozwoju i upowszechnianie kultury. W ramach tego programu prowadzone są m. in. akcje ochrony i ratowania zabytków (np.: pomniki we Florencji, Wenecja, świątynie w Egipcie i inne). Jedną z głównych form działalności UNESCO w tym zakresie są akcje wydawnicze i informacyjne (wydanie prac z zakresu historii ludzkości, historii kultury, dzieł mniej znanych literatur narodowych, organizowanie międzynarodowych obchodów rocznicowych poświęconych wybitnym twórcom). Jako wydawnictwo ciągłe UNESCO ukazują się m. in.: "UNESCO Courier" (w 26 wersjach językowych), "UNESCO Chronicle", "UNESCO Journal of Information Science, Librarianship and Archives Administration", "Copyright Bulletin", "Statistical Yearbook - Annuaire Ststistique - UNESCO".

Innymi organizacjami są : UNRRA - Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Pomocy i Odbudowy (utworzona w 1943), której celem było niesienie pomocy państwom, które zakończyły działania wojenne, krajom alianckim najbardziej dotkniętym wojną (w tym Polsce) ; UNIDO - Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Rozwoju Przemysłowego (działająca w tej formie od 1985 roku) - głównym celem jest promocja i przyspieszanie rozwoju przemysłowego krajów rozwijających się oraz kooperacja przemysłowa na szczeblu globalnym ; FAO - Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa (założona w 1945 r.) - polepszenie produkcji i wymiany produktów rolnictwa, leśnictwa, rybołówstwa.

Do góry