Ocena brak

Omów etapy rozwoju tożsamości człowieka na podstawie wybranej koncepcji

Autor /Konstancjusz Dodano /23.02.2012

 

Według SJP tożsamość znaczy po prostu tyle, co „bycie tym samym”. Termin ten odnoszony jest do konfiguracji cech, które pozwalają zidentyfikować, rozpoznać daną osobę czy grupę osób. Ustalenie czyjeś tożsamości polega więc na rozpoznaniu specyficznych cech danej osoby (grupy), które odróżniają tę osobę (grupę) od innych. Podstawową zatem funkcją tożsamości w takim szerokim ujęciu jest identyfikowanie osoby lub grupy na podstawie posiadania określonej liczby atrybutów.

James Marcia definiuje tożsamość jako strukturę Ja:„wewnętrzna, stworzona przez człowieka, dynamiczna organizacja popędów, zdolności, przekonań i indywidualnego doświadczenia”. Służy ona: daje jej poczucie osobistej niepowtarzalności i wyjątkowości. określa miejsce jednostki w świecie społecznym, pośród innych ludzi

Ewa Trzebińska wymienia kilka źródeł informacji o własnej osobie, które stają się podstawą kształtowania się poczucia tożsamości.

Są to:

  • obserwacja swego zachowaniai jego konsekwencji

  • obserwacja zachowania innych ludzi i porównywanie się z nimi,

  • uzyskiwanie informacji bezpośrednio od innych ludzi (opinie innych o mnie)

  • kategoryzacje społeczne związane ze świadomością przynależności do określonych grup (kategorii) społecznych,

  • wgląd we własną osobowość

Psychologia posługuje się terminem „tożsamości” i „poczucie tożsamości”.

Tożsamość

  • odnosi się do przypisania jednostce przez jej otoczenie społeczne pewnych cech, pozwalających na jej identyfikację i wyraża się w takich pytaniach, jak:

  • kim to osoba jest dla innych?,

  • kim im się jawi?,

  • kogo chcą w niej ujrzeć?

Poczucie tożsamości

  • efekt sposobu spostrzegania siebie przez jednostkę i udzielania odpowiedzi na pytania typu:

  • kim jestem?

  • jaki jestem?

Poczucie tożsamości to efekt gromadzenia informacji na swój temat, oceniania ich i związanego z tym takiego a nie innego przeżywania siebie oraz – od okresu dorastania – autorefleksji.

Poczucie tożsamości powstaje w 4 krokach:

  • poczucie odrębności: istnieje wyraźna granica między mną a drugim człowiekiem, jesteśmy nie tylko oddzielnymi fizycznie, ale przede wszystkim odrębnymi psychicznie jednostkami

  • poczucie identyczności: przekonaniu, iż „to też ja” niezależnie od tego, jaką w danej chwili pełnię rolę i jak zachowuję się w danej sytuacji

  • poczucie ciągłości: ujmując swoje życie w perspektywie czasu, a więc w perspektywie historycznej jednostka rozpoznaje siebie jako zmieniającą się całość, widzi podobieństwa i różnice
    w swoim sposobie działania, ale potrafi też wyodrębnić to, co stałe, charakterystyczne tylko dla niej

  • poczucie integralności: ujawnia się w przekonaniu, iż sposoby pełnienia różnych ról, realizowania różnych zadań mimo, iż czasami tak bardzo różne od siebie, bo dostosowane do rozmaitych okoliczności to jednak składają się na jakąś całość, są jakoś do siebie podobne, różne sposoby ich wykonywania pasują do siebie, a więc w tym, iż „to zawsze ja”

Tożsamość człowieka kształtuje się przez całe życie, jednak najważniejszym i przełomowym momentem w procesie kształtowania tożsamości jest okres dorastania, szczególnie druga jego faza ok. 16-20 roku życia.

Według Jamesa Marcii tożsamość powstaje w dwóch etapach:

1. EKSPLORACJA (10-12 do 15-16roku) oznacza wywiadywanie się, śledzenie, badanie, próbowanie, doświadczenie; to badanie najbliższego i dalszego otoczenia, rozpoznawanie jego właściwości, eksperymentowanie, ale także sprawdzanie jego „wytrzymałości”, testowanie granic i odkrywanie granic nieprzekraczalnych, granic ustanowionych na mocy umowy i granic pozornych.

Eksploracja charakterystyczna dla okresu dorastania i dostarczająca doświadczeń ważnych dla budowania tożsamości tak indywidualnej, jak i społecznej to przede wszystkim eksploracja dotycząca ludzi, a nie przedmiotów fizycznych.

Przedmiotem eksploracji, a także eksperymentowania staje się młody człowiek „sam dla siebie”, stają się nimi także inni ludzie, ale nie wszyscy w takim samym stopniu. Obiektem eksploracji są osoby najbliższe – rodzice, nauczyciele, przyjaciele.

Wiele zachowań tzw. ryzykownych ma na celu właśnie odkrycie i rozpoznanie tej granicy – granicy własnej wytrzymałości psychicznej i także fizycznej oraz granicy wytrzymałości, głównie psychicznej osób dla młodego człowieka znaczących.

Stąd wiele zachowań w okresie dorastania często przybiera postać prowokacji, manifestacji, demonstracji. Są to zachowania wyraziste, niekiedy skrajnie przerysowane, z towarzyszącymi im silnymi skrajnymi emocjami oraz równie skrajnymi poglądami i kontrowersyjnymi, głoszonymi otwarcie opiniami.

2. PODEJMOWANIE ZOBOWIĄZANIA: (zaangażowania w coś) 16/17 – 18/20.

Wtedy pojawia się ze strony osób znaczących nacisk na „bardziej dojrzałe”, „dorosłe” formy zachowania, a to oznacza oczekiwanie przyjmowania odpowiedzialności za siebie i bycie gotowym do ponoszenia konsekwencji, także negatywnych, różnych swoich poczynań.

Oczekiwania społeczne dotyczą przede wszystkim tego, by młody człowiek nieco się ustabilizował, podjął pewne decyzje, zaangażował się w coś na dłuższy czas, zobowiązał się do czegoś i konsekwentnie się z tego wywiązał.

Do góry