Ocena brak

OKREŚLENIE ETYKI

Autor /KiLLbiLL Dodano /07.07.2011

Wyrazetyka" pochodzi od greckiego słowa ήΰος (= obyczaj) i etymologicznie oznacza naukę o obyczajach (nie: naukę obyczajów), czyli o tym, co przystoi w postępowaniu, co jest godne czynienia. Termin ten występował u Greków, u Rzymian bywał zastępowany wyraŜeniem „filozofia moralna". W  średniowieczu (np. u Akwinaty) słów „etyczny" i „moralny" uŜywano zamiennie.

Ten zwyczaj występuje i dziś. Powinno się przestrzegać następującej umowy: „etyczny" jest związany z nauką o moralności, dotyczy etyki, „moralny" jest związany z samą moralnością, dotyczy przedmiotu etyki. W staroŜytnych podziałach filozofii etykę traktowano jako jeden z podstawowych jej działów. U Platona i Arystotelesa rozwaŜania etyczne zmierzały ku rozwaŜaniom politycznym (dotyczącym istoty i doskonałej organizacji państwa lub społeczeństwa) i były im poniekąd podporządkowane. WyróŜniano etykę indywidualną, domową (ekonomika) i państwową (polityka), niekiedy i inne, np. zakonną (w  średniowieczu). Początki rozwaŜań etycznych widzieć moŜna u Heraklita i Demokryta, a ich bogaty rozwój nastąpił w okresach klasycznym i hellenistycznym.

Zasadnicze dyskusje w sprawie charakteru etyki związane są z kontrowersjami na temat istoty filozofii, charakteru samej moralności i sposobu jej dania. Stawia się pytania, czy etyka jest nauką, a jeśli tak, to jakiego typu oraz czy nie naleŜy tego, co tradycyjnie nazywa się etyką, rozdzielić i utworzyć odrębne dyscypliny naukowe. Nie mogąc tu wchodzić w szczegóły, wymienimy dwa skrajne stanowiska w sprawie charakteru etyki. Jedni - zwłaszcza wśród pozytywistów - uwaŜają,  Ŝe naukowa moŜe być jedynie etyka opisowa, pojmowana jako zespół rozważań z zakresu takich nauk szczegółowych, jak analiza logiczna (wypowiedzi, rozu-mowań czy argumentacji związanych z moralnością), psychologia, socjologia, historia. Inni - np. tomiści - bronią klasycznego stanowiska uważając, iż moŜna uprawiać etykę filozoficzną; zawiera ona zarówno partie opisowe, jak i normatywne i - epistemologicznie - ma charakter fenomenologii i metafizyki moralności czy moralnego postępowania.

Natomiast tzw. nauka o moralności (stanowiąca zespół nauk czy fragmentów nauk szczegółowych),  nazywana teŜ etologią (termin ten np. u J. S. Milla miał specjalny sens), to zespół nauk po-mocniczych etyki. Etykę filozoficzną moŜna teŜ nazywać filozofią moralności. NiezaleŜnie od zagadnienia naukowości etyki filozoficznej pojawiają się propozycje parcelacji jej tradycyjnej problematyki. Na przykład M. Ossowska proponuje wyróŜnić w niej następujące działy: aksjologiczny (teoria wartości moralnych), felicytologię (teoria szczęścia), perfekcjonistykę (teoria doskonałości) oraz etykę w sensie węŜszym, zajmującą się „uzgodnieniem ludzkiego współŜycia".

W. Tatarkiewicz zwraca uwagę na to,  Ŝe w  Etyce Nikomachejskiej Arystotelesa mamy jakby trzy róŜne traktaty, przedstawiające trzy róŜne etyki: umiaru (teoria cnót), życzliwości (teoria przyjaźni), Ŝycia kontemplacyjnego jako najwyŜszego dobra, a ponadto,  że „sądami etycznymi" nazywamy cztery róŜne rodzaje sądów: o wartości, o słuszności, o moralności (intencji), o zasłudze. Właściwie tymi rozróŜnieniami Tatarkiewicz wykazał nie tyle wewnętrzną niespójność problematyki etycznej, ile występowanie na terenie etyki róŜnych punktów widzenia i konieczność ich odpowiedniego zestawienia i zsyntetyzowania. W kaŜdym razie w uprawianiu filozofii moralności moŜna akcentować bądź przedmiotowo dane wartości i powinności, bądź sposób ich odbierania, sposób przeŜywania stanów i czynności związanych z nimi, podejmowania pewnych decyzji i wyborów, wreszcie postępowania. MoŜna ogólnie określić e t y k ę  (filozofię moralności) jako teorię wartości moralnych i postępowania moralnego. RozwaŜa ona warunki postępowania mo-ralnego i podlegania ocenom i normom etycznym, odpowiedzialności moralnej, zajmuje się ocenami i normami dotyczącymi postępowania ludzkiego (tzn.  świa-domego i wolnego), szuka ostatecznej racji moralności i naczelnych norm (kry-teriów) moralności.

Przez moralność rozumie się tu pewną (relacjonalną) właściwość kaŜdego świadomego i wolnego czynu (ludzkiego) oraz spełniacza i sprawcy tego czynu, osoby (ludzkiej). Mianowicie kaŜdy taki czyn (a tym samym i jego sprawca) podlega kwalifikacji pod względem swej moralności, podlega ocenom i normom etycznym. Jest on bądź zgodny z naturą działającego i prowadzi do osiągnięcia jego celu ostatecznego (wtedy jest moralnie dobry), bądź nie jest zgodny z naturą działającego i utrudnia lub uniemoŜliwia osiągnięcie jego celu ostatecznego (wtedy jest moralnie zły), bądź nie jest niezgodny z naturą działającego i nie utrudnia osiągnięcia celu ostatecznego (wtedy jest moralnie obojętny) .

Trzeba przy tym pamiętać,  że określenie (istoty) moralności nie dostarcza tym samym kryterium moralności. To ostatnie jest związane z poznaniem natury i celu ostatecznego działającego. W realizacji tej koncepcji etyki waŜną rolę odgrywają trzy sprawy: charakter percepcji wartości i powinności (czyli doświadczenia moralności), sposób uza-sadnienia podstawowych, naczelnych norm moralności (wobec zakwestionowanej od czasów D. Hume'a prawomocności przejścia od „jest" do „powinien"), istnienie i charakter wiedzy o naturze działającego.

Podobne prace

Do góry